44
Issue 16(51), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 30.06.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
TELEFON
–
O‘QUVCHILAR
UCHUN ZAMONAVIY
O‘QUV
VOSITASI
YOKI
CHALG‘ITUVCHI
OMILMI?
Saparova Ozoda Otaqulovna
Samarqand viloyati Pastdargʻom tumanidagi
1-
umum taʼlim maktabi boshlangʻich sinf oʻqituvchisi
Abstract.
This article examines the positive and negative impact of the
telephone as a modern information and communication tool on the lives and
educational process of students. The useful aspects of the telephone in educational
activities - obtaining knowledge, obtaining instant information, and the ability to use
educational applications - are analyzed, as well as its negative effects - problems such
as distraction, wasting time, and Internet addiction. The article also provides practical
recommendations for parents and teachers on the rational use of telephones. The
study was conducted based on the habits of schoolchildren using digital devices.
Keywords.
Telephone, students, education, technology, distraction factor,
digital tool, Internet addiction, modern education, educational applications,
psychological impact
Annotatsiya.
Mazkur maqolada zamonaviy axborot-kommunikatsiya vositasi
sifatida telefonning
o‘quvchilar
hayoti va
ta’lim
jarayoniga
ko‘rsatadigan
ijobiy va
salbiy
ta’siri
yoritilgan. Telefonning
o‘quv
faoliyatidagi foydali jihatlari
–
bilim olish,
tezkor axborotga ega
bo‘lish,
o‘quv
ilovalardan foydalanish imkoniyatlari bilan birga,
uning salbiy
ta’siri
–
chalg‘ituvchanlik,
vaqtni behuda sarflash, internetga qaramlik
kabi muammolar tahlil qilingan. Maqolada shuningdek, telefonlardan oqilona
foydalanish
bo‘yicha
ota-onalar va pedagoglarga amaliy tavsiyalar berilgan. Tadqiqot
maktab
o‘quvchilarining
raqamli qurilmalardan foydalanish odatlariga asoslangan
holda olib borilgan.
Kalit
so‘zlar.
Telefon,
o‘quvchilar,
ta’lim,
texnologiya,
chalg‘ituvchi
omil,
raqamli vosita, internetga qaramlik, zamonaviy
ta’lim,
o‘quv
ilovalar, psixologik
ta’sir.
XXI asr
–
raqamli texnologiyalar asri. Hozirgi kunda har bir
o‘quvchining
hayotida mobil telefon muhim
o‘rin
egallagan. Bu qurilma nafaqat muloqot vositasi,
balki
o‘quv
ilovalari, bilim manbalari, multimediyaviy resurslar va ijtimoiy
tarmoqlarni
o‘z
ichiga olgan keng
ko‘lamli
raqamli yordamchiga aylangan. Shu bilan
birga, mobil telefonning
o‘quvchilar
hayotiga salbiy
ta’siri,
ya’ni
darsga
chalg‘itishi,
45
Issue 16(51), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 30.06.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
internetga qaramlikni kuchaytirishi, salomatlik va ruhiy holatga salbiy
ta’siri
haqida
ham
ko‘plab
bahslar mavjud.
Telefonning ijobiy
ta’sirlari
Mobil telefonlardan
ta’limda
foydalanish, ayniqsa pandemiyadan
so‘ng,
yanada
kengaydi.
O‘quvchilar
o‘z
bilimlarini mustahkamlashda telefon orqali quyidagi
imkoniyatlarga ega:
Tezkor axborot olish: Internet orqali kerakli
ma’lumotni
topish va tahlil qilish
imkoniyati.
O‘quv
ilovalari: Duolingo, Coursera, Khan Academy, Photomath kabi ilovalar
orqali darslarga mustaqil tayyorgarlik
ko‘rish.
Multimediyaviy
ta’lim:
Video darslar, animatsiyalar va ovozli materiallar orqali
vizual-audio
o‘rganish
imkoniyati.
