171
Issue 13(48), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 5.06.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
ISPANIYA VA O‘ZBEKISTON TA’LIM TIZIMLARINING
SOLISHTIRILGAN TAHLILI: O‘QITISH METODLARI VA BOSHQARUV
TIZIMI KONTEKSTIDA
Temirov Ilyosbek
O'zDJTU Roman-German filologiyasi fakulteti 4-kurs talabasi
Annotatsiya:
Mazkur maqola Ispaniya va O‘zbekiston ta’lim tizimlarini o‘qitish
metodlari hamda boshqaruv tizimi nuqtayi nazaridan solishtiradi, ikkala
mamlakatdagi ta’lim tizimining tarixiy rivojlanishi, metodologik yondashuvlari,
innovatsion texnologiyalarni qo‘llash darajasi va ta’limni boshqarish modellari tahlil
qilinadi. Tadqiqot natijalari asosida har ikki mamlakat uchun samarali tajriba
almashinuvi imkoniyatlari aniqlanadi. Maqola ta’lim sohasidagi islohotlarga ilmiy
asoslangan yondashuvni rivojlantirishga xizmat qiladi.
Kalit so‘zlar:
Ispaniya, O‘zbekiston, ta’lim tizimi, o‘qitish metodlari,
boshqaruv, solishtirma tahlil, innovatsiya.
Kirish.
Bugungi globallashuv davrida ta’lim tizimining sifatini oshirish, uning
xalqaro standartlarga mosligini ta’minlash har bir davlat oldida turgan dolzarb
masalalardan biridir. Ispaniya va O‘zbekiston o‘ziga xos tarixiy, ijtimoiy va siyosiy
sharoitda shakllangan ta’lim tizimlariga ega. Ushbu maqola ushbu ikki davlatning
o‘qitish metodlari va boshqaruv tizimi doirasidagi asosiy farq va o‘xshashliklarini
aniqlash orqali tajriba almashinuvi imkoniyatlarini o‘rganishga qaratilgan.
Ispaniya Yevropa Ittifoqi a’zosi sifatida integratsiyalashgan va raqamlashtirilgan
ta’lim modelini rivojlantirayotgan bo‘lsa, O‘zbekiston mustaqillik yillaridan buyon
o‘zining milliy ta’lim tizimini yangilash va modernizatsiya qilish yo‘lidan bormoqda.
Shu nuqtai nazardan, ikki mamlakatdagi o‘qitish metodlari va boshqaruv tizimlarini
tahlil qilish dolzarb ilmiy va amaliy ahamiyatga ega.
Metod.
Ushbu maqolada sifatli solishtirma tahlil metodidan foydalanildi.
Ma’lumotlar asosan quyidagi manbalar orqali jamlandi:
•
Ispaniya va O‘zbekistonning rasmiy ta’lim siyosatiga oid hujjatlar (milliy
ta’lim dasturlari, qonunlar, islohot konsepsiyalari).
•
Yevropa Ittifoqining Erasmus+, OECD va UNESCO ta’lim hisobotlari.
•
Akademik maqolalar, ta’lim bo‘yicha ekspert intervyulari va statistik
ma’lumotlar.
172
Issue 13(48), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 5.06.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
Tadqiqotda ta’lim tizimining quyidagi komponentlari qiyosiy tahlil qilindi:
1. O‘qitish metodlari (an’anaviy, interaktiv, raqamli).
2. Ta’limni boshqarish tizimi (markazlashtirilganlik darajasi, avtonomiya,
moliyalashtirish).
Natijalar
O‘qitish metodlari
. O‘zbekistonda o‘qitishning asosiy usuli hanuzgacha
an’anaviy –
ma’ruzaviy va izohli
-
tushuntiruvchi yondashuvga asoslanadi. So‘nggi
yillarda interaktiv va zamonaviy metodlarga, masalan, CLIL (Content and Language
Integrated Learning), PBL (Project-Based Learning), va CASE (Contextualized
Approach to Science Education) kabi metodlarga o'tishga harakat qilinmoqda
(Abdurahmonova, 2021).
Ispaniyada esa o‘qitish jarayoni o‘quvchi markaziga yo‘naltirilgan bo‘lib,
konstruktivistik yondashuv asosida qurilgan. O‘quvchilarning mustaqil fikrlashi,
tanqidiy tahlili va hamkorlikda ishlashi ustuvor hisoblanadi. Ispan o‘qituvchilari
interaktiv texnologiyalar (Google Classroom, Moodle, Edmodo) va faol metodlar
(ko‘rgazmali ta’lim, munozara, loyihaviy ishlar)ni faol qo‘llaydi (Delgado et al.,
2020).
Boshqaruv tizimi.
O‘zbekistonda ta’lim tizimi asosan markazlashtirilgan
bo‘lib, barcha muhim qarorlar Oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi va Xalq ta’limi
vazirligi orqali qabul qilinadi. Bu, bir tomondan, ta’limda yagona standartlarni
ta’minlasa, boshqa tomondan, muassasalarning avtonomligini cheklaydi.
