84
Issue 17(52), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 10.07.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
8-SINF
“ODAM
ANATOMIYASI”
BO‘YICHA
PISA TEST VA
TOPSHIRIQLARINI TUZISH METODIKASI
Murodova Dinora Asqar qizi
Samarqand Davlat Universiteti
Kattaqo‘rg‘on
filiali talabasi
Bozorova Umida Baxtiyorovna
Samarqand Davlat Universiteti
Kattaqo‘rg‘on
filiali asissenti
Annotatsiya:
Ushbu maqolada PISA (Programme for International Student
Assessment) baholash tizimi talablari asosida 8-sinf biologiya kursining
“Odam
anatomiyasi”
bo‘limiga
oid test va topshiriqlarni ishlab chiqish metodikasi yoritilgan.
Shuningdek, zamonaviy
o‘quvchilarning
funksional savodxonligini rivojlantirishga
xizmat qiluvchi topshiriqlarni tuzish tamoyillari va ularni dars jarayonida
qo‘llash
usullari haqida fikr yuritiladi. 8-sinf Odam anatomiyasiga doir PISA test va
topshiriqlaridan misollar keltirilgan.
Kalit
so‘zlar:
PISA, funksional savodxonlik, odam anatomiyasi, test, topshiriq,
metodika, biologiya, 8-sinf.
Kirish.
So‘nggi
yillarda
o‘quvchilarning
hayotiy bilim va
ko‘nikmalarini
baholashga qaratilgan xalqaro dasturlar, xususan, PISA baholash tizimining
ahamiyati ortib bormoqda. PISA testlari
an’anaviy
bilimlarni yod olishdan
ko‘ra,
o‘quvchining
o‘zlashtirgan
bilimini real hayotda
qo‘llay
olishiga
urg‘u
beradi.
Biologiya fanining
“Odam
anatomiyasi”
bo‘limi
esa
o‘quvchilarga
inson tanasining
tuzilishi va funksiyalarini chuqur tushuntirish orqali hayotiy muammolarni hal etish
ko‘nikmalarini
shakllantirishda muhim
o‘rin
tutadi.
PISA testlari quyidagi asosiy
yo‘nalishlarga
asoslanadi. Real hayotiy
vaziyatlarga
yo‘naltirilganli,
tahlil qilish, izohlash, fikr yuritish qobiliyatini aniqlash,
ilmiy savodxonlikni baholash. Shuning uchun odam anatomiyasiga doir PISA
tipidagi topshiriqlar ham
o‘quvchilarning
tanani,
sog‘liqni
saqlash, turmush tarzini
tushunish va tushuntirish qobiliyatini baholashi kerak.
Test va topshiriqlarni tuzish metodikasi
1. Mavzuni tanlash. Odam anatomiyasi
bo‘yicha
quyidagi kichik mavzular
tanlanadi: qon aylanish tizimi, nafas olish tizimi, Ovqat hazm qilish tizimi, asab
tizimi, teri va uning funksiyalari.
2. Kontekstual (mazmunli) topshiriqlar tuzish. Topshiriqlar
o‘quvchi
duch
kelishi mumkin
bo‘lgan
hayotiy vaziyatlarga asoslanadi. Masalan:
85
Issue 17(52), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 10.07.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
Jasur yugurish mashqlaridan
so‘ng
yuragining tez urayotganini sezdi. Bu holatda
yurakning qanday funksiyasi faollashadi va bu nimani bildiradi?
A) Yurak tez urishi qon aylanishining sekinlashganini bildiradi.
B) Yurak kislorodni butun tana
bo‘ylab
tezroq yetkazish uchun
ko‘proq
qisqaradi.
C) Yurak faoliyati kamayganini bildiradi.
D) Yurak ishida buzilish
bo‘lgan.
Bu yerda
to‘g‘ri
javob B.
3. Kompetensiyalarga asoslangan yondashuv. PISA testlari
o‘quvchining
quyidagi kompetensiyalarini baholaydi:
Ilmiy hodisalarni tushunish va izohlash
Ilmiy dalillar asosida qaror qabul qilish
Ma’lumot
manbalarini tahlil qilish
4. Turli shakldagi topshiriqlar. Tanlovli testlar,jadval va diagrammalarga
asoslangan testlar, kichik hajmli yozma javobli topshiriqlar, grafik va rasmli savollar
5. Baholash mezonlari. Topshiriqlar natijasi quyidagi mezonlar asosida
baholanadi:
To‘g‘ri
javob, tahlil qobiliyati, asoslash darajasi, mantiqiy fikrlash.
