68
Issue 16(51), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 30.06.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
RAQAMLI IQTISODIYOTNING BUGUNGI HOLATI: MUAMMO VA
YECHIMLAR
THE CURRENT STATE OF THE DIGITAL ECONOMY: CHALLENGES
AND SOLUTIONS
Kenjayev Diyorbek Qudrat
o‘g‘li
Toshkent axborot texnologiyalari universiteti
Annotatsiya
: Bu maqolada raqamli iqtisodiyot vujudga kelishi, dunyo
iqtisodiyoti va jamiyat hayotida raqamli texnologiyalarning ahamiyati, raqamli
platformalar rivojlanishi, raqamli iqtisodiyotning afzallik va kamchiliklarini tahlil
qilindi. Tahlil asosida
o‘z
rejadorlikda muammolarni bartaraf etishning
ma’noli
takliflari ishlab chiqilgan.
Annotation:
This article examines the emergence of the digital economy, the
significance of digital technologies in the global economy and social life, and the
development of digital platforms. It analyzes the advantages and disadvantages of the
digital economy. Based on the analysis, meaningful proposals have been developed to
address the existing challenges through strategic planning.
Kalit
so‘zlar:
Global Internet Protokol, IP trafigi, innovatsion platformalar,
onlayn platformalar, raqamli iqtisodiyot, raqamli platformalar, raqamli
transformatsiya,
“Raqamli
O‘zbekiston
–
2030”,
robototexnika;
sun’iy
ong,
“super
platforma”lar,
tarmoq effekti, tranzaksion platformalar.
Keywords:
Global Internet Protocol, IP traffic, innovative platforms, online
platforms, digital economy, digital platforms, digital transformation,
“Digital
Uzbekistan
–
2030”
, robotics, artificial intelligence, super platforms, network effect,
transactional platforms.
Kirish
Raqamli inqilob, 25 yil ichida ulkan imkoniyatlar bilan bir qatorda ayrim
muammolarni keltirib chiqdi va bizning hayotimiz va jamiyatlarimizni misli
ko‘rilmagan
darajada
o‘zgartirdi.
Bu AQSh, Buyuk Britaniya, Germaniya, Yaponiya
kabi yetakchi mamlakatlar uchun raqamli iqtisodiyotni rivojlantirishning ustuvor
yo‘nalishlardan
biridir.
Biznes va ijtimoiy soha faoliyatida rivojlanishning
so‘nggi
yillarda yangi
to‘lqini
raqamli texnologiyalarning yangi avlodi,
ya’ni
sun’iy
ong, robototexnika,
69
Issue 16(51), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 30.06.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
simsiz aloqa texnologiyalari yordamida yangi
to‘lqin
bilan foizga oshadi. Yangi
texnologiya va xaridlar Barqaror rivojlanish maqsadlarini olishga qulay, ammo
ishonchli
bo‘lishmasligi
mumkin; biz shunday
e’t
barib miltatga yetolmagan holda
olib keladigan farzand
ko‘rinuvchi.
Raqamli texnologiyalarni
to‘liq
ijtimoiy va
iqtisodiy guvohnoma potensialiga tushgan
bo‘lsak,
kutilmagan oqibatlarga etarli va
tez paytda, nasti suhbat va imzolar
bo‘yicha
davlatlar
o‘rtasidagi
hamkorlikni
rivojlantrisak, aslo.. Mamlakatimizda yana bir bezovta franshizga edu
bo‘lgan
fursat
yo‘qotilgan
edi. 2018-yilda mamlakatimiz rahbarining 28-dekabrdagi Oliy Majlisga
murojaatnomasida 2030-yilgacha
“Raqamli
O‘zbekiston
–
2030”
dasturini amalga
oshirishni taklif etdi.
Mavzuga oid adabiyotlarning tahlili
Raqamli iqtisodiyot atamasi ilk bor 1990-yillar davomida, Yaponiya iqtisodiy
inqirozi davrida yapon professori tomonidan ilmiy muomalaga kiritilgan. Bu
tushuncha 1995-yilda Yevropada Don Tapskot tomonidan yozilgan "
Цифровая
экономика
: o
б
e
щ
a
ние
и
o
п
a
сн
o
сть
в
эпоху
с
e
т
e
в
o
й
р
a
зв
e
дки
" kitobida va xuddi
shu yili Massachusets texnologiya institutidan Nikolas Negroponte tomonidan ham
o‘z
tadqiqotlarida ishlatilgan.
