208
Issue 14(49), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 15.06.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
ЎЗБЕКИСТОНДА
ЛИЗИНГ
ХИЗМАТЛАРИНИ
РИВОЖЛАНТИРИШДА
ЮЗАГА
КЕЛАЁТГАН
МУАММОЛАР
ВА
УЛАРНИ
БАРТАРАФ
ЭТИШ
УСУЛЛАРИ
Рўзиев
Феруз
Баҳодирович
Ўзбекистон
Республикаси
Вазирлар
Маҳкамаси
ҳузуридаги
Бизнес
ва
тадбиркорлик
олий
мактаби
магистратураси
2-
босқич
тингловчиси
Аннотация.
Мазкур
мақолада
Ўзбекистонда
лизинг
хизматлари
бозорининг
ҳолати
таҳлил
қилинади
ҳамда
уни
ривожлантиришда
юзага
келаётган
асосий
муаммолар
ва
чекловчи
омиллар
очиб
берилади.
Муаллиф
бозор
иштирокчилари
тузилмаси,
молиявий
ресурсларга
кириш
имкониятлари,
кадрлар
салоҳияти,
рақамли
трансформация
ва
ахборот
танқислигига
оид
масалаларни
таҳлил
қилади
.
Шунга
асосан,
институционал,
технологик
ва
таълимий
ечимларни
ўз
ичига
олган
аниқ
таклифлар
ишлаб
чиқилади.
Мақолада
келтирилган
хулосалар
ва
тавсиялар
лизинг
хизматларини
самарали
ривожлантириш
ва
унинг
миллий
иқтисодиётдаги
ролини
кучайтиришга
қаратилган
.
Калит
сўзлар:
лизинг
бозори,
молиявий
ресурслар,
рақамлаштириш,
кадрлар
салоҳияти,
инвестиция
муҳити,
ҳуқуқий
асос,
тадбиркорликни
қўллаб
-
қувватлаш
ПРОБЛЕМЫ
РАЗВИТИЯ
ЛИЗИНГОВЫХ
УСЛУГ
В
УЗБЕКИСТАНЕ
И
ПУТИ
ИХ
УСТРАНЕНИЯ
Рузиев
Феруз
Баходирович
слушатель
магистратуры
Высшей
школы
бизнеса
и
предпринимательства
при
Кабинете
Министров
Республики
Узбекистан
В
данной
статье
проводится
анализ
состояния
рынка
лизинговых
услуг
в
Узбекистане,
выявляются
основные
проблемы
и
сдерживающие
факторы,
препятствующие
его
развитию.
Автор
рассматривает
вопросы,
связанные
со
структурой
участников,
доступом
к
долгосрочным
финансовым
ресурсам,
квалификацией
кадров,
цифровизацией
операций
и
информационной
209
Issue 14(49), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 15.06.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
осведомлённостью
предпринимателей.
На
основе
проведённого
анализа
предлагаются
конкретные
меры
институционального,
технологического
и
образовательного
характера.
Сделанные
выводы
и
рекомендации
направлены
на
эффективное
развитие
лизинга
и
усиление
его
роли
в
национальной
экономике.
Ключевые
слова:
рынок
лизинга,
финансовые
ресурсы,
цифровизация,
кадровый
потенциал,
инвестиционный
климат,
правовая
база,
поддержка
предпринимательства.
КИРИШ
Сўнгги
йилларда
Ўзбекистон
иқтисодиётида
хусусий
секторни
қўллаб
-
қувватлаш
,
тадбиркорлик
муҳитини
яхшилаш
ва
инвестиция
фаоллигини
оширишга
қаратилган
изчил
ислоҳотлар
амалга
оширилмоқда.
Бу
жараёнда
лизинг
хизматлари
бозори
алоҳида
ўрин
тутади.
Лизинг
корхоналарга
юқори
баҳоли
технологиялар,
замонавий
ишлаб
чиқариш
воситалари
ва
асосий
фондларни
босқичма
-
босқич
молиялаштириш
орқали
фаолият
самарадорлигини
ошириш
имконини
беради.
