155
Issue 13(48), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 5.06.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
IJTIMOIY PEDAGOGIKADA TARBIYANING AHAMIYATI
.
Mayliyeva Nasiba Axmedovna
Urganch Ranch texnologiya universiteti
“
Maktabgacha ta
’
lim pedagogikasi va
psixologiyasi
” 3
-bosqich talabasi
Annatatsiya:
Ushbu maqolada, maktabgacha ta
’
lim yoshidagi bolalarda
shakllanayotgan ijobiy xislatlar ularni rivojlantirishdagi sa
’
y-harakatlar, salbiy
xislatlarning oldini olish profilaktikasi, tarbiyadagi yo
‘
l-yo
‘
riqlar haqida bilib
olish mumkin. Bu borada boshlang
‘
ich saboqlarni bolalar ota-onalardan,
maktabgacha ta
’
lim yosh davrida tarbiyachilardan katta mas
’
uliyat talab qiladi.
Kalit so
‘
zlar:
ta
’
lim, tarbiya, mehnat tarbiyasi, jismoniy tarbiya,
zardushtiylik dini, ijtimoiy hodisalar, madaniy-ma
’
naviy me
’
roslar, yozma
manbalar.
Аннотация:
В этой статье вы можете узнать о положительных
качествах, которые формируются у детей дошкольного возраста, мерах по
их развитию, профилактике отрицательных качеств и методах воспитания.
В связи с этим дети в дошкольном возрасте требуют большой
ответственности от родителей и воспитателей.
Ключевые слова:
образование, воспитание, трудовое обучение,
физическое воспитание, зороастризм, социальные явления, культурное и
духовное наследие, письменные источники.
Abstract:
In this article, you can learn about the positive qualities that are
being formed in preschool children, efforts to develop them, prevention of
negative qualities, and guidelines for upbringing. In this regard, children require
great responsibility from their parents, and educators during preschool age.
Keywords:
education, upbringing, labor education, physical education,
Zoroastrianism, social phenomena, cultural and spiritual heritage, written sources.
Ma’lumki, yosh avlodni tarbiyalash borasidagi harakatlar bola dunyoga
kelmasdanoq boshlanadi. Bunda farzand tarbiyasida avvalo bo‘lajak ota
-onaning
o‘zi tarbiyalanganlik darajasi yuqori bo‘lishi muhimdir. Bu borada xonadonning
kattalari doim xizmatga shaydirlar. “Qari bilganni –
pari bilmas” iborasi bejiz
aytilmaydi. Tarbiya haqida ma’noli fikrlarni Xorazmning qadimgi dini bo‘lmish
Zardushtiylik dinida ham keltirilgan. Milliy va diniy an’analarimizga ko‘ra,
oilaning mulk va mablag‘i farzandlar yoshiga qarab taqsimlanishi, oilada
156
Issue 13(48), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 5.06.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
farzandlar o‘rtasidagi o‘zaro munosabatlarda yoshi kattalarning og‘ir
-vazmin
bo‘lishi farz sanaladi. Eng qadimgi yozma manbalardan biri zardushtiylik
dinining muqaddas kitobi
“Avesto”
hisoblanadi [1].
Zardushtiylik ta’limotida ta’lim
-
tarbiya quyidagi bo‘limlar:
1) ma’naviy va diniy tarbiya;
2) jismoniy va mehnat tarbiyasi;
3) aqliy va axloqiy tarbiyadan iborat bo‘lgan.
“Avesto” bo‘yicha bolalarga 5 yoshdan savod o‘rgata boshlaydilar; o‘qishni
o‘rganishi bilan savdo ishlariga o‘rgata boshlaydilar. Bu ma’lumotlar qadimda
bolalar o‘qitiladigan savod maktablari bo‘lganligi va maktablardan tashqari bolalar
maxsus murabbiylar tomonidan harbiy-jismoniy mashqlarga va hunarga
o‘rgatilganligi, ta’limdan maqsad –
bolalarni hayotga tayyorlash ekanligi haqida
ma’lumot beradi. Zardusht ta’limotida 15 yosh balog‘at yoshi sanalgan. Bu yoshda
ularga davlat qonunlari, axloqiy qoidalar o‘rgatilgan. Zardushtiylikning axloqiy
qoidalariga binoan insonning o‘z burchini his etishining eng birinchi belgisi
ma’naviy poklik hisoblangan.
“Avesto”da insonning barkamol bo‘lib etishishida ezgu fikr, ezgu so‘z, ezgu
amallar birligiga katta e’tibor berilgan. Qadimgi ajdodlarimiz insonda juda
qadrlaydigan xislatlar jasurlik, adolat, sadoqat, insoniylik bo‘lgan. Bu xislatlar o‘z
-
o‘zidan shakllanmagan. Tabiat va jamiyatdagi o‘zgarishlar, ibtidoiy urug‘chilik
-
qabilachilik turmush tarzi buni taqozo etgan. Ikkita katta kuch
–
yaxshilik va
yomonlik o‘rtasidagi ayovsiz kurash insondagi bu xislatlarning bevosita
shakllanishiga turtki bo‘lgan [2].