Quyida
“Odam
anatomiyasi”
bo‘yicha
PISA test va topshiriqlariga bir nechta
misollar keltirilgan.
1. Yurak faoliyati haqida topshiriq
Vaziyat: Nodira yugurib kelganidan
so‘ng
yuragi tez ura boshladi va nafas olish
tezlashdi.
Savol: Nodiraning yuragi va nafas olish tizimi nima sababdan faolroq ishlay
boshladi?
A) Tana issiqligi kamaygan.
B) Mushaklar
ko‘proq
kislorodga muhtoj
bo‘ldi.
C) Yurak
to‘xtab
qolmasligi uchun.
D)
Ko‘proq
ovqat hazm
bo‘lishi
uchun.
To‘g‘ri
javob: B
2. Qon aylanish tizimi haqida topshiriq
Vaziyat: Dilorom qon bosimi tushganidan
so‘ng
bosh
og‘rig‘idan
shikoyat qildi.
Savol: Qon bosimi tushganda miya faoliyati nima sababdan susayadi?
A) Qon ivishi kamayadi.
B) Qonda kislorod miqdori oshadi.
C) Miya yetarli kislorod va oziqa ololmaydi.
86
Issue 17(52), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 10.07.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
D) Yurak kamroq qisqaradi.
To‘g‘ri
javob: C
3. Asab tizimi
–
refleks haqida topshiriq
Vaziyat:
O‘quvchi
issiq idishga
qo‘l
tekkizib yubordi va darrov tortib oldi.
Savol: Bu qanday asabiy jarayon hisoblanadi?
A) Ongli harakat
B) Refleks
C) Sensor reaktsiya
D) Tashqi ogohlantirish
To‘g‘ri
javob: B
4. Ovqat hazm qilish tizimi haqida topshiriq
Vaziyat: Doniyor juda tez ovqatlanadi, ovqatni chaynab yutmaydi. U
ko‘pincha
qorinda
og‘riq
va oshqozon bezovtaligidan shikoyat qiladi.
Savol: Ushbu holat nima sababli yuzaga kelmoqda?
A) Qon aylanishi buzilgan.
B)
Og‘iz
bo‘shlig‘ida
dastlabki hazm
bo‘lmayapti.
C) Nafas olish tezlashgan.
D) Tana harorati
o‘zgargan.
To‘g‘ri
javob: B
5. Teri tuzilishi haqida topshiriq
Vaziyat: Durdona yozda issiq havoda yugurdi va uning tanasida
ko‘p
ter ajrala
boshladi.
Savol: Bu holat organizmda qanday jarayonga sabab
bo‘ladi?
A) Teri osti
yog‘lari
ko‘payadi.
B) Tana harorati pasaytiriladi.
C) Qon aylanish sekinlashadi.
D) Tana namligi kamayadi.
To‘g‘ri
javob: B
6. A vitamini- yo
g‘
da eriydigan muhim vitamin b
o‘
lib,u organizm uchun turli
hayotiy jarajonlarda katta ahamiyatga ega.U k
o‘
rish immunitet, teri suyak so
g‘
li
g‘
ini
saqlashda muhim rol
o‘
ynaydi.
Savol: K
o‘
rish qobiliyati pasayganda qanday A vitaminga boy mahsulotlar
iste’mol
qilish kerak?
№
Jadvalda fikr t
o‘g‘
ri yoki not
o‘g‘
riligini
Ha/yo'q javoblari orqali belgilang.
