103
Issue 14(49), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 15.06.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
ASTANA OPERA TEATRI: MARKAZIY OSIYODAGI ZAMONAVIY
SAN’AT
MARKAZI
Tursunova Nargiza Rustamovna
O‘zbekiston
davlat konservatoriyasi
“Musiqa
nazariyasi”
kafedrasi katta
o‘qituvchisi
Annotatsiya:
Mazkur maqola
Qozog‘istonning
poytaxti
—
Astana shahrida
joylashgan opera teatri faoliyati va uning
san’at
sohasidagi
o‘rniga
bag‘ishlangan.
Unda teatrning arxitekturaviy xususiyatlari, sahnalashtirilayotgan asarlar repertuari,
Yevropa klassikasi namunalarining talqini, zamonaviy kompozitorlar ijodidan
namunalar hamda xalqaro turnelardagi ishtiroki haqida
ma’lumotlar
beriladi.
Xususan, milliy meros va qadriyatlarning zamonaviy
san’at
orqali ifodalanishi, ushbu
jarayonning estetika va madaniy merosi nuqtai nazaridan
o‘rganiladi.
Maqola
san’at
sohasi bilan
shug‘ullanuvchi
talabalar, maktab
o‘quvchilari
hamda opera teatrlariga
oid ilmiy izlanish olib borayotgan tadqiqotchilar uchun muhim manba
bo‘lib
xizmat
qilishi mumkin.
Kalit
so‘zlar:
arxitektura, repertuar, Yevropa klassikasi, kompozitorlar,
turnelar, milliy meros.
Annotation:
This article is dedicated to the opera theatre located in the city of
Astana, the capital of Kazakhstan, and explores its role in the field of art. It provides
general information about the theatre's architectural features, its repertoire,
interpretations of European classical works, modern
composers’
contributions, and
participation in international tours. Particular attention is given to how national
heritage and values are expressed through contemporary art, analyzing this process
from the perspectives of aesthetics and cultural identity. The article can serve as a
valuable resource for students in the field of art, school pupils, and researchers
conducting scientific studies on opera theatres.
Keywords:
architecture, repertoire, European classics, composers, tours,
national heritage.
Astana Opera
–
Qozog‘iston
poytaxti Astanada joylashgan opera va balet
teatridir. Teatr 2013-yil 21-iyunda birinchi Prezident Nursulton Nazarboyev
tashabbusi bilan ochilgan. Ushbu maskan Markaziy Osiyodagi eng yirik
san’at
muassasalaridan biridir. Teatr Yevropa klassik uslubini
O‘zbekiston
bezaklari bilan
104
Issue 14(49), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 15.06.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
uyg‘unlashtirgan
holda loyihalashtirilgan va zamonaviy sahna texnologiyalari bilan
jihozlangan.
Arxitektura va infratuzilma:
•
Maydon
:
64 163 m²
dan ortiq, sahna maydoni
3 000 m².
•
Zal quvvati
: Asosiy zalda
1 250,
kamera zalda 250
o‘rin.
•
Me’moriy
konsept
: Klassik Yevropa
me’morchiligi
asosida, ichki bezaklarda
Sharyn va Burabay kabi milliy manzaralar aks ettirilgan. Foyeda 13 metr balandlikda
joylashgan, 1,6 tonna vazndagi qandil mavjud.
•
Akustika va texnologiya
: Italiyalik mutaxassislar
–
Enrico Moretti va Maria
Cairoli tomonidan loyihalangan akustik tizim jahondagi eng yaxshi teatrlar qatoriga
kiradi.
Milliy kompozitorlar asarlari.
Astana Opera teatri milliy repertuarni ham
o‘z
tarkibiga kiritgan:
•
“Birzhan
-
Sara”
(M. Tulebaev)
–
ochilishdagi ilk spektakl
bo‘lgan
.
•
“Abai”
(A. Zhubanov & L. Hamidi)
–
yuqori davlat mukofotini olgan.
•
“Kyz
-
Zhibek”
(E. Brusilovsky) va
“Karagoz”
baleti (G. Zhubanova)
mashhur spektakllardir.
Yevropa klassikasi.
Teatr klassik repertuarlarga ham katta ahamiyat bergan:
•
Operalar
: Aida, La Traviata, Don Carlos (D.Verdi); La
Bohème
, Tosca,
Madama Butterfly, Turandot (Puchchini); Carmen (J.Bize); Il barbiere di Siviglia, La
scala di seta (D.Rossini); Eugene Onegin (P.Chaykovskiy).
•
Baletlar
: Sleeping Beauty, Swan Lake, The Nutcracker (P.Chaykovskiy);
Romeo and Juliet (S.Prokofyev); Spartacus (A.Xachaturyan); The Fountain of
Bakhchisarai (B.Asafyev); La
Bayadère
, Don Quixote (Minkus); Le Corsaire, Giselle
(Adam);
Coppélia
(Delibes); zamonaviy asarlar sifatida Chopiniana, Scheherazade,
Manon, Notre-Dame de Paris tilga olingan.