Aslida, raqamli iqtisodiyot bir-biriga
bog‘liq
ishlab chiqarish va boshqaruv
jarayonlaridan iborat
bo‘lib,
bu tizimning asosiy tarkibiy qismi turli zanjirlar
(insonlar, mashinalar, bulutli texnologiyalar, ma'lumot markazlari)
o‘rtasida
raqamli
texnologiyalar orqali ma'lumot almashinuvini
ta’minlashdir
.
Raqamli iqtisodiyot dasturining asosiy
yo‘nalishlari
ham aniq
ko‘rsatib
berilgan.
Ushbu iqtisodiyot shakli ishlab chiqarish va xizmat
ko‘rsatish
sohalarida raqamli
ma’lumotlarni
asosiy omil sifatida
qo‘llab,
katta hajmdagi axborotlarni qayta ishlash
va ularning tahlili orqali samarali ishlab chiqarish, xizmat
ko‘rsatish,
texnologiyalarni
yaratish va takomillashtirish, mahsulotlarni saqlash va yetkazib berish kabi sohalarda
ilgari mavjud tizimlardan
ko‘ra
samaraliroq yechimlar ishlab chiqishga qaratiladi.
Oddiyroq qilib aytganda, raqamli iqtisodiyot - bu internet orqali xizmatlar
ko‘rsatish,
elektron
to‘lovlarni
amalga oshirish, onlayn savdo, kraudfanding va
boshqa shu kabi faoliyatlarni
o‘z
ichiga olgan, kompyuter va raqamli
texnologiyalarning rivojlanishiga asoslangan iqtisodiy faoliyat shaklidir.
Bizningcha, raqamli iqtisodiyotni iqtisodiy resurslarning cheklangan sharoitida
raqamli texnologiyalar yordamida amalga oshiriladigan va boshqariladigan iqtisodiy
jarayon sifatida tushunish mumkin. Har qanday iqtisodiy tizimda
bo‘lgani
kabi,
raqamli iqtisodiyotda ham resurslar taqchilligi asosiy muammo
bo‘lib
qoladi va
asosiy
e’tibor
aynan ushbu muammoni samarali yechishga qaratilishi kerak.
70
Issue 16(51), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 30.06.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
Tadqiqot metodologiyasi:
Mazkur maqolada raqamli platformalarning global iqtisodiyotdagi
o‘rni
o‘rganilgan.
Tahlil jarayonida qiyosiy tadrijiy tahlil, yuqori va quyi
pog‘onadagi
kompaniyalar bozor kapitallashuvi, transmilliy kompaniyalarning raqamli
platformalar asosida rivojlanish tendensiyalari tahlil qilingan. Statistik-matematik
usullar, hududlar kesimida internet qamrovini
o‘rganish
uchun statistik guruhlash va
taqqoslash metodlaridan foydalanilgan. Bundan tashqari, raqamli iqtisodiyotning
rivojlanishi doirasida internet trafigi
bo‘yicha
dinamik tahlil ham olib borilgan.
Tahlil va natijalar
Raqamli iqtisodiyotning quyidagi asosiy afzalliklari ajratib
ko‘rsatiladi:
❖
Mehnat unumdorligini 40% gacha oshirish imkoniyati mavjud;
❖
Juda katta hajmdagi raqamli
ma’lumotlarni
to‘plash,
ulardan foydalanish
va ularni tahlil qilish qobiliyatiga ega
bo‘lib,
bu
ma’lumotlar
mashinalar tomonidan
o‘qilishi
mumkin;
❖
Onlayn platformalar orqali yangi turdagi ish shakllari vujudga kelmoqda;
❖
Maxsus xizmatlar uchun savdo infratuzilmasi raqamli transformatsiya
natijasida
o‘zgarishga
uchramoqda;
❖
Shu bilan birga, raqamli iqtisodiyot yangi xavf-xatarlarni ham yuzaga
keltiradi, xususan kiberxavfsizlik muammolari, noqonuniy iqtisodiy faoliyatga
ko‘maklashish
va shaxsiy hayot maxfiyligining buzilishi kabi xavfli holatlar mavjud.
