ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1366
O‘ZBEKISTONDA JAMG‘ARIB BORILADIGAN PENSIYA TA’MINOTI TIZIMINI
TAKOMILLASHTIRISH YO‘LLARI
Muqimov Normuhammad Normurod o‘g‘li
O‘zbekiston Respublikasi Bank-Moliya Akademiyasi magistranti.
normuhammad.muqimov@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.15521895
Annotatsiya. Ushbu maqolada O‘zbekiston Respublikasida jamg‘arib boriladigan
pensiya ta’minoti tizimining shakllanishi, rivojlanish bosqichlari va zamonaviy holati atroflicha
tahlil etilgan. Xususan, demografik bosimning ortib borishi, mehnat bozorining norasmiy
segmenti kengligi, bandlikning yetarli darajada rasmiylashtirilmaganligi kabi omillar ushbu
tizimning moliyaviy barqarorligiga salbiy ta’sir ko‘rsatayotgani asoslangan. Shu bilan birga,
pensiya jamg‘armalarining investitsiyaviy faolligini oshirish, kapital bozorlariga
integratsiyalashuvi va shaffof monitoring tizimlarini joriy etish orqali pensiya tizimining uzoq
muddatli barqarorligini ta’minlash imkoniyatlari ko‘rib chiqilgan.
Tadqiqot natijalariga ko‘ra, pensiya islohotlarini muvaffaqiyatli amalga oshirish uchun
uch asosiy yo‘nalishda harakat qilish lozim: moliyaviy barqarorlikni ta’minlash, boshqaruv
tizimini modernizatsiya qilish va aholining moliyaviy savodxonligini oshirish. Mazkur maqola
natijalari ijtimoiy siyosat yurituvchi davlat organlari, iqtisodiy islohotlar bilan shug‘ullanuvchi
mutaxassislar hamda pensiya fondlari uchun nazariy-metodik va amaliy asos bo‘lib xizmat
qilishi mumkin.
Kalit so‘zlar: Jamg‘arib boriladigan pensiya, pensiya tizimi, ijtimoiy ta’minot,
demografik risklar, moliyaviy barqarorlik, investitsiyaviy faoliyat, raqamlashtirish, pensiya
islohoti.
WAYS TO IMPROVE THE FUNDED PENSION SYSTEM IN UZBEKISTAN
Abstract. This article provides a comprehensive analysis of the formation, stages of
development and current state of the funded pension system in the Republic of Uzbekistan. In
particular, it is based on the fact that factors such as increasing demographic pressure, the size
of the informal segment of the labor market, and insufficient formalization of employment
negatively affect the financial stability of this system. At the same time, the possibilities of
ensuring the long-term stability of the pension system by increasing the investment activity of
pension funds, their integration into capital markets, and the introduction of transparent
monitoring systems are considered.
According to the results of the study, for the successful implementation of pension
reforms, it is necessary to work in three main directions: ensuring financial stability,
modernizing the management system, and increasing the financial literacy of the population. The
results of this article can serve as a theoretical, methodological and practical basis for state
bodies conducting social policy, specialists engaged in economic reforms, and pension funds.
Keywords: Funded pension, pension system, social security, demographic risks, financial
stability, investment activity, digitalization, pension reform.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1367
Kirish
Bugungi globallashuv sharoitida aholi farovonligini ta’minlashda ijtimoiy himoya
tizimlarining, xususan, pensiya ta’minoti tizimining roli tobora ortib bormoqda. Aholining umr
ko‘rish davomiyligi oshib borayotgani, keksaygan avlod salmog‘ining ko‘payishi, yoshlar va
ishchi kuchi o‘rtasidagi nisbatning o‘zgarishi pensiya tizimlarini barqaror saqlab qolish
zaruratini tug‘dirmoqda. An’anaviy taqsimlovchi pensiya tizimlari (pay-as-you-go) ushbu
bosimni ko‘tara olmayotgan bir paytda, ko‘plab mamlakatlar jamg‘arib boriladigan pensiya
tizimiga o‘tishni afzal ko‘rmoqda.
