121
Issue 15(50), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 20.06.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
FARG‘ONA
VILOYATI SHAROITIDA ANORNI (PUNICA GRANATUML)
SUG‘ORISH
TARTIBOTI
Akbarov Raxmatillo Fayzullaevich
Farg‘ona davlat universiteti katta o‘qituvchisi
Annotatsiya
. Mazkur maqolada Farg‘ona viloyati adirlik mintaqalarida
tarqalgan och tusli tosh-
shag‘alli bo‘z tuproqlar sharoitida anorni qozoqi va oq dona
navlarini sug‘orish tartiboti keltirib o‘tilgan.
Kalit
so‘zlar
:
Anor, sug‘orish, qozoqi, oq dona, nav, egat, tomchilab, qaytariq.
ПОРЯДОК ОРОШЕНИЯ ГРАНАТА (PUNICA GRANATUML.) В
УСЛОВИЯХ ФЕРГАНСКОЙ ОБЛАСТИ
Аннотaция
.
В данной статье рассматривается способ полива сортов
граната в условиях светлоокрашенных каменисто
-
гравийных сероземов,
распространенных в Адырлыкских районах Ферганской области.
Ключевые слова:
Гранат, полив, казахский, белое зерно, сорт, эгат,
капельный, возвратный.
PROCEDURE FOR IRRIGATION OF POMEGRANATE (PUNICA
GRANATUML.) IN THE CONDITIONS OF FERGANA REGION
Abstract
. In this article, the method of watering pomegranate varieties in the
conditions of light-colored stony-gravel gray soils distributed in the Adirlik regions
of Fergana region is mentioned.
Key words:
Pomegranate, watering, Kazakh, white grain, variety, egat, drip,
return.
Бугунги кунда дунёда қишлоқ хўжалиги соҳасида қўлланилаётган
умумий суғориладиган ерлар 480 млн гектарни ташкил этиб, йил давомида
фойдаланиладиган ерлар 41 млн. гектарни, умумий суғориладиган экин
майдонлар улуши Хитойда 31,5 фоиз, Хиндистонда 27,5 фоиз, АҚШда 5 фоиз,
Россияда 3,5 фоиз ва Покистонда 3,3 фоизни ташкил этади. Шунингдек,
дунёнинг 9 та давлатида Аргентина, Австралия, Багладеш, Қозоғистон,
122
Issue 15(50), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 20.06.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
Мянмар, Тайланд, Туркия, Ўзбекистон ва Вьетнам каби давлатларда бу
кўрсаткич 1
-
2 фоизни ташкил этади
Дунёда сув танқислиги сезилаётган шароитда қишлоқ хўжалиги
экинларини суғоришда сувдан оқилона фойдаланиш алоҳида аҳамият касб
этмоқда. Қишлоқ хўжалик экинларини сувга бўлган талабини қондириш
бевосита суғоришни тўғри ташкил этиш билан боғлиқ бўлганлиги учун қишлоқ
хўжалик экинларини суғориш тартиби ва меъёрини ҳисоблаш усулини
такомиллаштириш муҳим масалалардан бири ҳисобланади.
Дунёда сувдан оқилона фойдаланиш ва унинг қишлоқ хўжалигига
боғлиқлигини ўрганиши бўйича бир қатор Исроил, Сингапур, Нидерландия,
Испания, Озарбайжон, Тожикистон каби кўплаб давлатларни киритиш мумкин.
Масалан, Исроил давлатида сувдан қайта фойдаланиш 87% ни ташкил этиб,
қайта
фойдаланилаётган сувнинг қарийб 90 фоизи қишлоқ хўжалигига
йўналтирилади ва чўл худудларда озиқ
-
овқат махсулотлари етиштирилиб
келинмоқда.
