360
Issue 13(48), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 5.06.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
POYEZDLAR HARAKATINI ROSTLASH TIZIMIDA
RADIOSTANSIYASINING KIRISHIDA SIGNAL DARAJASINI HISOBLASH
Ro‘zimov Otaxon Orifjon o‘g‘li
Toshkent davlat transport universiteti, assistent
To‘xtamurodov Shahzod
Shahriddin o‘g‘li
Toshkent davlat transport universiteti, talaba
Annotatsiya.
Ushbu maqolada poyezdlar harakatini rostlash tizimida
radiostansiyaning qabul qilish qismida signal darajalarini hisoblash usuli keltirilgan
bo‘lib, antennalar balandiligini hisobga olgan holda signaldagi susayishlari, quvvati
qiymatlari hisoblangan, shuningdek signalning yo‘qotishlarsiz bog‘lanish ehtimoli
keltirilgan. Olingan natijalardan kelib chiqib antennani o‘rnatish masofalari grafiklari
hosil qilingan.
Kalit so‘zlar.
Poyezd, radiostansiya, signal, antenna.
Statsionar radiostantsiya-
lokomotiv yo’nalishi uchun radioaloqani hisoblash
quyidagi shartlarda amalga oshiriladi:
1 tipidagi yo’l, ochiq, tekis, yo’lning o’rtasida
kichik to’siq bilan; uchastka doimiy tok tizimi bilan elektrlashtirilgan; “MOST
-
CM1”
radiostansiya uzatuvchisi quvvati P=10 Wt; AC-1/2M statsionar antenna o`rnatish
balandligi
ℎ
1
=14m; antenna fideri uzunligi
𝐿
1
= 30
m; antenna fideri chiziqli
susaytirishi
𝑎
1
=
0.05 dB/m; lokomotiv antennasi o`rnatish balandligi ALP 2/3
ℎ
2
=
5m; lokomotiv antennasi fideri uzunligi
𝐿
2
= 10
m; antenna fideri chiziqli
susaytirishi
𝑎
2
=
0.05 dB/m (160 MGts chastotada DX-10A kabeli uchun).
Lokomotiv radio stantsiyasining qabul qiluvchisi kirishida signal darajasini hisoblash
quyidagi formula bo’yicha amalga oshiriladi:
𝑢
2
= 𝐸
2
+ 𝑎
𝑇
+ 𝐵
𝑀
+ 𝐺
1
+ 𝐺
2
+ 𝑀 − 𝛼
1
𝐿
1
− 𝛼
2
𝐿
2
− 𝐾
Э
− К
КС
− 𝑞
2
− К
И
− К
В
− К
М
− К
Ф
𝑢
2
- qabul qiluvchining kirishidagi foydali signal darajasi;
𝐸
2
- elektromagnit
maydon kuchining o’rtacha qiymati radiostansiyalar orasidagi masofaga qarab asosiy
tarqalish egri chiziqlari bilan belgilanadi.
1-jadval
𝐸
2
, 𝑑𝐵
74 62.1 50.2 43.2 38.2 34.5 31.2 14
16
361
Issue 13(48), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 5.06.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
R, km 1 2
4
6
8
10
12
28.6 26.3
𝑎
𝑇
−
radioto
’
lqinlarining tarqalishi koeffitsienti(
К
𝐶𝑇
=1-trassa murakkabligi
koeffitsienti);
𝐵
𝑀
= 10 𝑑𝐵
uzatuvchi quvvat koeffitsienti (
𝐵
𝑀
= 10lg (𝑃/𝑃
1
)
);
(P=10Wt,
𝑃
1
= 1
Wt);
𝐺
1
=0 dB - antennalar kuchaytirish koeffitsienti AC-1/2M;
𝐺
2
=0 dB- antennalar kuchaytirish koeffitsienti ALP 2/3; M= -3.1 dB -balandlik
koeffitsienti(M=20lg
ℎ
1
ℎ
2
/100, 𝑑𝐵
);
𝛼
1
𝐿
1
= 1.5 𝑑𝐵
- statsionar radio stantsiyasining
fideri tomonidan kiritilgan susayish;
𝛼
2
𝐿
2
= 0.5 𝑑𝐵
- radio stantsiyasining fideri
tomonidan kiritilgan susayish;
𝐾
Э
= 2 𝑑𝐵
(Elektrovoz uchun);
К
КС
= 2.0 𝑑𝐵
–
aloqa
tarmog'ining kuchlanishni kamaytirish koeffitsienti;
𝑞
2
= 12 𝑑𝐵
- antennaning fideri
bilan ulanish nuqtasida VCH maydonini kuchlanishga aylantirish koeffitsienti;
К
Ф
=
0.8 𝑑𝐵
- antenna-fider yo
’
liga kiritilgan filtrning o
’
tish diapazonidagi zaiflashuv;
К
И
= 9 𝑑𝐵
(P=98%),
К
И
= 11 𝑑𝐵
(P=99%) - to
’
lqin shovqinini hisobga olgan holda
tuzatish koeffitsienti;
К
В
= 4 𝑑𝐵
(P=98%),
К
В
= 5 𝑑𝐵
(P=99%), - troposferadagi
sinishi hodisalari tufayli elektromagnit maydon kuchining tebranishlarini hisobga
oluvchi tuzatish koeffitsienti;
К
𝑀
= 4 𝑑𝐵
(P=98%),
К
𝑀
= 5 𝑑𝐵
(P=99%) -
relyefning o
’
zgarishi tufayli elektromagnit maydon kuchining sekin tebranishlarini
hisobga oladigan koeffitsient.