O‘zbekiston Respublikasi ham bu yo‘nalishda islohotlarni amalga oshirmoqda. Jumladan,
2019-yilda qabul qilingan "Pensiya ta’minoti tizimini rivojlantirish konsepsiyasi" doirasida
ijtimoiy sug‘urta va pensiya tizimini bosqichma-bosqich jamg‘arib boriladigan modelga
o‘tkazish nazarda tutilgan. Biroq, bu tizimni to‘liq ishlashi uchun zarur bo‘lgan infratuzilma,
normativ-huquqiy baza, aholi ongida tushuncha va ishonch darajasi hali yetarli emas. Ayniqsa,
norasmiy sektorda faoliyat yuritayotganlar sonining ko‘pligi va rasmiy bandlik darajasining
pastligi jamg‘arib boriladigan pensiya tizimi imkoniyatlarini cheklab qo‘ymoqda.
Ushbu ilmiy maqola doirasida O‘zbekistonda jamg‘arib boriladigan pensiya tizimining
amaldagi holati, mavjud muammolar, global tajriba va takomillashtirish yo‘llari tizimli tarzda
tahlil qilinadi. Maqolada ilgari surilgan ilmiy-amaliy takliflar mamlakatda ijtimoiy himoyani
mustahkamlash, pensiya islohotlarini chuqurlashtirish va pensiya fondlari samaradorligini
oshirishga xizmat qilishi mumkin.
Metodologiya:
Tadqiqotning metodologik asosi sifatida tizimli, taqqoslovchi, empirik
va
ekspert yondashuvlar uyg‘un ravishda qo‘llanildi. Avvalo, pensiya tizimi ijtimoiy-iqtisodiy
muhitning ajralmas qismi sifatida tizimli tahlil qilindi. Ushbu yondashuv orqali pensiya
tizimidagi mavjud holat, ishtirokchilarning roli, moliyaviy oqimlar va institutsional mexanizmlar
o‘zaro bog‘liqlikda ko‘rib chiqildi.
Shuningdek, O‘zbekiston tajribasi xalqaro amaliyot bilan taqqoslandi. Xususan, Chili,
Estoniya, Polsha va Qozog‘iston kabi mamlakatlardagi jamg‘arib boriladigan pensiya tizimi
modellarining ijobiy jihatlari tahlil qilinib, ularni O‘zbekiston sharoitiga moslashtirish
imkoniyatlari o‘rganildi. Bu orqali mamlakatda pensiya islohotlarini xalqaro standartlarga mos
holda olib borish zarurligi asoslab berildi.
Tadqiqotda Davlat statistika qo‘mitasi, Pensiya jamg‘armasi, Moliya vazirligi va xalqaro
moliyaviy institutlar tomonidan taqdim etilgan ochiq ma’lumotlardan foydalanildi. Ushbu
empirik tahlil orqali pensiya fondining moliyaviy barqarorligi, qamrov darajasi, bandlik
strukturasiga ta’siri va demografik o‘zgarishlarning ahamiyati aniqlashtirildi. Shu bilan birga,
mutaxassislarning fikr va baholari, normativ-huquqiy hujjatlar tahlili asosida mavjud
muammolarga nisbatan takliflar ishlab chiqildi.
Tahlillar asosida ssenariy modellashuvi ham amalga oshirildi, bunda jamg‘arib
boriladigan pensiya tizimining turli holatlardagi ishlash mexanizmlari va ularning uzoq muddatli
oqibatlari baholandi. Bu metodologik yondashuvlar orqali pensiya tizimini takomillashtirish
bo‘yicha ilmiy va amaliy jihatdan asoslangan tavsiyalar ishlab chiqildi.
Mavzuga oid adabiyotlar sharhi
: Jamg‘arib boriladigan pensiya tizimiga oid ilmiy
adabiyotlar va amaliy tahliliy manbalar son jihatdan ko‘p bo‘lib, ularning mazmuni mazkur
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1368
tizimning iqtisodiy samaradorligi, moliyaviy barqarorligi, demografik bosimlarga chidamliligi va
investitsiyaviy mexanizmlari kabi jihatlarni yoritadi. Xalqaro miqyosda Jahon banki (World
Bank) va Xalqaro Valyuta Jamg‘armasi (IMF) tomonidan tayyorlangan hisobotlarda pensiya
tizimlarining uch bosqichli modeli — davlat pensiyasi, majburiy jamg‘arma va ixtiyoriy
jamg‘arma tizimlari — samarali ishlashi uchun zarur bo‘lgan shart-sharoitlar keng yoritilgan.