Қолаверса
ер шарининг учдан икки қисми сув билан қопланган бўлсада,
унинг 97,5 фоизи шўр сувлар бўлиб, ишлатишга ярроқсиздир. Қолган 2,5 фоизи
чучук сув ресурсларини ташкил этиб, унинг 79 фоизи абадий музликлар, 20
фоизи ер ости сувлари, 1 фоизи эса, дарё ва кўллар ҳиссасига тўғри келади
Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2018
-yil 4-oktyabrdagi
“Fargʻona viloyatida anor yetishtirishni koʻpaytirish va sohani rivojlantirish chora
-
tadbirlari toʻgʻrisida”gi 791
-
son qarorida Fargʻona viloyatida anor yetishtiruvchi
xoʻjaliklarni tashkil etish va ushbu faoliyat bilan shugʻullanuvchi xususiy sektor
vakillariga koʻmaklashish, ilmiy
-tadqiqot institutlari bilan hamkorlikda ilmiy ishlar
olib borish, innovatsion resurs tejamkor texnologiyalar asosida anor koʻchatlari va
mahsulotini yetishtirish, uni qayta ishlashni kompleks rivojlantirish, sohaning eksport
salohiyatini yanada yuksaltirish hamda aholi bandligi va daromadlari darajasini
oshirishga alohida eʼtibor qaratilgan.
Olimlarning
ta’kidlashicha
1 ta
anor o‘simligi
yiliga 60-65 litrgacha suv
berilishi
ta’kidlangan
bo‘lib
, 1 ta anorga bizning tadqiqotlarimizda ham egatlab va
tomchilatib
sug‘orishda
tajriba maydonida anorni oq dona va qizil anor navlarini
27
http://www.fao.orgdocrep
28
https://waterfm.com/what-a-successful-national-water-strategy-looks-like-why-it-matters/
123
Issue 15(50), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 20.06.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
egatlab va tomchilatib
sug‘orish
ishlari tuproq namligi ChDNSga nisbatan 60-65-60
va 70-75-65 foiz tartiblariga rioya qilingan holda amalga oshirildi
Bog‘dorchilik sohasida mevali daraxtlarni sug‘orish mevali daraxtlarni yoshiga
qarab sug‘orish tizimini o‘rnatishga ham alohida e’tibor qaratish muhim sanaladi.
Bunda katta daraxtlar qatorlari yoniga 2 qator,
ko‘chatlari
zich ekilgan mayda
daraxt ko‘chatlari ekilgan maydonlarda
esa har bir daraxt qatori yoniga 1 qator
sug‘orish
shlangi yotqizish tavsiya qilinadi.
Sug‘orish
shlangining tomizgichlari
orasidagi masofa odatda 0,5-0,6 metr qilib belgilanadi, tomizgichlar daraxt tanasidan
30 sm masofada joylashtiriladi. Bunda har bir tomizgichning suv sarfi 2-4 l/soatga
teng bo‘ladi.
Z.A.Artukmetov, H.Sh.Sheraliyevlarning ta’kidlashicha anor o‘simligi odatda,
tuproq iqlim sharoiti va yetishtirilayotgan hudud iqlim sharoitidan kelib chiqqan
holda vegetativ davrida 12-
marta ayrim joylarda esa 15 martagacha sugʻoriladi.
Aprelda 1-marta, may va iyun oylarida 2-marta, iyul va avgust oylarida 3-marta va
sentyabrda 1-marta
суғориш лозимлигини таъкидлаб ўтишган
[1].
Anor navlarining sugʻorish darajasining samaradorligi va sugʻorishni vaqti va
intervalining hosilga taʼsiri haqida kam hisobot va axborotlar mavjud.
Dala tajribalari
2021-2022 yillarda
Farg‘ona viloyati
adirlik mintaqalarida tarqalgan och tusli tosh
shag‘alli bo‘z tuproqlar sharoitida anorni mahalliy navlari “Oq dona” va
Qozoqi
navini adirlik tuproqlari sharoitida oqar suvlar bilan agatlab va tomchilatib
sug‘orish
bo‘yicha
tajriba tizimi shakllantirildi va dala tadqiqotlari olib borildi[2].