Ispaniyada esa ta’lim boshqaruvi markaz va mintaqalar (avtonom jamoalar)
o‘rtasida taqsimlangan. Maktablar muayyan darajada moliyaviy va akademik
avtonomiyaga ega. Bu esa ularni o‘z sharoitlariga moslashgan innovatsion
yondashuvlarni ishlab chiqishiga imkon beradi (Eurydice, 2022).
Natijalar shuni ko‘rsatadiki, Ispaniya ta’lim tizimi innovatsion yondashuvlar va
o‘quvchilarning faolligini oshirishga asoslangan konstruktivistik metodologiyani
amaliyotga muvaffaqiyatli tatbiq etmoqda.
Bunday yondashuv o‘quvchilarni faol ishtirokchi sifatida shakllantirishga
xizmat qiladi, bu esa zamonaviy jamiyat ehtiyojlariga javob beradi.
O‘zbekistonda esa interaktiv metodlar joriy etilayotgan bo‘lsa
-da, amaliyotda
ularning to‘laqonli ishlatilishi hali ham muammolidir. O‘qituvchilarning metodik
tayyorgarligi, texnik vositalarning yetishmasligi va yuqori yuklama bunga to‘sqinlik
qilmoqda (Nazarov, 2023). Boshqaruv tizimidagi markazlashuv esa innovatsion
qarorlar qabul qilishda maktablarning mustaqilligini cheklaydi.
173
Issue 13(48), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 5.06.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
Shu bilan birga, O‘zbekiston Ispaniyaning mintaqaviy avtonomiya va maktab
avtonomiyasiga asoslangan tajribasini o‘rganish orqali ta’lim muassasalarini yanada
mustaqil va innovatsion qilish imkoniyatiga ega. Masalan, maktablar o‘z hududidagi
ehtiyojlarga asoslangan dars dasturlarini ishlab chiqishga ruxsat berilishi mumkin.
Xulosa.
Ushbu maqola asosida xulosalar quyidagicha:
Ispaniya o‘quvchi markazli va interaktiv o‘qitish metodlarini samarali qo‘llab,
zamonaviy ta’lim talablari asosida rivojlanmoqda.
O‘zbekiston zamonaviy metodlarni joriy etishda islohotlar olib bormoqda,
ammo ular amaliyotga to‘liq tatbiq etilishi uchun qo‘shimcha shart
-sharoitlar va
pedagogik tayyorgarlik zarur.
Ispaniyaning ta’lim boshqaruvi tizimi maktablarga erkinlik berib, ularning ijodiy
ishlashiga imkon beradi. O‘zbekiston bu borada markazlashuvdan bosqichma
-
bosqich avtonomiyaga o‘tish strategiyasini ishlab chiqishi maqsadga muvofiq.
Har ikki mamlakatda samarali tajriba almashinuvi, xususan, raqamli vositalarni
joriy etish va o‘qituvchilar malakasini oshirish bo‘yicha hamkorlik qilish
imkoniyatlari mavjud.
Shunday qilib, ta’lim sifatini oshirish yo‘lida har ikki davlat bir
-biridan
o‘rganishi mumkin bo‘lgan ko‘plab jihatlar mavjud bo‘lib, ushbu maqola ularga ilmiy
asoslangan yo‘l
-
yo‘riq bo‘la oladi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Abdurahmonova, G. (2021). O‘zbekiston umumiy o‘rta ta’lim tizimida
interaktiv metodlardan foydalanishning dolzarbligi.
Toshkent: Ta’lim nashriyoti.
2.
Delgado, P., Vargas, C., & Pérez, R. (2020).
Active Learning
Methodologies in Spanish Secondary Schools: A Qualitative Study. Journal of
Educational Innovation, 15(3), 45
–
62. https://doi.org/10.1016/j.edu.2020.03.012
3.
Eurydice. (2022). National Education Systems: Spain. European
Commission. https://eurydice.eacea.ec.europa.eu/national-education-systems/spain
4.
Eurydice. (2022). National Education Systems: Uzbekistan. European
Commission.
https://eurydice.eacea.ec.europa.eu/national-education-
systems/uzbekistan
5.
OECD. (2021). Education Policy Outlook: Spain. OECD Publishing.
https://www.oecd.org/education/education-policy-outlook-spain-2021.pdf
6.
Nazarov, D. (2023). Zamonaviy pedagogik texnologiyalar va ularning
O‘zbekiston ta’lim tizimidagi o‘rni. Pedagogika va psixologiya jurnali, 5(2), 33–
38.
174
Issue 13(48), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 5.06.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
7.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining Farmoni (2019). O‘zbekiston
Respublikasining ta’lim sohasini 2030 yilgacha rivojlantirish konsepsiyasi
to‘g‘risida.
Lex.uz. https://lex.uz/docs/4545883
8.
UNESCO. (2020). Education in a Post-COVID World: Nine Ideas for
Public Action. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000373717
9.
Valverde, L. (2019). Education Reform and Decentralization in Spain:
Challenges and Prospects. Comparative Education Review, 63(4), 501
–
520.
10.
Xalq ta’limi vazirligi (2020). 2020–2025 yillarga mo‘ljallangan umumiy
o‘rta ta’limni rivojlantirish strategiyasi. Toshkent: Rasmiy nashr.
