82
Issue 16(51), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 30.06.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
EKSTREMIZM VA TERRORIZMDAN OGOH BO
‘
LAYLIK
Jurayev Ravshan Bahodir o
‘
g
‘
li
Abdurahimov Ruslan Akbar
oʻgʻli
Shahrisabz davlat pedagogika institute MG
‘
MA-1-24-guruh talabalari
Annotatsiya:
Ushbu maqolada ekstremizm va terrorizmning xavfi va unga
qarshi choralar to`g`risida so`z yuritildi va bu muammolarning yechimlari o`rganib
chiqildi.
Kalit so`zlar
: Ekstremizm, terrorizm, oqibatlar, solinayotgan xavflar,
ko`rilayotgan choralar, yangi qonunlar.
XXI asrda insoniyat taraqqiyotining jadal
sur’atlari
bilan bir qatorda, global
xavf-xatarlar ham kuchaymoqda. Shu jumladan, ekstremizm va terrorizm kabi
tahdidlar butun dunyo
bo‘ylab
dolzarb muammoga aylangan.
O‘zbekiston
ham ushbu
tahdidlardan holi emas. Bugungi kunda ekstremistik
g‘oyalar
internet va ijtimoiy
tarmoqlar orqali yoshlar ongiga singdirilayotgan bir paytda, jamiyatda ogohlik va
hushyorlikni oshirish, bu illatlarga qarshi ilmiy, huquqiy va
ma’naviy
yo‘llar
bilan
kurashish dolzarb ahamiyat kasb etmoqda.Ekstremizm va terrorizmning kelib chiqish
sabablari:Ekstremizm va terrorizmning ildizlari ijtimoiy tengsizlik, iqtisodiy
muammolar, siyosiy beqarorlik,
ma’naviy
bo‘shliq,
yoshlarning
bo‘sh
vaqtini
to‘g‘ri
tashkil eta olmaslik kabi omillar bilan
bog‘liq.
Bunga
qo‘shimcha
ravishda, diniy
bilimsizlik va
noto‘g‘ri
talqinlar ham bu tahdidlarning kengayishiga xizmat
qiladi.
Zamonaviy dunyodagi tahdidlar:Bugungi kunda terrorizm klassik shakllardan
tashqari, yangi formatlarda
–
kiberterrorizm, virtual radikallashuv, ijtimoiy
tarmoqlarda yollovchilik orqali
o‘z
faoliyatini kengaytirmoqda. Bu esa yoshlar va
axborot maydonining himoyasini kuchaytirishni talab qiladi.
O‘zbekistonda
ekstremizm va terrorizmga qarshi kurash
O‘zbekistonda
bu borada keng
ko‘lamli
ishlar olib borilmoqda. Xususan, Jinoyat kodeksining 155-moddasi
–
Terrorizmga
qarshi kurashish
to‘g‘risidagi
qonun, Milliy xavfsizlik xizmatining maxsus
bo‘linmalari,
Diniy idoralar va boshqa tashkilotlar hamkorligida profilaktik ishlar
olib borilmoqda.Diniy-
ma’rifiy
yondashuv va tarbiyaning roli ham bo`lib,Islom dini
asosan tinchlik,
bag‘rikenglik
va insonparvarlik
g‘oyalari
asosida shakllangan.
Ekstremistik oqimlar esa dinni siyosiylashtirish orqali asl mohiyatni buzadi. Shu bois,
34
. Karimov I.A. Yuksak ma’naviyat –
yengilmas kuch.
–
T.: Ma’naviyat, 2008.
2. O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi. –
T.: O‘zbekiston, 2023
83
Issue 16(51), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 30.06.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
diniy bilimlarni
to‘g‘ri
yetkazish, imom-xatiblar, diniy ulamolar va pedagoglar
ishtirokida yoshlar ongida
sog‘lom
dunyoqarashni shakllantirish
muhimdir.Ta’lim
tizimidagi ogohlikni shakllantirish:Maktab va oliy
ta’lim
muassasalarida yoshlarni
yot
g‘oyalardan
asrash
bo‘yicha
ma’naviyat
darslari, davra suhbatlari, treninglar
tashkil etilmoqda.
Ta’lim
orqali raqamli savodxonlikni oshirish, feyk yangiliklardan
himoyalanishni
o‘rgatish
zarur.Oila va jamiyatning
mas’uliyati:Farzand
tarbiyasida
ota-ona va mahalla faollarining roli beqiyos. Bolaning
bo‘sh
vaqtini foydali tashkil
etish, sport,
san’at,
fan
to‘garaklari
orqali ularni yot
g‘oyalardan
uzoq tutish
zarur.Ekstremizm va terrorizmning oqibatlari:Bu illatlar insoniyat taraqqiyotiga
to‘siq
bo‘ladi.
Minglab begunoh insonlar hayotdan
ko‘z
yumadi, butun jamiyatda
qo‘rquv,
ishonchsizlik va xavotir kayfiyati shakllanadi. Davlatning iqtisodiy, siyosiy
va madaniy sohalariga salbiy
ta’sir
ko‘rsatadi.Ogohlikni
oshirish
yo‘llari
va
takliflar:Ekstremizm va terrorizmga qarshi kurashishda quyidagi chora-tadbirlarni
amalga oshirish muhim
- Axborot xavfsizligini kuchaytirish
- Fuqarolik jamiyatini faol jalb etish
- Yoshlar bilan manzilli ishlash
- Internet va ijtimoiy tarmoqlarda monitoring olib boorish
Shu o`rinda Ekstremizm va terrorizm tushunchalariga to`xtalib o`tamiz:1.
