May, 2025-Yil
938
MULOQOT HAQIDA TUSHUNCHA
Zamonov Jahongir
Shahrisabz davlat pedogogika instituti talabasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15540330
Annotatsiya. Muloqot, insonlar o'rtasidagi ma'lumot almashish jarayoni
bo'lib, bu jarayon nutq, yozuv, gestlar va boshqa kommunikativ vositalar orqali
amalga oshiriladi. Muloqot, shuningdek, shaxslar o'rtasidagi o'zaro aloqalarni,
tushunish va hissiyotlarni ifodalashni o'z ichiga oladi. Muloqotning mohiyati va
ahamiyati hayotimizning har bir jabhasida, ijtimoiy, iqtisodiy, madaniy va shaxsiy
munosabatlarimizda muhim rol o'ynaydi.
Kalit so‘zlar: muloqot, hissiyot, munosabat, shaxslar, muhokama, fikr,
ma'lumot.
Аннотация. Коммуникация – это процесс обмена информацией между
людьми, и этот процесс осуществляется посредством речи, письма, жестов и
других средств общения. Общение также включает в себя межличностное
взаимодействие, понимание и выражение чувств. Характер и важность
общения играют важную роль во всех аспектах нашей жизни, в наших
социальных, экономических, культурных и личных отношениях.
Ключевые слова: общение, эмоция, отношение, личности, дискуссия,
мнение, информация.
Abstract. Communication is the process of exchanging information between
people, and this process is carried out through speech, writing, gestures and other
means of communication. Communication also includes interpersonal interactions,
understanding, and expression of feelings. The nature and importance of
communication plays an important role in every aspect of our life, in our social,
economic, cultural and personal relationships.
Key words: communication, emotion, attitude, persons, discussion, opinion,
information.
KIRISH.
Muloqot jarayoni ikki yoki undan ortiq shaxslar o'rtasida sodir
bo'ladi. Bu jarayonda bir shaxs (muhokama qiluvchi) ma'lumotni, fikrni yoki hissotni
ikkinchi shaxsga (qabul qiluvchi) yetkazadi. Qabul qiluvchi esa ushbu ma'lumotni
qabul qiladi, uni tahlil qiladi va o'z fikrini yoki hissotini qaytaradi. Bu jarayon
davomida turli xil omillar, masalan, til, madaniyat, ijtimoiy kontekst va psixologik
holat, muloqotning samaradorligiga ta'sir ko'rsatadi. Muloqotning asosiy turlari
mavjud. Ular orasida og'zaki muloqot, yozma muloqot, vizual muloqot va noverbal
May, 2025-Yil
939
muloqot mavjud. Og'zaki muloqot, insonlar o'rtasida nutq orqali amalga oshiriladi.
Bu turdagi muloqot ko'pincha yuzma-yuz yoki telefon orqali bo'lishi mumkin. Yozma
muloqot esa matn orqali, masalan, xat, email yoki xabarlar orqali amalga oshiriladi.
Vizual muloqot esa rasmlar, grafikalar va diagrammalar orqali ma'lumot yetkazishni
anglatadi. Noverbal muloqot esa insonlarning mimikasi, gestlari va boshqa jismoniy
harakatlari orqali amalga oshiriladi.
ADABIYOTLAR TAHLILI VA TADQIQOT METODOLOGIYASI.
Muloqot jarayonida to'g'ri va samarali muloqot uchun bir qancha omillar muhim
ahamiyatga ega. Bular orasida tinglash, tushunish, aniqlik, samimiyat va hurmat
mavjud. Tinglash — bu muloqot jarayonining muhim qismidir. Tinglash orqali qabul
qiluvchi, muhokama qilayotgan shaxsning fikrlarini va hissiyotlarini tushunishga
harakat qiladi. Tushunish esa muloqot jarayonining samaradorligini ta'minlaydi. Agar
bir shaxs boshqa shaxsning fikrini to'g'ri tushunmasa, muloqot muvaffaqiyatsiz
bo'lishi mumkin. Aniqlik muloqot jarayonida muhim ahamiyatga ega. Agar bir shaxs
o'z fikrlarini noaniq yoki tushunarsiz ifodalasa, qabul qiluvchi uni noto'g'ri tushunishi
mumkin. Shuning uchun fikrlarni aniq va ravshan ifodalash juda muhimdir.
Samimiyat esa muloqotda ishonchni oshiradi. Agar shaxs samimiy bo'lsa, boshqa
shaxs uning fikrlariga ishonch bilan qaraydi. Hurmat esa muloqot jarayonida o'zaro
aloqalarni mustahkamlashda muhim rol o'ynaydi. Har bir shaxs bir-birining fikrlarini
hurmat qilishi va e'tibor berishi kerak.[1]
MUHOKAMA VA NATIJALAR.
Muloqot jarayonida turli xil to'siqlar ham
mavjud. Bu to'siqlar muloqotning samaradorligini pasaytirishi mumkin. Masalan, til
to'siqlari, madaniyat farqlari, shaxsiy hissiyotlar va psixologik holatlar muloqot
jarayonini murakkablashtirishi mumkin. Til to'siqlari, agar ikki shaxs bir-birining
tilini bilmasa, muloqot jarayonini qiyinlashtiradi. [2]
Madaniyat farqlari esa turli xalqlarning muloqot usullaridagi farqlarni
anglatadi. Bu farqlar muloqot jarayonida tushunmovchiliklarga olib kelishi mumkin.