Masalan, “Pension Reform Primer” nomli hisobotda pensiya fondlarining ishonchli
moliyaviy institutlar orqali investitsiyalash jarayoni va institutsional nazorat mexanizmlarining
zarurligi alohida ta’kidlanadi.
O‘zbekistonlik olimlar, jumladan, O. Mamatqulov, D. Tursunov, M. Jo‘rayevlarning
asarlarida mamlakatda pensiya tizimining tarixiy shakllanishi, jamg‘arib boriladigan tizimga
o‘tishdagi qiyinchiliklar va mavjud infratuzilmaning rivojlanish holati o‘rganilgan. Shuningdek,
Mahalla va oilani qo‘llab-quvvatlash vazirligi huzuridagi Pensiya jamg‘armasi tomonidan e’lon
qilingan statistik hisobotlar pensiya qamrovi, to‘lovlar hajmi va ishtirokchilar soni haqida aniq
ko‘rsatkichlarni beradi.
Qozog‘iston, Polsha va Chili kabi mamlakatlarning pensiya islohotlariga oid tahliliy
maqolalar va monografiyalarda esa jamg‘arma mablag‘larining moliyaviy instrumentlar orqali
investitsiyalash imkoniyatlari, audit va monitoring tizimlarining ahamiyati chuqur o‘rganilgan.
Masalan, Estoniya pensiya tizimi misolida jamg‘arib boriladigan hisoblarning
raqamlashtirilishi va real vaqt rejimida kuzatuv imkoniyatlari alohida e’tirof etiladi.
O‘zbekiston Respublikasining “Fuqarolarning davlat pensiya ta’minoti to‘g‘risida”gi
Qonuni, Prezident qarorlari hamda Moliya vazirligining me’yoriy-huquqiy hujjatlari ushbu
mavzuni o‘rganishda asosiy manba sifatida xizmat qiladi. Umuman olganda, mavjud adabiyotlar
pensiya tizimi islohoti bo‘yicha ilmiy-nazariy va amaliy asoslarni yaratadi, biroq ularni
O‘zbekiston sharoitiga moslashtirish jarayoni hali ham o‘z yechimini kutmoqda.
Tahlil va natijalar
Tadqiqot davomida O‘zbekiston Respublikasida jamg‘arib boriladigan pensiya ta’minoti
tizimining amaldagi holati chuqur tahlil qilindi. Birinchidan, mamlakatda majburiy jamg‘arib
boriladigan pensiya tizimi hali to‘liq joriy qilinmagan bo‘lib, mavjud pensiya ta’minoti asosan
taqsimlovchi (pay-as-you-go) tizimga asoslangan. Bu esa demografik yuklamaning ortib borishi
fonida tizimning moliyaviy barqarorligiga xavf tug‘diradi. Statistika ma’lumotlariga ko‘ra, 2024-
yil holatiga ko‘ra pensiya oluvchilar soni 4,6 million kishidan oshgan, ularning 60% dan ortig‘i
davlat byudjeti hisobidan moliyalashtirilmoqda.
Ikkinchidan, jamg‘arib boriladigan pensiya tizimi elementlari mavjud bo‘lishiga qaramay,
ularni boshqarish, monitoring qilish va investitsiya qilish mexanizmlari yetarli darajada
shakllanmagan. Pensiya jamg‘armalarining investitsion portfeli cheklangan bo‘lib, asosan past
darajadagi likvidlikka ega davlat obligatsiyalariga yo‘naltirilgan. Bu esa jamg‘arma
daromadliligini pasaytirib, tizimga ishonchni kamaytiradi.
Uchinchidan, ishchi kuchining katta qismi (taxminan 40–50%) norasmiy sektorda
faoliyat yuritayotganligi sababli, ular jamg‘arib boriladigan pensiya tizimiga jalb qilinmagan. Bu
esa kelajakda pensiya bilan qamrab olinmagan keksalar sonining ortishiga olib kelishi mumkin.
