282
AXBOROT TEXNOLOGIYALARIDAN FOYDALANIB TALABALARNING
INTERFAOLLIGINI OSHIRISH
Primova Durdona G’ulomjon Qizi
Toshkent Farmatseftika Instituti qoshidagi Akademik Litsey o’qituvchisi
https://doi.org/10.5281/zenodo.12649844
Annotatsiya.
Ushbu
tezis
axborot
texnologiyalaridan
foydalanib
talabalarning
interfaolligini oshirish mavzusiga bag‘ishlangan. Zamonaviy ta'lim jarayonida axborot
texnologiyalari talabalarning darslarga bo‘lgan qiziqishini oshirishda va ularni faol ishtirok
etishga undashda muhim rol o‘ynaydi. Tezisda, onlayn platformalar, videokonferensiyalar, mobil
ilovalar, virtual va kengaytirilgan haqiqat, gamifikatsiya hamda bloglar va forumlardan
foydalanish usullari ko‘rib chiqiladi. Ushbu texnologiyalar yordamida talabalarning bilim olish
jarayoni qanday samarali tashkil etilishi va ta'lim sifati qanday oshirilishi haqida ma'lumot
beriladi.
Kalit so’zlar;
Axborot texnologilar, mobil ilovalar, virtual, malaka darajalari, interfaollik,
multimedia, onlayn platformalar.
Zamonaviy dunyoda axborot texnologiyalari inson hayotining deyarli barcha sohalarida
muhim ahamiyat kasb etmoqda. Ta'lim sohasi ham bundan mustasno emas. Ta'lim jarayoniga
axborot texnologiyalarini kiritish talabalarning darslarga bo‘lgan qiziqishini oshirishda va ularni
faol ishtirok etishga undashda katta imkoniyatlar yaratadi.
Axborot texnologiyalari yordamida ta'lim jarayonini interfaol va qiziqarli qilish,
talabalarning bilim olish jarayonini osonlashtirish mumkin. Ushbu tezisda axborot
texnologiyalarining talabalarning interfaolligini oshirishdagi roli, turli xil usullari va amaliy
misollari haqida batafsil to‘xtalib o‘tiladi. Ayniqsa, onlayn platformalar va kurslar,
videokonferensiyalar, mobil ilovalar, virtual va kengaytirilgan haqiqat, gamifikatsiya va bloglar
hamda forumlar orqali talabalarning darsga faol jalb etilishining samarali usullari ko‘rib chiqiladi.
Talabalarning interfaolligini oshirish uchun axborot texnologiyalaridan foydalanish
mavzusi muhim ahamiyatga ega. Zamonaviy axborot texnologiyalari ta'lim jarayoniga turli xil
imkoniyatlar yaratib, o‘quvchilarni faol ishtirok etishga undaydi. Quyida axborot texnologiyalari
yordamida talabalarning interfaolligini oshirish uchun bir nechta usullar keltirilgan:
Onlayn Platformalar va Kurslar:
Moodle, Canvas, Google Classroom kabi onlayn ta'lim
platformalari talabalarga o‘quv materiallarini mustaqil o‘rganish, topshiriqlarni bajarish va
283
natijalarni tekshirish imkonini beradi. Bu platformalar orqali o‘quvchilar o‘zaro muloqot qilishlari,
muhokamalar olib borishlari va savollar berishlari mumkin.
Interfaol Darslar va Videokonferensiyalar
: Zoom, Microsoft Teams, Google Meet kabi
videokonferensiya vositalari yordamida darslarni jonli efirda olib borish, savol-javob sessiyalari
o‘tkazish va guruhli loyihalarni amalga oshirish mumkin. Bu esa talabalarning darsga faol jalb
etilishiga yordam beradi.
Mobil Ilovalar:
O‘quvchilar uchun maxsus ishlab chiqilgan mobil ilovalar dars jarayonida
interfaollikni oshiradi. Misol uchun, Quizlet, Kahoot!, Socrative kabi ilovalar orqali talabalarga
tez-tez testlar o‘tkazish va natijalarni darhol baholash mumkin.
Virtual Haqiqat (VR) va Kengaytirilgan Haqiqat (AR)
: VR va AR texnologiyalari
yordamida talabalarga mavzularni yanada realroq va qiziqarliroq tarzda o‘rganish imkonini berish
mumkin. Masalan, tarixiy voqealarni yoki biologik jarayonlarni virtual tarzda ko‘rsatish orqali
o‘quvchilarning darsga bo‘lgan qiziqishi va ishtiroki oshadi.
Gamifikatsiya:
Ta'lim jarayoniga o‘yin elementlarini qo‘shish orqali talabalarning
motivatsiyasini oshirish mumkin. Rangli grafikalar, qiziqarli savollar va topshiriqlar, hamda
mukofotlar orqali o‘quvchilarni dars jarayoniga faol jalb qilishga erishiladi.
Bloglar va Forumlar:
O‘quvchilar uchun maxsus bloglar yoki forumlar yaratish orqali ular
mavzular bo‘yicha o‘z fikrlarini ifodalashlari, bir-birlari bilan tajriba almashishlari va
o‘qituvchilardan maslahat olishlari mumkin.
Axborot texnologiyalaridan samarali foydalanish natijasida o‘quvchilar darslarga faolroq
qatnashadilar, mavzularni chuqurroq o‘rganadilar va ta'lim jarayonida o‘zaro hamkorlikni
rivojlantiradilar. Bu usullarni qo‘llash orqali ta'lim sifati sezilarli darajada oshadi.