Bugungi kunda raqamli iqtisodiyot mashinalar tomonidan
o‘qiladigan
katta
hajmdagi raqamli
ma’lumotlarni
to‘plash
va ularni qayta ishlash imkoniyatiga
asoslangan
holda
tez
sur’atlar
bilan
rivojlanishda
davom
etmoqda.
Masalan, Global Internet Protokol (IP) trafigi 1992-yilda kuniga atigi 100 gigabayt
bo‘lgan
bo‘lsa,
2017-yilga kelib bu
ko‘rsatkich
sekundiga 45,000 gigabaytdan
oshgan. Hozirda dunyo hali ham axborot asosidagi iqtisodiyotning dastlabki
bosqichida. Prognozlarga
ko‘ra,
2022-yilga borib global IP trafik hajmi sekundiga
150,700 gigabaytga yetishi kutilgan (1-rasm).
71
Issue 16(51), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 30.06.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
1-rasm. Tanlangan yillarda global internet-trafikning rivojlanish
dinamikasi
Ma’lumotlarni
yig‘ish
va ulardan foydalanishning
o‘sishi
hamda unga oid
siyosiy oqibatlar
ma’lumotlarning
xususiyatiga qarab farqlanadi. Ular:
❖
shaxsiy yoki shaxsiy
bo‘lmagan,
❖
xususiy yoki umumiy,
❖
tijorat yoki davlat maqsadlariga xizmat qiluvchi,
❖
ixtiyoriy, kuzatuv asosida
yig‘ilgan
yoki taxmin qilingan,
❖
sezilarli yoki sezilarsiz
ta’sir
ko‘rsatadigan
ma’lumotlar
bo‘lishi
mumkin.
Bugungi kunda
"ma’lumotlar
qiymati zanjiri"
to‘liq
shakllangan
bo‘lib,
bu
zanjirga
ma’lumotlarni
yig‘ish,
ulardan bilim olish, ularni saqlash, tahlil qilish va
modellashtirishni amalga oshiradigan kompaniyalar kiradi. Shuningdek, tannarxi
mavjud
bo‘lgan
ma’lumotlar
qayta ishlanib, raqamli intellekt
ko‘rinishiga
o‘tkaziladi
va tijorat sohasida daromad olish vositasiga aylantiriladi.
Raqamli platformalar esa Internet orqali turli tomonlarni birlashtirish va
o‘zaro
hamkorlikni
ta’minlash
uchun xizmat qiluvchi vosita sifatida shakllangan. Ular ikki
asosiy turga
bo‘linadi:
tranzaksion platformalar va innovatsion platformalar.
Tranzaksion platformalar
—
ikki yoki undan ortiq tomon
o‘rtasidagi
almashinuvni
ta’minlovchi
onlayn infratuzilmalardir. Amazon, Alibaba, Facebook, eBay kabi yirik
raqamli kompaniyalar va Uber, Didi Chuxing, Airbnb kabi raqamli xizmatlar bu
model asosida faoliyat yuritmoqda.
Innovatsion platformalar
esa
—
Android yoki
Linux kabi operatsion tizimlar, shuningdek MPEG video standartlari kabi texnologik
33
Digital 2019: global digital overview. Value creation and capture: implications for developing countries. UNCTAD,
2020. p 11.
72
Issue 16(51), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 30.06.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
asoslar orqali yangi ilova va dasturlar yaratishga imkon beradigan muhitni
shakllantiradi.
So‘nggi
o‘n
yillik davomida dunyo miqyosida raqamli
ma’lumotlarga
asoslangan biznes modellaridan keng foydalanilmoqda. Natijada, raqamli
platformalar
an’anaviy
sanoat tarmoqlarining
o‘rnini
bosib kelmoqda. Bugungi kunga
kelib, bozor kapitallashuvi
bo‘yicha
dunyoning yetakchi sakkizta kompaniyasidan
yettitasi aynan raqamli platformaga asoslangan biznes modelidan foydalanadi.