Ушбу
восита
тадбиркорлик
субъектлари
учун
инвестиция
ресурсларидан
самарали
фойдаланиш,
рақобатбардош
ишлаб
чиқаришни
йўлга
қўйиш
ва
иш
ўринлари
яратишда
муҳим
аҳамият
касб
этади.
2024
йил
якунларига
кўра,
Ўзбекистонда
лизинг
хизматлари
бозорида
155
та
иштирокчи
фаолият
юритган
бўлиб,
улардан
37
таси
фаол
лизинг
берувчи
сифатида
қайд
этилган.
Республика
бўйича
жами
лизинг
портфели
8,8
трлн
сўмни
ташкил
этган.
2024
йилда
11
мингдан
ортиқ
янги
лизинг
шартномалари
тузилган
бўлиб,
уларнинг
умумий
ҳажми
4,6
трлн
сўмга
етди.
Бу
2023
йилга
нисбатан
18
фоизга
кўп
бўлиб,
бозорда
барқарор
ўсиш
тенденциясини
намоён
этмоқда
[1].
Шу
билан
бирга,
лизинг
хизматларининг
ялпи
ички
маҳсулотдаги
улуши
ҳозирча
0,5
фоиз
атрофида
бўлиб
қолмоқда
,
бу
ривожланган
мамлакатлар
билан
таққослаганда
анча
паст
кўрсаткич
ҳисобланади
.
Масалан,
Жанубий
Кореяда
ушбу
кўрсаткич
3,8
фоизни
[2],
Туркияда
2,4
фоизни
[3],
Польшада
эса
1,9
фоизни
ташкил
этади
[4].
Ўзбекистон
Республикаси
Президенти
Шавкат
Мирзиёев
2023
йил
20
декабрдаги
Олий
Мажлисга
Мурожаатномасида
бу
борадаги
устувор
вазифаларни
белгилаб,
тадбиркорликни
ривожлантиришнинг
барча
ҳалқаларини
—
молия,
солиқ,
кредит,
лизинг,
инфратузилма,
ер
ва
биноларга
бўлган
эҳтиёжларни
тўлиқ
таъминлаш
талаб
этилишини
таъкидлаган.
Унинг
210
Issue 14(49), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 15.06.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
фикрича,
бу
иқтисодиётнинг
барқарорлиги
ва
янги
иш
ўринларини
яратиш
учун
муҳим
асос
ҳисобланади
[5].
Лизинг
хизматлари
бозорини
тизимли
равишда
ривожлантириш
учун
2022
йилда
қабул
қилинган
«Молия
бозорларини
ривожлантириш
концепцияси
(2022
–
2026
йиллар)»
асосий
стратегик
йўналиш
бўлиб
хизмат
қилмоқда
[6].
Ушбу
концепцияда
лизинг
бозорини
ислоҳ
қилиш
,
рақобат
муҳитини
яхшилаш,
банк
ва
банкдан
ташқари
молиявий
хизматларни
интеграция
қилиш
,
рақамлаштириш
ва
молиялаштириш
манбаларини
диверсификациялаш
масалалари
белгилаб
берилган.
Шундай
қилиб
,
Ўзбекистонда
лизинг
хизматлари
бозорини
ривожлантириш
масаласи
нафақат
амалий,
балки
назарий
жиҳатдан
ҳам
долзарб
ҳисобланади
.
Мазкур
мақола
ушбу
соҳада
юзага
келаётган
асосий
муаммоларни
ўрганиш,
уларни
таҳлил
қилиш
ва
бартараф
этишнинг
илмий
асосланган
усулларини
ишлаб
чиқишга
қаратилган
.
АСОСИЙ
ТАДҚИҚОТ
Ўзбекистонда
лизинг
хизматлари
бозорининг
шаклланиши
ва
ўсиши
изчил
ислоҳотлар
шароитида
кечмоқда.