Hozirgi kunda umumiy o‘rta ta’limning biror o‘quv fanini to‘liq ravishda yoki uning qaysi
qismini AKTdan foydalanib o‘tsa qanday samara berishini, yoki AKTni qo‘llashning pedagogik
tamoyillarini, uning psixologik xususiyatlarini, uning bilish jarayoniga ta’sir qilish mexanizmi va
omillarini, shuningdek yana boshqa ko‘p jihatlarini kompleks tadqiq qilish dolzarb bo‘lib
bormoqda. Bu esa ta’lim tizimida, xususan o’quv jarayonlarini tashkil etish va amalga oshirish,
o’quv-uslubiy ta’minotni rivojlantirish, ayniqsa o’quv mashg’ulotlarini o’tish va o’zlashtirish
samaradorligini oshirish borasida yangicha mazmun va mohiyat shakllanishiga asos yaratmoqda.
Bunday ulkan vazifani muvaffaqiyatli amalga oshirishda o’qituvchi va talabalarga davlat
tilida kerakli o’quv adabiyotlarini yetkazish alohida ahamiyatga ega. Uslubiy ko’rsatma
umumta’lim maktablarida faoliyat ko`rsatayotgan o’qituvchilar uchun mo’ljallangan bo’lib, unda
ta’lim tizimida, xususan o’quv jarayonlarini tashkil etish va amalga oshirish, o’quv-uslubiy
284
ta’minotni rivojlantirish, ayniqsa o’quv mashg’ulotlarini o’tish va o’zlashtirish samaradorligini
oshirish borasida yangicha mazmun va mohiyat shakllanishi bilimlarini o’z ichiga olgan. Ta’lim
sohasidagi barcha islohatlarning asosiy maqsadi ma’naviy jihatdan mukammal rivojlangan
insonlarni tarbiyalash, ta’lim tizimini takomillashtirish, dars jarayonlarini yangi pedagogik va
axborot texnologiyalari asosida har tomonlama zamon talabiga mos ravishda amalga oshirishdan
iboratdir. Shuning uchun ham bugungi kunda ta’lim - tarbiya tizimida kompyuter va axborot
texnologiyalarining zamonoviy texnologiyalaridan samarali foydalanishga alohida e’tibor
berilmoqda. Bu esa ta’lim jarayonida o’quvchilarga turli fanlardan bilim beruvchi pedagog
kadrlarni axborot texnologiyalarining zamonaviy vositalalaridan foydalanishlari uchun, eng
avvalo bu sohadagi bilim va malaka darajalarini oshirish, ta’lim tizimini texnik jihatdan
ta’minlash, internetdan foydalanish imkoniyatlarini to’la yaratib berish orqaligina samarali
natijaga erishish mumkin.
Ta’lim tizimi sifati va samaradorligini oshirishning asosiy usullaridan biri o’quv jarayonida
zamonaviy axborot kommunikasion texnologiyalarni, shu jumladan multimediyali o’quv
kurslarini qo’llash, o’qituvchi va o’quvchining interfaol o’zaro aloqalarini ta’minlash,
multimediali o’quv kurslari va darsliklarini ishlab chiqishda yuqori malakali kadrlarni jalb
etishdan iborat bo’ladi. Multimedia axborotlarni har xil ko’rinishlarda tasvirlash va dinamik
obrazlarini yaratish, uni ko’rish va eshitish organlari orqali qabul qilish va tasavvur etish
imkoniyatlarini yaratadi.
Multimedia texnologiyalarida an’anaviy texnologiyalarga qaraganda axborotlar matn
ko’rinishda emas, balki tasvir, ovoz va harakatlar ko’rinishida ifodalanilishi o’quvchilarni
darslarda faolroq, diqqatliroq intiluvchan va qiziquvchan bo’lishga o’rgatadi, chunki tavsiya
qilinadigan har bir axborot ularning ishtiroki va harakati orqali amalga oshiriladi. Ta’lim tizimida
multimedia texnologiyalari nazariy, amaliy, ko’rgazmali, ma’lumotli, trenajyorli va nazorat
qismlarini birlashtirish yo’li bilan o’quvchilarga ijobiy va samarali ta’sir etuvchi vosita
hisoblanadi.
REFERENCES
1.
Bakiyeva, M. (2020). Axborot texnologiyalarining ta'limdagi o'rni. Toshkent: O'zbekiston
Milliy Entsiklopediyasi nashriyoti.
2.
Karimov, A. (2019). Onlayn ta'lim platformalari: Amaliy tavsiyalar. Toshkent: Ilmiy
Akademiya nashriyoti.
285
3.
Usmonov, I. (2021). Gamifikatsiya: Ta'limda yangi imkoniyatlar. Samarqand: Zarafshon
nashriyoti.
4.
Abdullayeva, S. (2020). Mobil ilovalar yordamida interfaol ta'lim. Buxoro: Olimlar uyi
nashriyoti.
5.
Rustamov, N. (2018). Virtual va kengaytirilgan haqiqat texnologiyalari. Qarshi: Nasaf
nashriyoti.
6.
Shukurova, M. (2019). Talabalarning interfaolligini oshirish usullari. Andijon: Adabiyot
nashriyoti.