An’anaviy sirtdan sug‘orish (havzalar, joyaklar va h.k.) usullari
da suvdan
foydalanish samaradorligi pastligi bilan ajralib turadi, hatto yaxshi boshqaruv ostida
ham 50% dan oshmaydi. Bundan tashqari, suvni ishlatish uchun talab qilinadigan
ishchi harajatlar yuqoriligi bilan ajralib turadi. Shuning uchun viloyatimizni adirlik
mintaqalarida suv o‘tkazuvchanligi yuqoriligini va hozirda suv tanqisligini e’tiborga
olgan holda
yuqorida aytilgan an’anaviy sirtdan sug‘orish tizimlari
dan chiqib,
zamonaviy, suv tejamkor usullariga o‘tishda alternativ sug‘orish va tomchilatib
sug‘orish usullaridan foydalanish tavsiya etil
moqda. Daraxt
o‘
sishi dastlabki yillarida
haddan tashqari
oz o‘sishi
va qimmatbaho suvning yo‘qotilishi oldini olish uchun
kam miqdorda oqim va namlik diametriga ega bo‘lgan tomchilatib sugʻorish tavsiya
etiladi [3,4].
29
O‘zbekiston
Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2013 yil 21-
iyundagi “Tomchilatib sug‘orish tizimini va suvni
tejaydigan boshqa sug‘orish texnologiyalarini joriy etish va moliyalashtirishni samarali tashkil etish chora
-tadbirlari
to‘g‘risida”
gi 176- sonli qarori
124
Issue 15(50), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 20.06.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
Sug‘orishlar
dala
tuprog‘ining
mexanik tarkibiga qarab har 1-3 kunda
o‘tkaziladi
. Anor daraxtlarini
sug‘orish
uchun
sug‘orish
shlangiga tashqaridan
o‘rnatiladigan
tomizgichli tomchilatib
sug‘orish
tizimidan foydalanish tavsiya
qilinadi.
Bunda ekin maydoni 100x100 sxemada olingan bo‘lib, bunda qator orasi 4
m ni ko‘chat orasi esa 3 m ni tashkil etib, umumiy holda 825
-
830 ta ko‘chat
sarflanishi qayd etib o‘tiladi.
Anorni oqar suvlari bilan
egatlab va tomchilab sug‘orish
ishlari olib borildi. Bunda anorni sug‘orishda sug‘orish
tartibi ChDNSga nisbatan 60-
65-60% va 70-75-65% tartiblarida, tuproqning namligi uning absolyut
og‘irligiga
nisbatan olib borildi.
2023 yilda biz variantlarni
sug‘orish
jarayonida
anorni sug‘orish oldi tuproq
namligi ChDNSga nisbatan 60-65-60 foiz
bo‘lgan
2 ta variantda tadqiqot ishi olib
bordik. Bunda 1
variantda nazorat variantida egatlab sug‘orishda anor o‘simligi 1
-3-1
sxemada sug‘orish tizimi joriy etildi. Sug‘orish jarayoni 5 ta muddatda olib borildi,
jumladan 2023 yilda 15 aprelda, 1 mayda, 3 iyunda, 21 iyunda, 2 iyulda sug‘orish
ishlari joriy etildi. Bunda har bir sug‘orish jarayonida 400 m
3
/ga me’yorda suv
berildi, jami mavsumiy sug‘orish 2000 m
3
/ga ni, sug‘orish me’yori o‘rtacha 400
m
3
/ga ni tashkil etdi. Anor bog‘ini egatlab sug‘orish vaqtiga to‘xtaladigan bo‘lsak
sug‘orish vaqti 16
-
19 soatni tashkil etdi. Sug‘orish davomiylgi 10
-13 soatni,
sug‘orishlar oralig‘i esa 25
-27-kunni tashkil etdi.