Бир
томондан,
сўнгги
йилларда
лизинг
операциялари
ҳажми
ва
иштирокчилар
сони
ўсиб
бораётган
бўлса,
иккинчи
томондан,
ушбу
бозорнинг
тузилмаси,
молиявий
имкониятлари
ва
ташкилий
ечимлари
ҳали
ҳам
чекланганликни
сақлаб
қолмоқда
.
Бу
эса
соҳа
ривожи
учун
асосий
тўсиқлардан
бири
ҳисобланади
.
2024
йилда
бозорда
амал
қилувчи
лизинг
компанияларининг
аксарияти
хусусий
сектор
ва
банкларнинг
“шоъба
корхона”
тузилмалари
шаклида
ташкил
этилган.
Бироқ
уларнинг
фаолиятида
концентрация
юқори:
5
–
6
та
йирик
компания
умумий
портфельнинг
70
фоиздан
ортиғини
назорат
қилади
.
Қолган
ўнлаб
компаниялар
етарлича
молиялаштирилмаган,
уларнинг
маркетинг
сиёсати
ва
хизмат
сифатлари
ўртасидаги
фарқ
сезиларли
[7].
Бу
эса
хизматларнинг
ҳудудий
қамровини
чеклаб,
айниқса,
қишлоқ
ва
туман
миқёсидаги
кичик
корхоналарнинг
лизингга
кириш
имкониятини
камайтиради.
Рақамлар
таҳлили
шуни
кўрсатадики,
лизинг
объектларининг
асосий
қисми
қишлоқ
хўжалиги
техникаси
(67,6%)
ва
автотранспорт
воситалари
(13,6%)
ҳиссасига
тўғри
келмоқда,
технологик
ускуналар
ва
қурилиш
техникаси
улуши
нисбатан
паст
—
мос
равишда
10,2%
ва
5,5% [8].
Бу
ҳолат
лизинг
маҳсулотлари
ихтисослашмаганлигини,
жойларда
ишлаб
чиқаришнинг
модернизация
талабларига
етарли
жавоб
берилмаётганини
кўрсатади.
211
Issue 14(49), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 15.06.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
Маҳаллий
бизнеснинг
технологик
жиҳатдан
янгиланишида
лизинг
инструментларининг
самараси
ҳали
тўлиқ
намоён
бўлгани
йўқ.
Мутахассислар
ва
бозор
иштирокчилари
фикрича,
энг
йирик
муаммо
–
бу
узоқ
муддатли
молиявий
ресурсларга
кириш
имкониятининг
чекланганлигидир.
Кўпгина
лизинг
компаниялари
ички
ресурслар
ёки
банк
кредитлари
ҳисобидан
фаолият
юритади.
Бу
ҳолат
,
ўз
навбатида,
хизмат
нархларига,
фоиз
ставкаларига
ва
шартнома
муддатларига
салбий
таъсир
кўрсатади.
Кўп
ҳолларда
лизинг
шартлари
анъанавий
кредит
билан
рақобатлаша
олмайди.
Иккинчи
йирик
муаммо
–
кадрлар
етишмовчилигидир.
Айниқса,
юридик,
солиқ
ва
молиявий
йўналишда
тажрибали
лизинг
мутахассислар
сони
чекланган.
Аксарият
ҳолларда
хизмат
кўрсатувчи
ходимлар
классик
молиявий
схемалар
билан
ишлашга
мўлжалланган
бўлиб,
лизингнинг
ҳуқуқий
ва
солиқ
хусусиятларини
етарли
даражада
билмайди.
Таълим
муассасаларида
лизинг
бўйича
ихтисослашган
курслар
ва
амалий
тайёргарлик
дастурлари
жуда
кам.
Бозорда
ҳозирча
рақамли
технологиялар
ва
автоматлаштирилган
платформаларнинг
қамрови
етарли
эмас.
Кўпгина
операциялар
ҳали
ҳам
қўлда
юритилмоқда,
бу
эса
шаффофликни
камайтиради
ва
мижозлар
билан
ишлаш
тезлигини
пасайтиради.