2-rasm. Yuqori va quyi
o‘rinlardagi
kompaniyalarning bozor
kapitallashuvi
Raqamli iqtisodiyot sharoitida platformaga asoslangan biznes modellar katta
ustunlikka ega. Platformalar bir vaqtning
o‘zida
ham vositachi, ham infratuzilma
sifatida xizmat qilib, foydalanuvchilarning onlayn faoliyati va ular
o‘rtasidagi
o‘zaro
aloqalar haqidagi barcha
ma’lumotlarni
yig‘ish
va boshqarish imkoniyatiga ega
bo‘ladi.
Raqamli platformalarning kengayishi, avvalo, ularning raqamli
ma’lumotlarni
to‘plash
va tahlil qilish salohiyatiga
bog‘liq.
Shu bilan birga, platformalarning
muvaffaqiyati ularning ushbu
ma’lumotlarni
qanday tijoratlashtirib, daromad
manbaiga aylantirishiga ham bevosita
ta’sir
qiladi.
Hududiy nuqtayi nazardan qaraganda, raqamli iqtisodiyotning rivojlanishi butun
dunyoda
teng
taqsimlanmagan.
Bugungi kunda dunyoda raqamli iqtisodiyotga
to‘liq
o‘tgan
davlatlar bilan, bu sohada
hali katta qadam tashlamagan mamlakatlar
o‘rtasida
jiddiy tafovut mavjud.
Masalan, rivojlangan davlatlarda har besh kishidan
to‘rttasi
Internetdan muntazam
foydalanayotgan
bo‘lsa,
kam rivojlangan hududlarda bu
ko‘rsatkich
har besh kishidan
atigi bittani tashkil qiladi.
73
Issue 16(51), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 30.06.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
3-rasm. Hududlar kesimida Internet qamrovi.
Raqamli iqtisodiyotning iqtisodiy xaritasi odatdagi Shimol va Janub
o‘rtasidagi
tafovutni aks ettirmaydi. Bu jarayonni asosan rivojlangan va barqaror rivojlanayotgan
davlatlar
—
AQSh va Xitoy boshqarib kelmoqda. Misol uchun, ushbu ikki mamlakat
blokcheyn texnologiyalari bilan
bog‘liq
patentlarning 75 foiziga, narsalar Interneti
(IoT) uchun ajratiladigan umumiy
mablag‘larning
50 foiziga va jahon bulutli
texnologiyalar bozorining 75 foizidan
ortig‘iga
egalik qilmoqda. Bundan tashqari,
ular dunyodagi 70 ta eng yirik raqamli platformalarning bozor kapitallashuvining 90
foizini tashkil etmoqda. Shu bilan birga, Yevropaning ulushi atigi 4 foiz, Afrika va
Lotin Amerikasiniki esa 1 foizni tashkil etadi.
"Super platformalar"
—
Microsoft, Apple, Amazon, Google, Facebook, Tencent
va Alibaba birgalikda umumiy bozor qiymatining uchdan ikki qismini egallaydi.
Natijada, raqamli texnologiya rivojida dunyoning qolgan hududlari, ayniqsa Afrika
va Lotin Amerikasi, AQSh va Xitoydan ancha orqada qolmoqda. Savdo sohasidagi
ayrim ziddiyatlar ham raqamli texnologiyalar ustidan global nazorat uchun kurash
natijasi sifatida
ko‘riladi.
Raqamli iqtisodiyotning qiymatini shakllantirish va undan foyda olishda qator
muammolar mavjud.
Birinchidan, raqamli iqtisodiyot uchun yagona, umumiy qabul qilingan
ta’rif
yo‘q.
Ikkinchidan, rivojlanayotgan mamlakatlarda uning asosiy tarkibiy qismlari va
hajmi haqida ishonchli statistik
ma’lumotlar
yetarli emas. Garchi vaziyatni yaxshilash
74
Issue 16(51), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 30.06.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
uchun ayrim tashabbuslar
ko‘rilayotgan
bo‘lsa
-da, ular raqamli iqtisodiyotning tezkor
rivojlanishiga
to‘siq
bo‘lib
qolmoqda.