Masofaviy
ta’lim:
Telefon yordamida onlayn darslarda qatnashish, test
topshirish va vazifalarni bajarish imkoniyati.
Bu jihatlar telefonni zamonaviy
o‘quv
vositasi sifatida tan olishga asos
bo‘ladi.
Telefonning salbiy
ta’sirlari
Shu bilan birga,
o‘quvchilarning
telefon bilan haddan tashqari
ko‘p
shug‘ullanishi
quyidagi muammolarga sabab
bo‘lmoqda:
Darsga
chalg‘itish:
O‘quvchi
dars davomida telefon
o‘ynashi,
ijtimoiy
tarmoqlarni kuzatishi yoki
o‘yinlarga
berilib ketishi mumkin.
Sog‘liq
muammolari:
Ko‘zni
zo‘riqtirishi,
asabiylik, uyqu buzilishi, jismoniy
harakatsizlik.
Ruhiy holatga salbiy
ta’sir:
Telefon orqali
noto‘g‘ri
axborotlarga duch kelish,
virtual hayotga haddan ortiq
bog‘lanish.
Ijtimoiy chekinish: Real muloqotdan uzoqlashish,
yolg‘izlik
hissi va
o‘zini
yakkalash.
Aynan shu jihatlar telefonni
“chalg‘ituvchi
omil”
sifatida
ko‘rishga
sabab
bo‘lmoqda.
Psixologik-pedagogik yondashuv
O‘quvchilarning
yosh xususiyatlarini hisobga olgan holda, ularning telefon
ishlatish madaniyatini shakllantirish zarur. Bu borada ota-onalar va pedagoglar
birgalikda quyidagi ishlarni amalga oshirishlari mumkin:
Telefon ishlatish vaqtini nazorat qilish;
Foydali ilovalardan foydalanishni
targ‘ib
qilish;
Virtual va real hayot
o‘rtasidagi
muvozanatni saqlash;
Internetdagi xavflar haqida tushuntirish berish.
46
Issue 16(51), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 30.06.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
1. Maktabda telefon ishlatish qoidalari ishlab chiqilishi kerak (masalan, faqat
darsdan keyin yoki uy vazifasi uchun).
2.
O‘quvchilarga
raqamli madaniyat, axborot xavfsizligi haqida muntazam
ma’lumot
berib borish.
3. Ota-onalar farzandlari bilan telefon ishlatish
bo‘yicha
kelishuvga ega
bo‘lishi
zarur.
4. Dars jarayonlarida telefonni
ta’limiy
vosita sifatida integratsiyalash:
viktorinalar, onlayn testlar, QR-kodli topshiriqlar. Farzandlaringiz har kuni internetda
nimalar bilan
shug‘ullanayotgani
haqida
so‘rang
va bu
o‘ziga
xos
“hisobot”ni
ijtimoiy tarmoqlarga kirish shartiga aylantiring. Ulardan onlaynda nima
ko‘rayotgani
va hatto qanday yangiliklar haqida eshitayotgani haqida
so‘rang.
Ularga
ko‘rgan
narsasi bilan ishlash uchun imkon bering, ularga nima haqiqiy yoki
yo‘qligini
tushunishga yordam bering.
Ba’zi
xato narsalarni
o‘smirning
o‘zi
tushunib yetishi
ham uning shaxs sifatida shakllanishiga,
o‘z
fikriga ega
bo‘lishida
katta ahamiyatga
ega. Olinayotgan axborotlarni tanqidiy fikrlash orqali tahlil qilishga
o‘rgatish
har bir
ota-ona va maktab jamoasining vazifasi
bo‘lishi
zarur. Tanqidiy fikrlashda
olinayotgan
ma’lumotga
ko‘r
-
ko‘rona
ishonib ketmay balki uni 3-4 turli manbalardan
tekshirib
ko‘rish,
uni kim, nima maqsadda tarqatayotgani bilan qiziqib
ko‘rish
kabilar
kiradi. Virtual olamda
o‘z
manfaati
yo‘lida
insonlarning ishonchini
suiste’mol
qilish
oddiy holat.