Ikkinchi variantda tomchilab sug‘orish ishlari amalga oshirildi. Tomchilab
sug‘orish 2
-4-
2 sxemada amalga oshirildi. Sug‘orish ishlari 17 maydan 3 sentyabrga
qadar amalga oshirildi. Jumladan, 17 may, 3 iyun, 19 iyun, 3 iyul, 19 iyul, 2 avgust,
18 avgust va 3 sentyabr kunlari anorzorlarga o‘rnatilgan tomchilagich moslamalar
orqali sug‘orish ishlari amalga oshirildi. Buni biz sug‘orish muddatidan kelib chiqqan
holda yuqorida qayd etgan holda ekin maydoniga o‘rnatilgan suv tomchilagichlar
soni va ulardan 1 soatda o‘rta hisobda 2 l/soat miqdorida suv sarflanishini inobatga
olgan holda soatiga 20 m
3
/ga suv sarflanligidan kelib chiqqan holda sug‘orish vaqti
11-
12 soatni, sug‘orish davomiyligi 6
-
7 soatni, sug‘orish oralig‘i esa 15 kunni tashkil
etganligini inobatga olib, 17 may kuni 220 m
3
/ga, 3 iyun, 19 iyun, 3 iyul, 19 iyul, 2
avgust, 18 asgust va 3 sentyabr kunlari 240 m
3
/ga miqdorida suv sarflandi. Bunda
jami mavsumiy sug‘orish 1900 m
3
/ga ni, sug‘orish me’yori esa o‘rtacha 237,5
m
3
/gani tashkil etdi.
Keyingi variantlarni
sug‘orish
jarayonida
anorni sug‘orish oldi tuproq namligi
ChDNSga nisbatan 70-75-65 foiz
bo‘lgan
2 ta variantda tadqiqot ishi olib bordik.
Bunda 1
variantda nazorat variantida egatlab sug‘orishda anor o‘simligi 1
-4-1
sxemada sug‘orish tizimi joriy etildi. Sug‘orish jarayoni 6 ta muddatda olib borildi,
125
Issue 15(50), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 20.06.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
jumladan 2023 yilda 13 mayda, 6 iyunda, 29 iyunda, 27 iyulda, 13 avgustda, 3
sentyabrda sug‘orish ishlari joriy etildi. Bunda har bir sug‘orish jarayonida 400 m
3
/ga
me’yorda suv berildi, jami mavsumiy sug‘orish 2400 m
3
/ga ni, sug‘orish me’yori
o‘rtacha 400 m
3
/ga ni tashkil etdi. Anor bog‘ini egatlab sug‘orish vaqtiga
to‘xtaladigan bo‘lsak sug‘orish vaqti 14
-
15 soatni tashkil etdi. Sug‘orish davomiylgi
9-
11 soatni, sug‘orishlar oralig‘i esa 23
-kunni tashkil etdi.
Anorni
sug‘orish oldi tuproq namligi ChDNSga nisbatan
70-75-65 foiz
bo‘lgan ikkinchi variantda tomchilab sug‘orish ishlari amalga oshirildi. Tomchilab
sug‘orish 3
-4-
2 sxemada amalga oshirildi. Sug‘orish ishlari 11 maydan 21 avgustga
qadar amalga oshirildi. Jumladan, 11 may, 24 may, 6 iyun, 18 iyun, 1 iyul, 13 iyul, 26
iyul, 8 avgust, 21 avgust kunlari anorzorlarga o‘rnatilgan tomchilagich moslamalar
orqali sug‘orish ishlari amalga oshirildi.
Buni biz sug‘orish muddatidan kelib chiqqan holda yuqorida qayd etgan
holda ekin maydoniga o‘rnatilgan suv tomchilagichlar soni va ulardan 1 soatda o‘rta
hisobda 2 l/soat miqdorida suv sarflanishini inobatga olgan holda soatiga 20 m
3
/ga
suv sarflanligidan kelib chiqqan holda sug‘orish vaqti 10 soatni, sug‘orish
davomiyligi 6 soatni, sug‘orish oralig‘i esa 12 kunni tashkil etganligini inobatga
olib,
sug‘orish
vaqtidan kelib chiqqan holda
o‘rta
hisobda 200 m
3
/ga miqdorida suv
sarflandi. Bunda jami mavsumiy
sug‘orish
1800 m
3
/ga ni,
sug‘orish
me’yori
esa
o‘rtacha
200 m
3
/gani tashkil etdi.