Ekstremizm nima? Ekstremizm
–
bu jamiyatdagi mavjud siyosiy, diniy, ijtimoiy yoki
boshqa qadriyatlarga qarshi
qat’iy,
keskin, radikal qarashlar va harakatlardir.
Ekstremistik fikrlar
ko‘pincha
zo‘ravonlikni
oqlaydi yoki
targ‘ib
qiladi.Ekstremizm
turlari:
Diniy ekstremizm
–
diniy
g‘oyalarni
radikal tarzda talqin qilish.
Siyosiy ekstremizm
–
mavjud siyosiy tizimga qarshi radikal kurashish.
Milliy-ekstremizm
–
o‘z
millatini boshqalardan ustun
qo‘yish,
boshqa
millatlarga nisbatan nafrat
uyg‘otish.
2. Terrorizm nima? Terrorizm
–
bu jamiyatda
qo‘rquv,
vahima va beqarorlik
keltirib chiqarish maqsadida siyosiy yoki diniy manfaatlarni amalga oshirish uchun
zo‘ravonlik,
portlash,
o‘ldirish
kabi harakatlarni amalga oshirishdir.
Terrorizmning belgilari:
Qo‘rqitish
va vahima tarqatish orqali maqsadga erishish;
Tinchsiz fuqarolarga qarshi jinoyatlar;
35
Mamarasulov E. Terrorizm va ekstremizmga qarshi kurashning huquqiy asoslari.
–
T.: Huquq, 2019.
84
Issue 16(51), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 30.06.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
Siyosiy yoki mafkuraviy motivlar bilan harakat qilish.3. Ekstremizm va
terrorizmning xavfi: Jamiyatda beqarorlik va tartibsizlik yuzaga keladi. Diniy va
millatlararo nizo kuchayadi.Inson huquqlari buziladi.Iqtisodiy va siyosiy inqirozlar
sodir
bo‘ladi.4.
Qarshi kurashish
yo‘llari:Ta’lim
va tarbiya
–
yoshlarni ongli va
bilimli qilish orqali radikal
g‘oyalarga
qarshi immunitet hosil qilish.Profilaktik ishlar
–
ijtimoiy tarmoqlar, OAV va mahallalarda tushuntirish ishlari olib borish.Huquqiy
choralar
–
ekstremistik va terroristik harakatlarni jazolovchi qonunlarni amalga
oshirish.Xalqaro hamkorlik
–
terrorizmga qarshi kurashishda boshqa davlatlar bilan
tajriba almashish.Xulosa o`rnida:Ekstremizm va terrorizmga qarshi kurash
–
bu
faqatgina huquq-tartibot organlarining emas, balki butun jamiyatning vazifasidir.
Ogohlik, hushyorlik va yuksak
ma’naviyat
orqali bu xavf-xatarlarga qarshi turish
mumkin. Shu bois, har bir fuqaro, ayniqsa, yoshlar bu borada
mas’uliyatli,
milliy
qadriyatlar asosida tarbiyalanishi zarur.
Foydalanilgan adabiyotlar
ro‘yxati
:
1. Karimov I.A. Yuksak
ma’naviyat
–
yengilmas kuch.
–
T.:
Ma’naviyat,
2008.
2.
O‘zbekiston
Respublikasi Konstitutsiyasi.
–
T.:
O‘zbekiston,
2023
3.
O‘zbekiston
Respublikasining
“
Ekstremizmga qarshi kurashish
to‘g‘risida”gi
Qonuni.
–
2018-yil 26-iyul.
4.
O‘zbekiston
Respublikasining
“Terrorizmga
qarshi kurash
to‘g‘risida”gi
Qonuni.
–
2000-yil 15-dekabr.
5. Mamarasulov E. Terrorizm va ekstremizmga qarshi kurashning huquqiy
asoslari.
–
T.: Huquq, 2019.
6.
Ayonovna A. S. IN THE CONTEXT OF ENVIRONMENTAL
GLOBALIZATION, THE NEED FOR ENVIRONMENTAL EDUCATION
BECOMES A PRIORITY //American Journal Of Social Sciences And Humanity
Research.
–
2024.
–
Т.
4.
–
№.
07.
–
С.
30-35..
7.
Shakhrisabz A. S. A. THE USE OF THE SCIENTIFIC HERITAGE OF
ORIENTAL SCIENTISTS IN THE FORMATION OF ECOLOGICAL CULTURE
AMONG SCHOOLCHILDREN IN THE CONTEXT OF ECOLOGICAL
GLOBALIZATION //International Scientific and Current Research Conferences.
–
2024.
–
С.
94-97.
8.
O‘zbekiston
Respublikasi Milliy xavfsizlik xizmati axborot byulletenlari.
9. www.lex.uz
–
O‘zbekiston
Respublikasi qonun hujjatlari milliy bazasi.
10. www.norma.uz
–
Yuridik axborotlar portali.