AC 1/2M antennasini turli balandliklarda o’rnatishda radioaloqa diapazonini
hisoblash natijalari 1 va 2-
rasmlarda ko’rsatilgan.
Lokomotiv radiostantsiyasining qabul qiluvchisi kirishidagi minimal signal
darajasi
𝑢
2𝑚𝑖𝑛
=20 dB shartida, radioaloqa diapazoni quyidagicha bo’ladi:
aloqa ehtimoli P=98% 5,0 km (antennani h1=14 m balandlikda joylashtirganda)
va 5,8 km (antennani h1=20 m balandlikda joylashtirganda);
aloqa ehtimoli uchun P=99% 4,0 km (antennani h1=14 m balandlikda
joylashtirganda) va 4,7 km (antennani h1=20 m balandlikda joylashtirganda).
1,0
2,0
4,0
6,0
5
10
15
20
25
30
35
40
45
50
U2, dB (P=0.98)
U2, dB (P=0.99)
U
2,
d
B
R, km
362
Issue 13(48), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 5.06.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
1-rasm. 14 metr balandlikda AC-
1/2M antennasini o’rnatishda radio aloqa
masofasi.
1,0
2,0
4,0
6,0
10
20
30
40
50
U2, dB (P=0.98)
U2, dB (P=0.99)
U
2,
d
B
R, km
8,0
2-rasm. 20 metr balandlikda AC-
1/2M antennasini o’rnatishda radio aloqa
masofasi.
Hisoblash natijalaridan (1 va 2-
rasmlar) ko’rinib turibdiki, berilgan parametrlar
bilan Poyezdlar harakatini rostlash tizimi qurilmalari tashish paytida ma'lumotlar
uzatilishini ta'minlash uchun 20 metrdan yuqori balandlikda antenna o’rnatishi yoki
takrorlagichni o’rnatishi kerak.
Bundan tashqari, aloqa sifati asosan ishlatiladigan radiostansiya turiga ta'sir
qiladi.
Foydalanilgan adabiyotlar.
1.Алабушев
И. И.,
Зорин В. И.,
Шалягин Д. В.
Цифровой радиоканал
передачи данных. Автоматика, связь, информатика № 3 М.: 2007. —
с. 4−6.
2.Баранов Л. А. Оптимизация управления движением поездов : учеб.
пособие/
Л. А. Баранов, Е. В. Ерофеев, И. С. Милёшин, Л. М. Чинь ; под ред. Л.
А. Баранова. –
М. : МИИТ, 2011. –
163 с
3.Попов П. А. Интервальное регулирование на основе цифрового
радиоканала /П. А. Попов, А. В. Озеров //Автоматика, связь, информатика. –
2016.
–
№ 10. –
С. 19–
22.
4.Зорин
В.И.,
Алабушев И. И.,
Титов В. П.
Локомотивные устройства
обеспечения безопасности движения. ЦНМИТЭИ. Серия «Сигнализация
и
связь»
-
М.: 2004.
-
е. 39−60.
5.Розенберг
Е.Н.
Многоуровневая система управления и
обеспечения
безопасности движения поездов. Диссертация на
соискание ученой степени
доктора технических наук. —
М.: 2004.
-
317 с.