Bunda
anorni sug‘orish oldi tuproq namligi ChDNSga nisbatan 60
-65-60
foizda
bo‘lgan
variantda 1-3-1 sxemada anorni egatlab
sug‘orishda
mavsumiy
sug‘orish
uchun 2000 m
3
/ga suv sarflandi,
o‘rtacha
sug‘orish
me’yori
400 m
3
/gani
tashkil etdi, huddi shu variantda tomchilab
sug‘orishda
2-4-2 sxemada anorni
tomchilab
sug‘orishda
mavsumiy
sug‘orish
uchun 1900 m
3
/ga suv sarflangandi,
o‘rtacha
sug‘orish
me’yori
esa 237,5 m
3
/gani tashkil etdi. Shundan kelib chiqqan
holda mazkur variantda mavsumiy
sug‘orishda
o‘rta
hisobda 100 m
3
/ga suv sarfi
iqtisod qilinganligi, shu bilan birga
sug‘orish
me’yoridan
kelib chiqqan holda
o‘rtacha
holda 162,5 m
3
/ga suv sarfi tejalganligini
ta’kidlab
o‘tishimiz
mumkin.
Bunda
anorni sug‘orish oldi tuproq namligi ChDNSga nisbatan
70-75-65
foizda
bo‘lgan
variantda 1-4-1 sxemada anorni egatlab
sug‘orishda
mavsumiy
sug‘orish
uchun 2400 m
3
/ga suv sarflandi,
o‘rtacha
sug‘orish
me’yori
400 m
3
/gani
tashkil etdi, huddi shu variantda tomchilab
sug‘orishda
3-4-2 sxemada anorni
tomchilab
sug‘orishda
mavsumiy
sug‘orish
uchun 1800 m
3
/ga suv sarflangandi,
o‘rtacha
sug‘orish
me’yori
esa 200 m
3
/gani tashkil etdi. Shundan kelib chiqqan holda
mazkur variantda mavsumiy
sug‘orishda
o‘rta
hisobda 600 m
3
/ga suv sarfi iqtisod
126
Issue 15(50), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 20.06.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
qilinganligi, shu bilan birga
sug‘orish
me’yoridan
kelib chiqqan holda
o‘rtacha
holda
200 m
3
/ga suv sarfi tejalganligini
ta’kidlab
o‘tishimiz
mumkin.
2023 yilda biz variantlarni
sug‘orish
jarayonida
anorni sug‘orish oldi tuproq
namligi ChDNSga nisbatan 60-65-60 foiz
bo‘lgan
2 ta variantda tadqiqot ishi olib
bordik.
Bunda 1
variantda nazorat variantida egatlab sug‘orishda anor o‘simligi 1
-4-1
sxemada sug‘orish tizimi joriy etildi. Sug‘orish jarayoni 6 ta muddatda olib borildi,
jumladan, 2024 yilda 14 mayda, 11 iyunda, 8 iyulda, 2 avgustda, 29 avgustda, 22
sentyabrda sug‘orish ishlari joriy etildi. Bunda har bir sug‘orish jarayonida 400 m
3
/ga
me’yorda suv berildi, jami mavsumiy sug‘orish 2400 m
3
/ga ni, sug‘orish me’yori
o‘rtacha 400 m
3
/ga ni tashkil etdi. Anor bog‘ini egatlab sug‘orish vaqtiga
to‘xtaladigan bo‘lsak sug‘orish vaqti 15
-
16 soatni tashkil etdi. Sug‘orish davomiylgi
10-
13 soatni, sug‘orishlar oralig‘i esa 23
-27-kunni tashkil etdi.