Bugungi kunda raqamli iqtisodiyotning yalpi ichki mahsulotdagi ulushi 4,5
foizdan 15,5 foizgacha
o‘zgarib
turadi. Axborot-kommunikatsiya texnologiyalari
(AKT) sohasida yaratilgan qiymat
bo‘yicha
AQSh va Xitoy dunyo YaIMining qariyb
40 foizini tashkil qiladi. Shuningdek, Xitoyning Tayvan provinsiyasi, Irlandiya va
Malayziya kabi mamlakatlarda bu tarmoqning yalpi ichki mahsulotdagi ulushi eng
yuqori darajada.
Axborot-kommunikatsiya texnologiyalari (AKT) sohasida kompyuter xizmatlari
eng yirik segment
bo‘lib,
umumiy
qo‘shilgan
qiymatning 40 foizini tashkil etadi.
Global kompyuter xizmatlari sanoatida AQSh yetakchilik qilmoqda
—
uning
sanoatdagi ulushi
to‘qqizta
yirik iqtisodiyotni birlashtirgan holdagi ulushdan ham
ortiqdir. Rivojlanayotgan davlatlar ichida esa Hindiston bu sohada eng katta hissaga
ega. Barcha mintaqalarda
o‘sish
sur’atini
ko‘rsatayotgan
yagona soha sifatida
kompyuter xizmatlari bandlikni
ta’minlovchi
asosiy omillardan biri hisoblanadi.
AKT ishlab chiqarish sohasidagi
qo‘shilgan
qiymat asosan Sharqiy Osiyoda,
xususan, Xitoy rahbarligida, jamlangan. Bu esa rivojlanayotgan davlatlar uchun
mazkur sohada qiymat olish imkoniyatlarini cheklab
qo‘yishi
mumkin.
Oxirgi
o‘n
yillikda raqamli shaklda yetkazib berilishi mumkin
bo‘lgan
AKT
xizmatlari va boshqa xizmatlar global xizmatlar eksportiga nisbatan tezroq
o‘sdi,
bu
esa jahon iqtisodiyotining raqamlashtirilish jarayonining kuchayganini
ko‘rsatadi.
2018-yilda raqamli xizmatlar eksporti 2,9 trillion AQSh dollariga yetdi (2008-yilda
bu
ko‘rsatkich
1,8 trillion dollar edi) va global xizmatlar eksportining 50 foizini
tashkil etdi. Kam rivojlangan mamlakatlarda esa bunday xizmatlar umumiy xizmatlar
eksportining taxminan 16 foizini egalladi, va 2005-yildan 2018-yilgacha
buko‘rsatkich
uch baravar oshdi.
Raqamli platformalarning jahon iqtisodiyotidagi roli tobora ortmoqda. Bozor
qiymati 100 million AQSh dollaridan yuqori
bo‘lgan
platforma kompaniyalarining
umumiy kapitallashuvi 2017-yilda 7 trillion dollardan oshdi, bu 2015-yilga nisbatan
67 foiz
ko‘pdir.
Ba’zi
yirik global raqamli platformalar muayyan segmentlarda kuchli
monopoliyaga ega
bo‘ldi.
Masalan, Alphabet (Google) internet qidiruv bozorining 90
foizini egallagan. Facebook global ijtimoiy media bozorining uchdan ikki qismiga
egalik qiladi va
ko‘plab
mamlakatlarda yetakchi ijtimoiy tarmoq hisoblanadi.
Amazon esa butun dunyodagi onlayn chakana savdoning deyarli 40 foizini
boshqaradi va Amazon Web Services xizmati global bulut infratuzilmasi bozorida
ham shunga yaqin ulushga ega. Xitoyda esa WeChat (Tencent kompaniyasiga
75
Issue 16(51), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 30.06.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
tegishli) bir milliarddan ortiq faol foydalanuvchiga ega, Alipay
(Alibaba’ga
qarashli)
bilan birgalikda deyarli butun Xitoy mobil
to‘lov
bozorini qamrab olgan. Bundan
tashqari, Alibaba Xitoydagi elektron tijorat bozorining qariyb 60 foizini nazorat
qilmoqda.