Telefon
–
zamonaviy hayotning ajralmas qismi. Uni
to‘g‘ri
maqsadlarda
ishlatish, ayniqsa
ta’limda,
katta foyda keltiradi. Ammo nazoratsiz va cheksiz
foydalanish natijasida u
chalg‘ituvchi
omilga, hatto zararli vositaga aylanishi
mumkin. Shu bois, telefon bilan ishlash madaniyatini
o‘rgatish,
ta’lim
va tarbiyada
muvozanatni saqlash
–
bugungi kunning eng dolzarb vazifalaridan biridir.
Xulosa qilib aytganda, sizning farzandingiz yuqoridagi ilovalardan, ijtimoiy
tarmoqlardan hozir foydalanmayotgan
bo‘lishi
mumkin. Lekin kelajakda ham
bulardan mening farzandim foydalanmaydi deb kafolat berolmaysiz. Yuqoridagi
sozlamalardan har bir ota-ona xabardor
bo‘lishi
farzandini xavfsiz rivojlanishi uchun
kerak
bo‘ladi.
Farzandingizni tarbiyasi yaxshi, axloqiy immuniteti shakllanganiga
ishonchingiz komil
bo‘lsa
yuqoridagi sozlamalarning ahamiyati pasayadi, lekin
o‘smir
turli narsalarga qiziquvchan yoshda
bo‘lganligi
sabab ruhiy olami
sog‘omligiga
doim ham kafolat berib
bo‘lmaydi,
tarbiyasini
o‘z
holiga tashlab
qo‘yib
bo‘lmaydi.
Virtual olamning zararlari borligi isbotlangan lekin ayni vaqtda
farzandlaringizga ijtimoiy tarmoqlarni taqiqlash ularni xavfsiz saqlashga doim ham
yordam bermaydi. Yuqoridagi
ma’lumotlar
ma’lum
miqdorda farzandingizni virtual
47
Issue 16(51), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 30.06.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
olam vositalaridan samarali foydalanishiga, uni nazorat qilingizga yordam beradi.
O‘smirning
rivojlanishini bir ota-onaning
o‘zi
nazorat qilishi qiyin bu jarayonga
oilaning boshqa
a’zolari,
jamiyat va davlat muassasalari ham
e’tibor
berishi lozim.
Zamonaviy ilova, dastur,
o‘yin,
content yaratayotganlar
o‘z
yaratgan kontentlari
xavfsizligiga, yoshlarga salbiy
ta’sir
qilmasligiga javobgar
bo‘lishlari
zarur. Lekin
asosiy nazorat qilish vazifasi baribir ota-ona va pedagoglar zimmasida qoladi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Nimalardan voz kechishimiz kerak? B.Hoshimov
2. Factfulness. H. Rosling
–
Toshkent: Nihol., 2021-y 26-bet
3. Nimalardan voz kechishimiz kerak? B. Hoshimov
4. Farzandlaringizga Instagramni taqiqlash ularni xavfsiz saqlashga yordam
bermaydi. Bu maslahatlar yordam beradi. H. Kelly
“The
Washington
post”
2021- y
5.
https://www.iamexpat.nl/education/education-news/netherlands-ban-
mobilephones-school-classrooms 6. Farzandlaringizga Instagramni taqiqlash ularni
xavfsiz saqlashga yordam bermaydi. Bu maslahatlar yordam beradi. H. Kelly
“The
Washington
post”
2021- y
7. Screenwise: Bolalarning raqamli dunyoda rivojlanishiga (va omon qolishiga)
yordam berish. D.Xaytner
8. Screenwise: Bolalarning raqamli dunyoda rivojlanishiga (va omon qolishiga)
yordam berish. D.Xaytner