Shu bilan birga, fuqarolarning pensiya tizimiga nisbatan ishonchi hamon past darajada
bo‘lib, ko‘plab ish beruvchilar majburiy ajratmalarni o‘z vaqtida amalga oshirmaydi.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1369
To‘rtinchidan, xalqaro tajriba shuni ko‘rsatmoqdaki, raqamlashtirish, mobil ilovalar
orqali hisob-kitoblar yuritilishi, shaffof investitsiyaviy boshqaruv va pensiya fondlarining
mustaqilligi kabi omillar pensiya tizimining samaradorligini oshiradi. Bunday tajribalar
Estoniya, Chili va Qozog‘iston davlatlarida muvaffaqiyatli joriy etilgan. O‘zbekistonda ham
“Pensiya jamg‘armasi” faoliyatini raqamlashtirish, hisobotlarni real vaqt rejimida kuzatish
tizimlarini joriy qilish imkoniyatlari mavjud.
1-jadval
Jamg‘arib boriladigan pensiya tizimiga oid asosiy statistik ko‘rsatkichlar (O‘zbekiston,
2024-yil holatiga)
№
Ko‘rsatkich nomi
Miqdori /
Foizi
Izoh
1
Umumiy pensiya oluvchilar soni
4,6 mln kishi
Shundan 60% dan ortig‘i davlat
byudjeti hisobidan
2
Norasmiy sektorda band bo‘lgan
aholining ulushi
~40–50%
Ular jamg‘arib boriladigan tizimga jalb
etilmagan
3
Pensiya fondi daromadining yillik
o‘sish sur’ati
6,8%
Asosan majburiy badallar hisobidan
4
Pensiya fondi aktivlarining
investitsiya ulushi
23%
Asosan davlat obligatsiyalariga
yo‘naltirilgan
5
Pensiya tizimiga rasmiy band
bo‘lgan ishchi kuchi qamrovi
~55–60%
Faol ishtirokchilar ulushi
6
O‘rtacha pensiya miqdori (oyiga)
770–800
ming so‘m
2024-yil 4-choragi holatiga ko‘ra
7
Pensiya hisob-kitoblarida
raqamlashtirish darajasi
~65%
Elektron monitoring va mobil ilova
orqali tekshiruv imkoniyati mavjud
8
Ixtiyoriy pensiya jamg‘armalarida
ishtirok etayotganlar soni
~210 ming
kishi
Hali yetarli emas, tizimga ishonch
darajasi past
Manba: O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi huzuridagi Pensiya jamg‘armasi.
(2024). Pensiya tizimi holati va rivojlanish yo‘nalishlari bo‘yicha yillik hisobot.
Tahlil natijalariga ko‘ra, O‘zbekiston Respublikasida jamg‘arib boriladigan pensiya
tizimini takomillashtirish uchun bir nechta ustuvor yo‘nalishlar ajratib ko‘rsatildi:
Birinchidan, pensiya tizimining moliyaviy barqarorligini ta’minlash uchun majburiy
jamg‘arib boriladigan komponentni bosqichma-bosqich kuchaytirish zarur. Bu esa aholining ish
haqi va daromadlariga bog‘liq holda individuallashtirilgan jamg‘arma mexanizmini
mustahkamlaydi, moliyaviy yukni faqat davlat byudjeti emas, balki mehnat bozori ishtirokchilari
o‘rtasida adolatli taqsimlash imkonini beradi. Shu tariqa, pensiya tizimi uzoq muddatda o‘z-
o‘zini moliyalashtira oladigan modelga yaqinlashadi.
Ikkinchidan, raqamli texnologiyalar asosida pensiya hisoblarini yuritish tizimni ishonchli
va shaffof qiladi. Har bir fuqaro o‘z jamg‘armasi harakatlarini real vaqt rejimida kuzatish
imkoniga ega bo‘ladi.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1370
Bu esa aholining tizimga bo‘lgan ishonchini oshirib, kiritilayotgan mablag‘larning
xavfsiz va samarali boshqarilayotganini ta’minlaydi. Shu bilan birga, bu yondashuv korrupsion
xavflarni kamaytiradi va byurokratik to‘siqlarni bartaraf etadi.
Uchinchidan, norasmiy bandlikni kamaytirish orqali pensiya bilan qamrab olingan
fuqarolar sonini ko‘paytirish mumkin. Mamlakatda band aholining salmoqli qismi norasmiy
sektorda ishlagani sababli ular pensiya tizimiga jalb qilinmagan. Soliq imtiyozlari, motivatsion
mexanizmlar va zamonaviy texnologiyalar (masalan, elektron mehnat shartnomalari, mobil
ilovalar orqali ro‘yxatdan o‘tish) orqali ularni tizimga jalb qilish muhim ahamiyatga ega.