Qadimgi ajdodlar ijtimoiy turmush madaniyati, ayniqsa, sihat-salomatlik,
jismonan chiniqish, mehnat hamda uzoq umr ko‘rib yashash uchun yaratgan ta’lim
-
tarbiya jarayonlari «Avesto»da chuqur ma’no va o‘rin egallagan. Turkiy
xalqlarning yozma manbalarida ham tarbiyaga doir bitiklarni uchratish mumkin.
Bundan anglashiladiki, tarbiya masalasi bugun dolzarb bo‘lmagan. Tarbiya asrlar
mobaynida ajdodlarimiz, yetuk allomalar tomonidan o‘rganilgan, kamchiliklarni
bartaraf qilishga harakat qilganlar. Ajdodlarimiz yaratgan boy madaniy va ma’rifiy
xazina nafaqat xalqimiz, balki butun insoniyat taraqqiyoti uchun ulkan mayoq
bo‘lib xizmat qildi. Ayniqsa, ulug‘ vatandoshlarimizning shaxs kamoloti uchun
muhim sanalgan ta’lim va tarbiya sohasida yaratgan boy ilmiy va badiiy merosi
hozirgi kunda ham o‘z ahamiyatini yo‘qotgani yo‘q. Ana shunday siymolardan biri,
insoniyat tarixining ijtimoiy-siyosiy, ilmiy-
madaniy sohalarida salmoqli o‘rin
tutgan allomalardan biri buyuk vatandoshimiz Zahriddin Muhammad Boburdir.
157
Issue 13(48), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 5.06.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
Zahiriddin Muhammad Bobur ulug‘ shoir va nosir, qomusiy bilimlar egasi bo‘lishi
bilan birga, yirik davlat arbobi va mohir sarkarda ham edi. Uning mashhur
asarlaridan bo‘lmish “Boburnoma” asarida farzand tarbiyasiga doir qimmatli
fikrlarni uchratish mumkin. Bu asar yana shunisi bilan ham ahamiyatliki, unda
muallifning pedagogik qarashlari ham o‘z ifodasini topgan. Azaldan o‘zbek
oilasida farzand tarbiyasi eng muhim vazifalardan sanalgan. Albatta, Bobur mirzo
ham yetti nafar
–
4 o‘g‘il va 3 qiz farzandning otasi sifatida ularning tarbiyasiga
ham bee’tibor bo‘lmaydi. Milliy va diniy an’analarimizga ko‘ra, oilaning mulk va
mablag‘i farzandlar yoshiga qarab taqsimlanishi, oilada farzandlar o‘rtasidagi
o‘zaro munosabatlarda yoshi kattalarning og‘ir
-
vazmin bo‘lishi farz sanaladi [3].
Tarbiya-tarixiy va ijtimoiy hodisadir. Tarbiya insonlarning faoliyati jarayonida
ularning ongi va irodasini o‘stirishga xizmat qiladi. Shu bilan birga, tarbiya ijtimoiy
hodisa bo‘lib, insoniyat taraqqiyotining turli bosqichlarida o‘ziga xos mazmun va
amalga oshirish shakliga egadir. Yoshlarga beril
ayotgan ta’lim tarbiya
jarayonlarida biz pedagoglar har jihatdan bilvosita va bevosita ishtirok etmas
ekanmiz o‘zimiz ko‘zlagan asosiy maqsadga va natijaga erisha olamiz. Muqaddas
dinimiz Islomda ham tarbiyaviy ruknlarni, hukmlarni ko‘plab uchratish mumkin.
yo‘q. Maktab ta’limi sohasidagi islohotlar vazirlik va idoralar, tarmoq rahbarlari,
barcha darajadagi hokimlar, ilmiy tashkilotlar, ziyolilar, keng jamoatchilikning
vazifasi bo‘lishi shart va zarur. Shundagina kutilgan natijaga erishish mumkin [4].
Xulosa qilib aytganda, takidlanganidek yurtimiz kelajagi biz yoshlarning
q
o‘lida ekan, bunga xar birimiz ma’suliyat bilan qaramog‘
imiz lozim. Zero,
bugungi farovon hayotni barpo etishda
o‘
zlarining yuksak mehnatlari, tarbiyasi
bilan dunyoga tanilgan ajdodlarimizning madaniy va ma’naviy merosini saqlash
uni yanada yuksaltirish xar bir yoshlar zimmasidagi vazifadir.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
N.Atayeva F.Rasulova,
M. Saliyeva S.Hasanov ―Umumiy pedagogika.
Toshkent 2012
2.
Nodira Egamberdieva ―Ijtimoiy pedagogika Toshkent
-2009
3.
M.X. Toxtaxodjayeva, S.Nishonova, J.Hasanboyev, M.Usmonboyeva,
S.Madiyarova, A.Qoldibekova, N.
Nishonova, N.Sayidahmedov.―Pedagogika
nazariyasi va tarixi I qism. Pedagogika nazariyasi Toshkent
–
2010
4. O‘tkir O‘tanov ―Umumiy Pedagogika Nazariyasi Amaliyoti fanidan
ma’ruzalar matni Samarqand –
2016