Raqamli gigantlarning tezkor dominantligi bir nechta omillar bilan
tushuntiriladi:
❖
Tarmoq effekti
: Platformada qancha
ko‘p
foydalanuvchilar
bo‘lsa,
platforma shunchalik qadrli
bo‘ladi,
chunki
ko‘proq
foydalanuvchilar
ko‘proq
imkoniyatlar yaratadi.
❖
Ma’lumotlarni
boshqarish va tahlil qilish qobiliyati
:
Ko‘proq
foydalanuvchilar
ko‘proq
ma’lumotni
anglatadi, bu esa platformaga raqobatchilarga
qarshi afzallik beradi.
Ma’lumotlar
oqimi, platformaning
ko‘lamiga
qarab, katta
kapital va muvaffaqiyat imkoniyatlarini keltirib chiqaradi.
❖
Platforma integratsiyasi va
o‘tish
xarajatlari
: Bir platforma
o‘zida
ko‘plab
integratsiyalangan xizmatlarni taqdim etishni boshlaganda, foydalanuvchilar
boshqa xizmatga
o‘tish
uchun yuqori xarajatlarga duch keladi, bu esa platformani
yanada ustun qiladi.
Global raqamli platformalar
o‘z
raqobatbardosh pozitsiyalarini mustahkamlash
uchun yangi mahsulotlar yoki xizmatlarni
qo‘shish
orqali raqobatchilarni jalb qiladi.
Masalan, Microsoft LinkedInni sotib olib, Facebook WhatsAppni egalladi. Alphabet
(Google) va Microsoft esa Motorola va Nokia kompaniyalarini sotib olib,
telekommunikatsiya uskunalari sohasida
o‘z
o‘rinlarini
mustahkamladi. Shuningdek,
yirik platformalar chakana savdo, reklama va marketing sohalarida ham katta xaridlar
amalga oshirdi.
Raqamli iqtisodiyotning samarali ishlashi
ko‘plab
davlatlarning hamkorligiga
bog‘liq.
Mavjud qonunlar va siyosatlarni yangilash yoki yangi
me’yorlar
qabul qilish
kerak, bu esa murakkab vazifa hisoblanadi.
Ko‘plab
mamlakatlar uchun raqamli
iqtisodiyotning uzoq muddatli oqibatlari hali aniq emas.
Ba’zi
muammolar milliy siyosatlar orqali hal qilinishi mumkin
bo‘lsa
-da,
raqamli iqtisodiyotning global tabiati davlatlararo muloqot va konsensusga erishishni,
shuningdek xalqaro siyosatni amalga oshirishni talab qiladi.
Ma’lumotlar
maxfiyligi va xavfsizligi alohida
e’tibor
talab etadi. Shaxsiy
ma’lumotlarning
o‘g‘irlanishiga
qarshi kurashish,
ma’lumotlarning
qanday
to‘planishi,
ishlatilishi, uzatilishi yoki
o‘chirilishi
bo‘yicha
aniq qoidalar
o‘rnatilishi
zarur. Buning uchun, raqamli iqtisodiyotga asoslangan biznes modellari jamiyatga
foyda keltirishi uchun qonun va qoidalar kerak. 2018-yil may oyida Yevropa
76
Issue 16(51), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 30.06.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
Ittifoqida kuchga kirgan
“Ma’lumotni
himoya qilishning umumiy
qoidalari”
(General
Data Protection Regulation) bugungi kunda global ahamiyatga ega
bo‘lib,
ma’lumotlarni
himoya qilish
bo‘yicha
keng qamrovli yondashuvni
ta’minlamoqda.
Raqamlashtirish har xil mamlakatlarga turlicha
ta’sir
qiladi, shuning uchun har
bir hukumat raqamli iqtisodiyotni tartibga solish uchun turli siyosiy maydonlar
yaratishni talab qiladi. Raqamli
ma’lumotlarga
ishlov berish va ularni tartibga solish
murakkab, chunki bu jarayonlar inson huquqlari, savdo, iqtisodiy qiymat yaratish,
huquqni muhofaza qilish va milliy xavfsizlik bilan
bog‘liq.