Иқтисодиёт
рақамлашиб
бораётган
бир
шароитда
лизинг
хизматларининг
ҳам
рақамли
трансформацияси
кечикмоқда.
Аҳоли
ва
кичик
бизнес
субъектлари
орасида
лизинг
хизматлари
тўғрисидаги
ахборот
етишмаслиги
ҳам
соҳанинг
тўсиқ
қилувчи
омилларидан
бири
сифатида
қайд
этилади.
Айниқса,
лизинг
ва
анъанавий
кредит
ўртасидаги
фарқ,
лизинг
шартларининг
молиявий
афзалликлари
ва
солиқ
имтиёзлари
ҳақидаги
маълумотлар
кўпчилик
тадбиркорлар
учун
очиқ
ва
тушунарли
эмас.
Ҳозирги
вақтда
ушбу
масалага
бағишланган
кенг
қамровли
сўровномалар
ва
таҳлилий
тадқиқотлар
етарлича
ўтказилмагани
боис,
жойларда
лизинг
хизматларига
бўлган
реал
талабни
баҳолаш
ҳам
мураккаб
бўлиб
қолмоқда
.
Шу
муносабат
билан,
аҳоли
ва
бизнес
субъектлари
орасида
хабардорлик
даражасини
ошириш,
мақсадли
сегментлар
учун
махсус
ахборот
-
тарғибот
дастурларини
жорий
этиш
ва
илмий
-
амалий
сўровлар
ўтказиш
мақсадга
мувофиқ
ҳисобланади
.
ХУЛОСА
ВА
ТАКЛИФЛАР
Ўзбекистонда
лизинг
хизматлари
бозори
сўнгги
йилларда
ўсиш
суръатини
намоён
этмоқда,
бироқ
унинг
тўлиқ
ривожланиши
ҳали
кутилган
даражада
эмас.
Ўтказилган
таҳлил
шуни
кўрсатадики,
ушбу
соҳадаги
муаммолар
кўп
қиррали
ва
тизимли
ёндашувни
талаб
этади.
Айниқса,
лизинг
фаолиятини
212
Issue 14(49), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 15.06.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
ташкил
этишдаги
молиявий
чекловлар,
кадрлар
салоҳиятининг
етарли
эмаслиги,
рақамлаштириш
жараёнининг
секин
кечаётгани
ва
аҳолида
бу
хизмат
тури
ҳақидаги
билимлар
етишмаслиги
бозор
самарадорлигига
салбий
таъсир
кўрсатмоқда.
Мавжуд
ҳолатдан
чиқиш
учун,
аввало,
лизинг
хизматларини
ривожлантиришнинг
институционал
асослари
мустаҳкамланиши
зарур.
Бу,
энг
аввало,
ҳуқуқий
базани
мукаммаллаштириш,
амалиётда
юзага
келаётган
баҳсли
масалаларга
аниқ
таъриф
ва
қонуний
ечим
беришни
талаб
қилади
.
Шу
билан
бирга,
молиявий
таъминотнинг
барқарор
ва
узоқ
муддатли
манбаларини
шакллантириш
муҳим
аҳамият
касб
этади.
Масалан,
давлат
кафолати
асосида
тижорат
банклари
орқали
лизинг
компанияларини
қайта
молиялаштириш
механизмларини
йўлга
қўйиш
уларнинг
имкониятларини
кенгайтиради.
Кадрлар
тайёрлаш
ва
малака
ошириш
тизимида
лизинг
фаолиятига
ихтисослашган
ўқув
дастурлари
ва
амалий
машғулотлар
жорий
этилиши
мақсадга
мувофиқ.
Бу,
ўз
навбатида,
нафақат
соҳадаги
кадр
етишмовчилигини
бартараф
этиш,
балки
хизмат
сифатини
яхшилаш,
ҳуқуқий
хатарларни
камайтириш
ва
мижозларга
индивидуал
ёндашувни
таъминлашга
хизмат
қилади
.