Zamonaviy spektakllar va gala konsertlar:
•
2023-yilgi yangi mavsum
“Abai”
bilan boshlandi va 29
–
30 sentyabrda La
Sylphide baleti namoyish etildi.
•
Zamonaviy rejisyorlar
Jiří
Kylián,
Boris Eifman va Roland Petit kabi
ijodkorlar asarlari katta muvaffaqiyat bilan namoyish etilgan.
Bosh dirijyor va rahbarlar:
•
Alan Buribayev
–
bosh dirijyor va direktor, teatr orkestrini xalqaro darajada
yuqori cho`qqilarga olib chiqqan ijodkor sanaladi.
105
Issue 14(49), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 15.06.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
•
Altinay Asilmuratova
–
balet jamoasi badiiy direktori, Kirov/Mariinskiy
sobiq prima balerinasi. U balet sahnalashtirish
ko‘plab
spektakllarga rejissyorlik
qilgan.
•
Yerjan Dautov
–
xoreograf va xor jamoasi dirijyori, balet va operalar
sahnalashtirish faoliyatida ishtirok etgan ijodkorlardan sanaladi.
Solistlar va yetakchi ijodkorlar
•
Bibigul Tulegenova
,
Alibek Dinishev
,
Aiman Musakhadzhayeva
,
Nurzhamal Usenbayeva
–
opera teatrining yirik solistlaridir.
•
Xalqaro yulduzlar: Placido Domingo, Zubin Mehta, Elena Obraztsova, Valeriy
Gergiev,
José
Carreras, Anna Netrebko,
Marcelo Alvarez,
Svetlana Zakharova, Ildar
Abdurazakov
–
ular teatr sahnasida mahobatli chiqishlar qilgan.
Xalqaro hamkorlik va turnelar
•
2014-yilda teatr truppasi New York, Toronto, Paris, Antwerp, Rotterdam
shaharlarida bo`lgan.
•
Muscat (Oman), Graz (Avstriya), Mariinsky (Rossiya), Teatro Municipal
(Braziliya), Opera Roma, Teatro Carlo Felice (Italiya), Palau de les Arts Reina
Sofía
(Ispaniya) kabi teatr zallarida jonli chiqishlar
bo‘lib
o`tgan.
•
EXPO-2017 doirasida Operalia vokal tanlovi mezbonligini amalga oshirildi.
•
2019-yilda teatr
“
BraVo
Award”
mukofotiga sazovor
bo‘ldi
va 2018-yil
“Abai”
operasi uchun davlat mukofotini
qo‘lga
kiritdi (
Ijtimoiy-siyosiy ahamiyati
•
Astana Opera milliy merosni tiklash, milliy mafkurani boyitish va Yevropa
san’ati
bilan
uyg‘unlashtirish
orqali mamlakat nufuzini oshiradi.
•
Bino shahar manzarasi bilan organik tarzda
uyg‘unlashib,
madaniyatli shahar
ruhini aks ettiradi.
•
San’at
diplomatiyasi orqali
Qozog‘istonni
Madaniyat Maskani sifatida
jozibador qiladi.
Xulosa qilib shuni aytish joizki, Astana Opera
–
bu nafaqat sahna, balki
Markaziy Osiyoda
san’atkorlarni
tarbiya qiladigan, har tomonlama o`sishiga xizmat
qiladigan xalqaro darajada tan olingan madaniy maskandir. Uning:
•
Me’moriy
mohiyati
va
akustikasi
–
Yevropaning eng yirik opera teatrlari
bilan bemalol raqobatlasha oladi;
•
Repertuar
–
xalq va klassik
san’atni
uyg‘unlashtirgan;
•
Rahbar va ijodkorlar
–
nufuzli solist va rejissyorlardan tashkil topgan;
•
Xalqaro miqyosdagi hamkorliklar
orqali
obro‘si
yanada mustahkamlangan.
106
Issue 14(49), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 15.06.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
Natijada, Astana Opera Respublikadagi va mintaqadagi madaniy salohiyatni
oshirishda, Yevropa bilan
uyg‘un
holda
san’at
sohasini boyitishda muhim omil
bo‘lib
kelmoqda.
Foydalanilgan adabiyotlar
ro‘yxati:
1.
Astana Opera
–
Management section (
2.
Astana Times
–
“La
Sylphide”
ochilish (
3.
Official website
–
“About
the
theater”
4.
Qazaqstan3D
–
“Abai”
va boshqa
prem’yeralar
5.
Wikipedia
–
“Astana
Opera”
6.
Wikipedia
–
Altynai Asylmuratova (