To‘rtinchidan, pensiya fondlarining investitsion faoliyatini liberallashtirish orqali
daromadlilik darajasini oshirish maqsadga muvofiqdir. Buning uchun fond mablag‘larini moliya
bozorlarida diversifikatsiyalash, korporativ obligatsiyalar, aksiyalar, infratuzilma loyihalari kabi
yuqori rentabelli vositalarga yo‘naltirish zarur. Shu bilan birga, xavflarni boshqarish va
investitsiyalar ustidan mustaqil nazorat tizimlarini kuchaytirish orqali aktivlar xavfsizligini
ta’minlash lozim.
Muhokama
O‘zbekistonda jamg‘arib boriladigan pensiya ta’minoti tizimini takomillashtirish zarurati
bir necha asosiy omillar bilan belgilanmoqda. Eng avvalo, aholining demografik tarkibida
kuzatilayotgan o‘zgarishlar — ya’ni pensiya yoshidagi aholining ortib borayotgani va mehnatga
layoqatli yoshdagi aholining nisbatan kamayib borishi — mavjud taqsimlovchi modelni uzoq
muddatli istiqbolda moliyaviy jihatdan barqaror bo‘lishiga shubha tug‘dirmoqda. Shu sababli,
iqtisodiy jihatdan faol aholi o‘z badallarini jamg‘arish orqali nafaqat kelajakdagi pensiya
daromadini ta’minlashi, balki ijtimoiy ta’minot tizimiga bosimni kamaytirishi mumkin.
Shuningdek, tizimdagi ishonch muammosi fuqarolarning jamg‘arib boriladigan
mexanizmlarda ishtirok etish istagini pasaytirmoqda. Hozirda fuqarolar o‘zlarining badallari
qanday investitsiya qilinayotgani, ularning daromadliligi va xavfsizligi borasida to‘liq axborotga
ega emaslar. Ushbu vaziyatda ochiqlik va shaffoflikni ta’minlaydigan raqamli texnologiyalar —
xususan, shaxsiy kabinetlar, mobil ilovalar va blokcheyn asosidagi monitoring tizimlari —
ishonchni qayta tiklashda muhim rol o‘ynashi mumkin.
Bundan tashqari, pensiya fondlarining investitsion faoliyati hali keng imkoniyatlardan
to‘liq foydalanmayapti. Xavfsiz va daromadli investitsiya instrumentlariga mablag‘ yo‘naltirish
orqali fondlarning aktivlarini ko‘paytirish, kelgusida pensiya to‘lovlarini inflatsiyaga nisbatan
barqaror saqlab qolishga yordam beradi. Xalqaro tajriba — ayniqsa, Chili va Estoniya kabi
mamlakatlardagi pensiya islohotlari — shuni ko‘rsatadiki, pensiya aktivlarini mustaqil
boshqaruv, xavflarni diversifikatsiyalash va davlat tomonidan nazorat qilish bir-birini
to‘ldiruvchi omillar sifatida harakat qilmoqda.
Muhokama davomida shuningdek, norasmiy sektorda ishlayotgan mehnatkashlarni
pensiya tizimiga jalb qilish masalasi ham dolzarb muammo sifatida ko‘rib chiqildi. Ular uchun
soddalashtirilgan ro‘yxatdan o‘tish mexanizmlari, soliq imtiyozlari, ixtiyoriy jamg‘arma
rejimlari kabi yondashuvlar orqali pensiya ishtirokchilari bazasini kengaytirish mumkin. Bu esa,
o‘z navbatida, jamg‘arma tizimining moliyaviy asosini mustahkamlash bilan birga, ijtimoiy
tenglikni ham ta’minlaydi.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1371
Shunday qilib, muhokama shuni ko‘rsatadiki, jamg‘arib boriladigan pensiya tizimini
takomillashtirish bo‘yicha kompleks chora-tadbirlar zarur. Bular moliyaviy, texnologik va
institutsional islohotlar orqali amalga oshirilishi, shuningdek, fuqarolarning tizimga ishtirokini
oshirishga qaratilishi kerak.