Shuningdek, shaxsiy hissiyotlar ham muloqot jarayoniga ta'sir ko'rsatadi. Agar bir
shaxs g'azablangan yoki xafa bo'lsa, u o'z fikrlarini to'g'ri ifodalashda qiyinchiliklarga
duch kelishi mumkin. Psixologik holatlar esa, masalan, stress yoki depressiya,
muloqot jarayonining samaradorligini pasaytirishi mumkin. Shuning uchun muloqot
jarayonida shaxsiy hissiyotlarni boshqarish va o'z psixologik holatini yaxshilash
muhimdir. Muloqotning ahamiyati zamonaviy jamiyatda yanada ortib bormoqda.
Internet va texnologiyalarning rivojlanishi, masofaviy muloqot va global aloqa
imkoniyatlarini yaratdi. Bugungi kunda insonlar turli mamlakatlardan va
madaniyatlardan kelgan odamlar bilan muloqot qilish imkoniyatiga ega. Bu esa, o'z
May, 2025-Yil
940
navbatida, muloqot jarayonida madaniy farqlarni tushunish va qabul qilishni talab
qiladi.[3]
Muloqotning samaradorligini oshirish uchun turli xil strategiyalarni qo'llash
mumkin. Masalan, faol tinglash, savollar berish, fikrlarni aniq ifodalash va
samimiyatni saqlash muloqot jarayonini yaxshilashga yordam beradi. Faol tinglash
— bu tinglovchining muhokama qilayotgan shaxsga e'tibor berishi va uning fikrlarini
to'liq tushunishga harakat qilishi. Savollar berish esa muhokama jarayonida aniqlik
kiritishga yordam beradi. Fikrlarni aniq ifodalash esa tushunmovchiliklarni oldini
olishga yordam beradi. Muloqot jarayonida o'zaro aloqalarni o'rnatish va
mustahkamlash uchun ham muhim strategiyalar mavjud. Masalan, samimiy va ochiq
bo'lish, bir-birining fikrlarini hurmat qilish va o'zaro qo'llab-quvvatlash muloqotni
mustahkamlashga yordam beradi. [4]
Samimiy bo'lish, insonlar o'rtasida ishonchni oshiradi va muloqot jarayonini
yanada samarali qiladi. Ochiq bo'lish esa fikrlarni erkin ifodalashga imkon beradi.
Muloqot, shuningdek, shaxsiy rivojlanish va o'z-o'zini anglash jarayonida ham
muhim ahamiyatga ega. Muloqot orqali insonlar o'z fikrlarini, hissiyotlarini va
tajribalarini boshqalar bilan bo'lishish imkoniyatiga ega bo'lishadi. Bu esa o'z-o'zini
anglash va shaxsiy rivojlanishga yordam beradi. Muloqot jarayonida boshqalar bilan
fikr almashish, yangi g'oyalar va qarashlarni qabul qilish imkoniyatini yaratadi.[5]
XULOSA.
Xulosa qilib aytganda, muloqot — bu insonlar o'rtasidagi ma'lumot
almashish jarayoni bo'lib, uning samaradorligi bir qancha omillarga bog'liq.
Muloqotning turli turlari mavjud bo'lib, har bir tur o'ziga xos xususiyatlarga ega.
Muloqot jarayoni murakkab bo'lishi mumkin, ammo to'g'ri yondashuv va strategiyalar
yordamida uning samaradorligini oshirish mumkin. Muloqot, shuningdek, shaxsiy
rivojlanish va o'zaro aloqalarni mustahkamlashda muhim rol o'ynaydi. Insonlar
o'rtasidagi muloqotni yaxshilash va rivojlantirish, jamiyatimizni yanada
mustahkamlashga yordam beradi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1.
Abdurahmonov, A. (2018). "Muloqot psixologiyasi". Tashkent: O'zbekiston
Respublikasi Oliy va o'rta maxsus ta'lim vazirligi.
2.
Qodirov, J. (2020). "Muloqot va uning ahamiyati". Tashkent: Fan va
texnologiyalar nashriyoti.
3.
Ismoilov, F. (2019). "Muloqot va ijtimoiy aloqalar". Tashkent: O'zbekiston
davlat universiteti nashriyoti.
4.
Tursunov, M. (2021). "O'zbek tilida muloqot: nazariya va amaliyot". Tashkent:
O'zbekiston Milliy universiteti.
May, 2025-Yil
941
5.
Karimova, D. (2022). "Muloqot va madaniyat". Tashkent: O'zbekiston
madaniyat va san'at universiteti.
6.
Abdullaeva, N. (2020). "Psixologik muloqot va uning asoslari". Tashkent: Oliy
ta'lim muassasasi.
7.
Sattarov, R. (2023). "Muloqot va shaxsiy rivojlanish". Tashkent: O'zbekiston
Respublikasi Fanlar akademiyasi.