Shu sababli, bu turli
jihatlarni inobatga olgan siyosatni ishlab chiqish qiyin
bo‘lsa
-da, zaruriyat
hisoblanadi. Bundan tashqari, daromadlarni samarali taqsimlash va raqamli
uzilishlarga qarshi kurashish uchun
ko‘proq
ijtimoiy himoya choralarini
ko‘rish
va
ishchilarni
qo‘llab
-quvvatlash uchun alohida
sa’y
-harakatlar talab etiladi.
Xulosa va Takliflar
Raqamli transformatsiya bugungi kunda, ayniqsa pandemiya sharoitida, yanada
muhim rol
o‘ynamoqda.
Raqamli iqtisodiyotning mamlakatlar iqtisodiyotidagi
o‘rni
va jahon iqtisodiy taraqqiyotidagi ahamiyatini hisobga olgan holda, quyidagilarni
amalga oshirish maqsadga muvofiqdir:
❖
Raqamli iqtisodiyotda
ilg‘or
davlatlarning tajribasidan foydalanib,
qo‘llab
quvvatlash usullarini kengaytirish;
❖
O‘zbekistonda
raqamli iqtisodiyotning
me’yoriy
-huquqiy asoslarini
ishlab chiqish;
❖
Raqamli iqtisodiyot uchun zarur infratuzilmani yaratish, xususan,
Internetga kirish imkoniyati cheklangan yoki umuman mavjud
bo‘lmagan
hududlarni
tarmoqka ulash;
❖
Raqamli iqtisodiyot uchun zarur
bo‘lgan
mutaxassislarni tayyorlash
tizimini yanada rivojlantirish;
❖
Hukumatlar, fuqarolik jamiyati, akademik va ilmiy jamoalar hamda
texnologiya sektori
o‘rtasida
yangi echimlar izlash uchun birgalikda tadqiqot ishlarini
kuchaytirish;
❖
Raqamli ishlab chiquvchilar strategiyalarini va globallashuvning
kelajakdagi tendensiyalarini qayta
ko‘rib
chiqish, yangi texnologiyalardan samarali
foydalanish, sheriklik aloqalarini mustahkamlash va intellektual yetakchilikni
kuchaytirish zarurligi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
77
Issue 16(51), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 30.06.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
1.
Gulyamov, S.S. va b. (2019). Raqamli iqtisodiyotda blokcheyn
texnologiyalari. -T.: Iqtisod-Moliya. 396 b.
2.
https://en.wikipedia.org/wiki/Digital_economy
3.
https://xs.uz/uzkr/post/davlatimiz-rahbari-2030-jilgacha-raqamli-
ozbekiston-2030-dasturini-amalga-oshirishni-taklif-etdi
4.
https://www.texnoman.uz/post/raqamli-iqtisodiyot-nima.html
5.
United Nations Conference on Trade and Development (UNCTAD).
Digital economy report 2019.
6.
Ayupov, R.X., Baltabaeva, G.R. (2018). Raqamli valyutalar bozori:
innovatsiyalar va rivojlanish istiqbollari.
–
T: Fan va texnologiya. 172 b.
7.
https://www.hse.ru/data/2019/04/12/1178004671/2%20%D0%A6%D0%
B8%D1%84%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F_%D1%8D%D0%BA
%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0.pdf
8.
Digital 2019: global digital overview. Value creation and capture:
implications for developing countries. UNCTAD, 2020.
9.
Abdullayev, A. M., & Kurpayanidi, K. I. (2020) Analysis of industrial
enterprise management systems: essence, methodology and problems. Journal of
Critical Reviews, 7 (14), 1254-1260.
https://dx.doi.org/10.17605/OSF.IO/E6JFS
10.
Kurpayanidi, K., Ilyosov, A. (2020) Problems of the use of digital
technologies in industry in the context of increasing the export potential of the
country// ISJl Theoretical & Applied Science. p. 113-117.
11.
World Trade Statistical Review 2019 - World Trade Organization.