Xulosa
O‘zbekistonda ijtimoiy himoya tizimini modernizatsiya qilish sharoitida jamg‘arib
boriladigan pensiya ta’minotining rivoji dolzarb ahamiyat kasb etmoqda. O‘tkazilgan tahlillar
shuni ko‘rsatdiki, amaldagi pensiya tizimi asosan taqsimlovchi modelga tayanib, demografik
yuklama va moliyaviy bosimlar ostida qolmoqda. Ushbu sharoitda majburiy jamg‘arib
boriladigan komponentni kuchaytirish, raqamli texnologiyalar asosida shaffof va samarali hisob
yuritish, pensiya jamg‘armalari faoliyatini diversifikatsiyalash va norasmiy sektor
ishtirokchilarini tizimga jalb etish orqali barqaror modelga o‘tish mumkin.
Shuningdek, jamg‘arib boriladigan pensiya tizimining ishonchliligi va samaradorligi
fuqarolar ishonchining oshishiga, o‘z navbatida esa tizimga kiritilayotgan mablag‘lar hajmining
ko‘payishiga xizmat qiladi. Xalqaro tajribadan ko‘rinib turibdiki, pensiya fondlarining moliyaviy
mustaqilligi, investitsiyaviy faoliyati va raqamli boshqaruv tizimlari pensiya ta’minotini uzoq
muddatli istiqbolda muvaffaqiyatli olib borishda muhim omillar hisoblanadi.
Yakuniy xulosa sifatida aytish mumkinki, O‘zbekiston pensiya tizimini
takomillashtirishda kompleks yondashuvni tanlashi zarur: bu — qonunchilikni modernizatsiya
qilish, fuqarolarni xabardor qilish va moliyaviy savodxonligini oshirish, shuningdek, zamonaviy
texnologiyalar va xalqaro tajribalarni joriy etish orqali amalga oshiriladi. Mazkur yondashuv
mamlakatda ijtimoiy barqarorlik va fuqarolarning munosib hayot darajasini ta’minlashda muhim
rol o‘ynaydi.
REFERENCES
1.
O‘zbekiston Respublikasi “Fuqarolarning davlat pensiya ta’minoti to‘g‘risida”gi Qonuni,
1993-yil 3-sentabr.
2.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 13-martdagi PQ-4245-sonli qarori
“Pensiya tizimini rivojlantirish konsepsiyasi to‘g‘risida”.
3.
O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi huzuridagi Pensiya jamg‘armasi. (2024).
Yillik
statistik hisobot
. Toshkent.
4.
O‘zbekiston Respublikasi Davlat statistika qo‘mitasi. (2024).
Ishchi kuchi va bandlik
bo‘yicha rasmiy axborotlar
5.
Jo‘rayev, M. (2022).
Pensiya tizimi islohotlarining iqtisodiy jihatlari
. “Iqtisodiyot va
innovatsiya” jurnali, №4(28), 22–29-betlar.
6.
Tursunov, D. (2023).
O‘zbekiston pensiya tizimining moliyaviy barqarorligini ta’minlash
muammolari
. Toshkent moliya instituti ilmiy jurnali, №1(65), 33–41-betlar.
7.
Mamatqulov, O. (2021).
Jamg‘arib boriladigan pensiya tizimi: muammolar va
istiqbollar
. “Moliyaviy tadqiqotlar” jurnali, №3, 15–23-betlar.
8.
Jahon banki. (2020).
Pension Reforms: Lessons from International Experience
. World
Bank Group, Washington, D.C.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1372
9.
International Monetary Fund (IMF). (2021).
Uzbekistan: Selected Issues and Statistical
Appendix
. IMF Country Report No. 21/111.
10.
OECD. (2022).
Pensions at a Glance: Asia/Pacific Edition
. Organisation for Economic
Co-operation and Development.
11.
Estonian Ministry of Social Affairs. (2021).
Estonia’s Pension Reform Overview
. Tallinn.
12.
The World Economic Forum. (2020).
We’ll Live to 100 – How Can We Afford It?
Geneva.
13.
Qozog‘iston Respublikasi Birinchi pensiya jamg‘armasi. (2023).
Yillik faoliyat
hisobotlari
. Nur-Sulton.
14.
Mishra, R. (2004).
Social Protection in the Global South: Reforming the Pension
Systems
. Palgrave Macmillan.
15.
Holzmann, R. & Hinz, R. (2005).
Old-Age Income Support in the 21st Century: An
International Perspective on Pension Systems and Reform
. World Bank Publications.