Ikkinchi variantda tomchilab sug‘orish ishlari amalga oshirildi. Tomchilab
sug‘orish 2
-5-
2 sxemada amalga oshirildi. Sug‘orish ishlari 10 maydan 10 sentyabrga
qadar amalga oshirildi. Jumladan, 10 may, 25 may, 10 iyun, 25 iyun, 10 iyul, 25 iyul,
10 avgust, 25 avgust va 10 sentyabr kunlari anorzorlarga o‘rnatilgan tomchilagich
moslamalar orqali sug‘orish ishlari amalga oshirildi. Mazkur variantda sug‘orish
vaqti 11-
13 soatni, sug‘orish davomiyligi 7 soatni, sug‘orish oralig‘i esa 15 kunni
tashkil etganligini inobatga olib, 10 may kuni 220 m
3
/ga, 25 may, 10 iyun kunlari 240
m
3
/ga, 25 iyun kuni 260 m3/ga, 10 iyul, 25 iyul, 10 avgust kunlari 240 m
3
/ga, 25
avgust kuni 220 m
3
/ga va 10 sentyabr kuni 260 m
3
/ga miqdorida suv sarflandi. Bunda
jami mavsumiy sug‘orish 2160 m
3
/ga ni, sug‘orish me’yori esa o‘rtacha 240 m
3
/gani
tashkil etdi. Keyingi variantlarni
sug‘orish
jarayonida
anorni sug‘orish oldi tuproq
namligi ChDNSga nisbatan 70-75-65 foiz
bo‘lgan
2 ta variantda tadqiqot ishi olib
bordik. Bunda 1
variantda nazorat variantida egatlab sug‘orishda anor o‘simligi 1
-4-1
sxemada sug‘orish tizimi joriy etildi. Sug‘orish jarayoni 6 ta muddatda olib borildi,
jumladan 2024 yilda 11 mayda, 4 iyunda, 27 iyunda, 20 iyulda, 18 avgustda, 4
sentyabrda sug‘orish ishlari joriy etildi. Bunda har bir sug‘orish jarayonida 400 m
3
/ga
me’yorda suv berildi, jami mavsumiy sug‘orish 2400 m
3
/ga ni, sug‘orish me’yori
o‘rtacha 400 m
3
/ga ni tashkil etdi. Anor bog‘ini egatlab sug‘orish vaqtiga
to‘xtaladigan bo‘lsak sug‘orish vaqti 16
-
18 soatni tashkil etdi. Sug‘orish davomiylgi
9-
13 soatni, sug‘orishlar oralig‘i esa 22
-23-kunni tashkil etdi.
Anorni
sug‘orish oldi tuproq namligi ChDNSga nisbatan
70-75-65 foiz
bo‘lgan ikkinchi variantda tomchilab sug‘orish ishlari amalga oshirildi. Tomchilab
sug‘orish 3
-4-
2 sxemada amalga oshirildi. Sug‘orish ishlari 10 maydan 18 avgustga
127
Issue 15(50), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 20.06.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
qadar amalga oshirildi. Jumladan, 10 may, 23 may, 5 iyun, 17 iyun, 29 iyun, 11 iyul,
23 iyul, 5 avgust, 18 avgust kunlari anorzorlarga o‘rnatilgan tomchilagich
moslamalar orqali sug‘orish ishlari amalga oshirildi. Bunda sug‘orish muddatidan
kelib chiqqan holda sug‘orish vaqti 10
-
13 soatni, sug‘orish davomiyligi 7 soatni,
sug‘orish oralig‘i esa 12 kunni tashkil etganligini inobatga
olib,
sug‘orish
vaqtidan
kelib chiqqan holda jumladan, 10 mayda 260 m
3
/ga, 23 mayda 240 m
3
/ga, 5 iyunda
200 m
3
/ga, 17 iyunda 220 m
3
/ga, 29 iyun va 11 iyulda 240 m
3
/ga, 23 iyulda 220
m
3
/ga, 5 avgust va 18 avgustda esa 200 m
3
/ga miqdorida suv berildi. Bunda jami
mavsumiy
sug‘orish
2020 m
3
/ga ni,
sug‘orish
me’yori
esa
o‘rtacha
244,4 m
3
/gani
tashkil etdi.