Технологик
жиҳатдан,
рақамлаштириш
жараёнини
тезлаштириш
орқали
операцияларни
автоматлаштириш,
онлайн
платформалар
орқали
лизинг
шартномаларини
расмийлаштириш
ва
мониторинг
қилиш
имкониятлари
кенгайтирилиши
лозим.
Бу
нафақат
тезкорлик
ва
шаффофликни
оширади,
балки
мижозлар
билан
ишлаш
жараёнини
соддалаштиради.
Бозорда
талабни
ошириш
учун
аҳоли
ва
тадбиркорлар
ўртасида
лизинг
тўғрисида
кенг
қамровли
ахборот
-
тарғибот
ишларини
олиб
бориш
зарур.
Мақсадли
сегментлар
учун
махсус
таҳлилий
материаллар,
инфографикалар
ва
онлайн
калькуляторлар
орқали
хизмат
шартлари,
фойдаси
ва
имкониятлари
ҳақидаги
тушунчаларни
шакллантириш
лозим.
Шунингдек,
тадбиркорлик
марказлари
ва
палата
тизими
орқали
амалиётчи
консультантлар
иштирокида
маслаҳат
хизматларини
ташкил
этиш
самара
беради.
Умуман
олганда,
лизинг
хизматлари
бозоридаги
мавжуд
салоҳиятни
тўлиқ
рўёбга
чиқариш
учун
мувофиқлаштирилган
давлат
сиёсати,
бозор
иштирокчилари
ўртасидаги
ҳамкорлик
,
замонавий
технологиялардан
фойдаланиш
ва
институционал
ислоҳотларнинг
уйғунлашуви
талаб
этилади.
Бу
орқали
нафақат
бозор
самарадорлиги
ошади,
балки
мамлакат
иқтисодиётида
213
Issue 14(49), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 15.06.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
инвестицион
фаоллик
ва
ишлаб
чиқаришнинг
рақобатбардошлиги
ҳам
мустаҳкамланади.
Фойдаланилган
адабиётлар
рўйхати
:
1.
Ўзбекистон
лизинг
уюшмаси.
Маълумотлар
2024
йил
якунлари
бўйича//
https://ula.uz/uz/archives/
2. European Bank for Reconstruction and Development (EBRD). Uzbekistan
Leasing Market Assessment Report.
–
London: EBRD, 2022.
–
38 p..
Маълумотлар
2024
йил
якунлари
бўйича
.
–
Режим
кириш
3.
Халқаро
молиявий
ҳисоботлар
маълумотлари
. World Leasing Yearbook,
2023.
4.
Туркия
Лизинг
Ассоциацияси
. 2023
йил
ҳисоботи.
–
5.
Польша
Лизинг
Ассоциацияси
йиллик
ҳисоботи
–
6.
Мирзиёев
Ш.М.
Ўзбекистон
Республикаси
Олий
Мажлисига
Мурожаатномаси.
20
декабрь
2023
йил.
–
7.
Ўзбекистон
Республикаси
Вазирлар
Маҳкамаси.
“Молия
бозорларини
ривожлантириш
концепцияси
(2022
–
2026
йиллар)”.
–
Тошкент:
Lex.uz, 2022.
8. IT Park Uzbekistan.
Лизинг
хизматлари
соҳасида
рақамли
ечимлар.
2023
йил
ҳисоботи.
–
9.
Ўзбекистон
Республикаси
Марказий
банки
маълумотлари.
2024
йил
I
чораги.
–
10.
Абдуллаев
Н.М.
Лизинг
муносабатларини
ривожлантиришда
ҳуқуқий
ва
молиявий
механизмлар.
–
Тошкент:
Иқтисод
-
Молия,
2021.
–
246
б.
11.
Саидова
Н.Р.
Ўзбекистонда
лизинг
фаолиятини
тартибга
солишнинг
институционал
асослари
//
“Иқтисодиёт
ва
таълим”
журнали.
–
2023.
–
№4.
–
Б.
28
–
34.
12. European Bank for Reconstruction and Development (EBRD). Uzbekistan
Leasing Market Assessment Report.
–
London: EBRD, 2022.
–
38 p.