Bunda
anorni sug‘orish oldi tuproq namligi ChDNSga nisbatan
70-75-65
foizda
bo‘lgan
variantda 1-4-1 sxemada anorni egatlab
sug‘orishda
mavsumiy
sug‘orish
uchun 2400 m
3
/ga suv sarflandi,
o‘rtacha
sug‘orish
me’yori
400 m
3
/gani
tashkil etdi, huddi shu variantda tomchilab
sug‘orishda
3-4-2 sxemada anorni
tomchilab
sug‘orishda
mavsumiy
sug‘orish
uchun 2020 m
3
/ga suv sarflangandi,
o‘rtacha
sug‘orish
me’yori
esa 244,4 m
3
/gani tashkil etdi. Shundan kelib chiqqan
holda mazkur variantda mavsumiy
sug‘orishda
o‘rta
hisobda 380 m
3
/ga suv sarfi
iqtisod qilinganligi, shu bilan birga
sug‘orish
me’yoridan
kelib chiqqan holda
o‘rtacha
holda 155,6 m
3
/ga suv sarfi tejalganligini
ta’kidlab
o‘tishimiz
mumkin
(илова жадвал 1
-2) .
1-jadval.
Anorni oqar suvlar bilan tomchilatib sug‘orish texnologiyasiga ta’siri, m
3
/ga, 2023 yil
128
Issue 15(50), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 20.06.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
2-jadval
Anorni oqar suvlari bilan tomchilatib sug‘orish texnologiyasiga ta’siri, m
3
/ga, 2024 yil
№
Var.
Ko‘rsatkichlar
Sug‘orishlar soni
Sug‘o
-
rish
tartibi
Jami
mav-
sumiy
sug‘orish,
m
3
/ga
Sug‘orish
me’yori,
m
3
/ga
1
2
3
4
5
6
7
8
9
Anorni sug‘orish oldi tuproq namligi ChDNSga nisbatan 60
-65-60 foizda
1
Nazora
t
egatlab
sug‘ori
sh
Sug‘orish mudati
14.
05
11.06
8.07
2.08
29.
08
22.
09
1
-
4
-
1
2400
400
Sug‘orish me’yori, m
3
/ga
400
400
400
400
400
400
Sug‘orish vaqti, soat
15
15
15
15
15
16
Sug‘orish davomiyligi, soat
10
11
12
13
12
12
Sug‘orishlar oralig‘i, kun
27
27
27
27
23
2
Tajriba
tomchi-
latib
sug‘ori
sh
Sug‘orish mudati
10.
05
25.05
10.06
25.06
10.
07
25.
07
10.
08
25.08
.
10.
09
2
-
5
-
2
2160
240
Sug‘orish me’yori, m
3
/ga
220
240
240
260
240
240
240
220
260
Sug‘orish vaqti, soat
11
12
12
13
12
12
12
11
13
Sug‘orish davomiyligi, soat
7
7
7
7
7
7
7
7
7
Sug‘orishlar oralig‘i, kun
15
15
15
15
15
15
15
15
Anorni sug‘orish oldi tuproq namligi ChDNSga nisbatan 70
-75-65 foizda
1
Nazora
t
egatlab
sug‘ori
sh
Sug‘orish mudati
11.
05
4.06
27.06
20.07
12.
08
4.0
9.
1
-
4
-
1
2400
400
Sug‘orish me’yori, m
3
/ga
400
400
400
400
400
400
Sug‘orish vaqti, soat
16
16
16
18
18
18
Sug‘orish davomiyligi, soat
9
11
12
13
14
13
Sug‘orishlar oralig‘i, kun
23
23
23
23
22
2
Tajriba
tomchi-
latib
sug‘ori
sh
Sug‘orish mudati
10.
05
23.05
5.06
17.06
29.
06
11.
07
23.
07
5.08
18.
08
3
-
4
-
2
2020
244,4
Sug‘orish me’yori, m
3
/ga
260
240
200
220
240
240
220
200
200
Sug‘orish vaqti, soat
13
14
10
11
12
12
11
10
10
Sug‘orish davomiyligi, soat
7
7
7
7
7
7
7
7
7
Sug‘orishlar oralig‘i, kun
12
12
12
12
12
12
12
12
2023 yilda olib borgan tadqiqotlarimizda
anorni sug‘orish oldi tuproq namligi
ChDNSga nisbatan 70-75-65 foizda
bo‘lgan
variantda 1-4-1 sxemada anorni egatlab
sug‘orishda
mavsumiy sug‘orish
uchun 2400 m
3
/ga suv sarflandi, huddi shu variantda
tomchilab
sug‘orishda
3-4-2 sxemada anorni tomchilab
sug‘orishda
mavsumiy
sug‘orish
uchun 1800 m
3
/ga suv sarflangandi, mazkur variantda mavsumiy
sug‘orishda
o‘rta
hisobda 600 m
3
/ga suv sarfi iqtisod qilinganligi, shu bilan birga
sug‘orish
me’yoridan
kelib chiqqan holda
o‘rtacha
holda 200 m
3
/ga suv sarfi
tejalganligini
ta’kidlab
o‘tishimiz
mumkin.
2024 yilda olib borgan tadqiqotlarimizda
anorni sug‘orish oldi tuproq namligi
ChDNSga nisbatan 70-75-65 foizda
bo‘lgan
variantda 1-4-1 sxemada anorni egatlab
sug‘orishda
mavsumiy sug‘orish
uchun 2400 m
3
/ga suv sarflandi, huddi shu variantda
tomchilab
sug‘orishda
3-4-2 sxemada anorni tomchilab
sug‘orishda
mavsumiy
sug‘orish
uchun 2020 m
3
/ga suv sarflangandi, mazkur variantda mavsumiy
sug‘orishda
o‘rta
hisobda 380 m
3
/ga suv sarfi iqtisod qilinganligi, shu bilan birga
sug‘orish
me’yoridan
kelib chiqqan holda
o‘rtacha
holda 155,6 m
3
/ga suv sarfi
129
Issue 15(50), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 20.06.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
tejalganligini ta’kidlab o‘tishimiz mumkin.
Bunda asosiy
e’tibor
sug‘orish tartibi bir
xil, lekin sug‘orish muddati turlicha bo‘lganligi sababli anorni tomchilab sug‘orishda
suv sarfini tejamkorligiga erishilishi mumkin.
Xulosa qilib aytganda hozirgi kunda suv taqchilligi vaqtida anordan yuqori
hosil olish, qolaversa anorni suvga bo‘lgan talabini qondirish uchun bevosita
zamonaviy sug‘orish tizimini tas
hkil etish muhim deb hisoblaymiz.
Foydalanilgan adabiyotlar.
1.
Artukmetov Z.A., Sheraliyev X.SH. Ekinlarni sug‘orish asoslari. O'quv
qo'llanma. T.: O'zbekiston milliy ensiklopediyasi Davlat ilmiy nashriyoti, 2006.
2.
Zokirova S., Akbarov R., Qodirova N.
Farg‘ona vodiysining
eroziyalangan adirli tosh-
shag‘alli och tusli bo‘z tuproqlarida sug‘orish tizimini
o‘rganish.
FarPI Ilmiy-
texnika jurnali. 2020 Tom 24. Maxsus son №1 3
-qism.
3.
Zokirova S., Akbarov R., M.Alijonova
Farg‘ona viloyatining eroziya
-
langan va degradatsiyalangan tosh-
shag‘alli tuproqlarida anor (chuchuk) navlarini
etishtirish va hosildorligini oshirish yo‘llari.
Agro ilm jurnali. 2021 y. №6
-son.
4.
Zokirova S., Akbarov R.
Adirlik sharoitida anorni sug‘orish me’yorlarini
aniqlashning o‘ziga xosligi. Xorazm ma’mun akademiyasi axborotnomasi: №2023
-
2/1, Xiva 2023 y.