Ha/yo'q
87
Issue 17(52), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 10.07.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
1
Olma,bodring,noni k
o‘
proq
iste’mol
Ha/yo'q
2
Jigar,tuxum sari
g‘
i,gilos
Ha/yo'q
3
O‘
rik,qalampir,qaymoq
Ha/yo'q
4
Yuqoridagilarni hammasi t
o‘g‘
ri
Ha/yo'q
Xulosa:
PISA baholash tizimi nafaqat xalqaro darajada o
‘
quvchilar
savodxonligini aniqlashda, balki ta
’
lim sifatini tubdan isloh qilishga xizmat qiluvchi
muhim vositadir. Ayniqsa, biologiya fanining "Odam anatomiyasi" bo
‘
limi orqali
o
‘
quvchilarning hayotga yaqin, funksional va amaliy bilimlarni o
‘
zlashtirishi
—
ularning sog
‘
liqni saqlash, to
‘
g
‘
ri turmush tarzi yuritish, fiziologik jarayonlarni
tushunish kabi muhim kompetensiyalarini shakllantirishda asosiy omil bo
‘
lib xizmat
qiladi.PISA formatidagi test va topshiriqlarni tuzishda o
‘
quvchining faqatgina nazariy
bilimlari emas, balki tahlil qilish, izohlash, fikr bildirish, dalillash va qaror qabul
qilish ko
‘
nikmalari baholanadi. Shu sababli, 8-sinf "Odam anatomiyasi" bo
‘
yicha test
va topshiriqlarni real hayotiy holatlar asosida tuzish, ularni grafiklar, jadvallar, rasmli
vaziyatlar bilan boyitish, turli shakldagi savollar (tanlovli, yozma, ochiq javobli)
orqali o
‘
quvchilarni chuqur o
‘
ylashga undash juda muhimdir.
Shuningdek, PISA uslubidagi topshiriqlar biologiya fanining an
’
anaviy
yondashuvdan
chetga
chiqib,
o
‘
quvchining
funksional
savodxonligini
rivojlantiruvchi, o
‘
rgangan bilimini hayotda qo
‘
llashga yo
‘
naltiruvchi kuchli vositaga
aylanishini ta
’
minlaydi. Bunday topshiriqlar o
‘
quvchilarni sog
‘
lom hayot tarzi,
profilaktika, to
‘
g
‘
ri ovqatlanish, tanani parvarishlash kabi kundalik hayotiy
muammolarga ilmiy asosda yondashishga o
‘
rgatadi. Natijada, ta
’
lim tizimi zamon
talablariga mos ravishda yangilanadi, biologiya fani esa amaliyotga yo
‘
naltirilgan,
o
‘
quvchini markazga olgan, faol o
‘
rganish muhiti yaratishga xizmat qiladi.
O
‘
qituvchilar uchun esa bu
—
darsni interfaol metodlar asosida tashkil etish,
o
‘
quvchining o
‘
z fikrini bildira oladigan muhit yaratish, baholash mezonlarini
shaffoflashtirish imkoniyatini beradi.
Shu bois, PISA mezonlariga mos ravishda test va topshiriqlarni ishlab chiqish
metodikasini o
‘
rganish va amaliyotga joriy qilish nafaqat o
‘
quvchilarning bilimini
chuqurlashtiradi, balki ularni mustaqil fikrlovchi, sog
‘
lom turmush tarzini
tanlaydigan, hayotiy muammolarni ilmiy asosda hal eta oladigan yetuk shaxs sifatida
shakllantirishga xizmat qiladi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
88
Issue 17(52), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 10.07.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
1. T
о
lip
о
v
а
J.
О
. Bi
о
l
о
giy
а
ni o
ʻ
qitishd
а
inn
о
v
а
si
о
n texn
о
l
о
giy
а
l
а
r. T.Met
о
dik
qoʻllа
nm
а
. 2013
2. Biologiya fanida interaktiv metodlar va ularning pisa talablariga mosligi.
''SCIENCE SHINE'' xalqaro ilmiy jurnal N(10)45 soni .20.05.2025.ISSN:3030-377X.
Bozorova Umida Baxtiyorovna,Yusupova Shahnoza Yazdon qizi,Saidova Shahnoza
Alisher qizi
3. Sutemizuvchilar sinfi.Kavsh qaytaruvchilar kenja turkumi-Ruminantia. Tabiiy
fanlarni dolzarb muammolari va yechimlari.Respublika ilmiy-amaliy anjuman
materiallar t
o‘
plami.3-qism.2025-yil,7-8- may. Bozorova Umida Baxtiyorovna,
Turdaliyeva Ruxshona Abdulla qizi
4. Oliy
ta’lim
muassasalarida biologiya fanlarini
o‘
qitishda loyiha ishi
mash
g‘
ulotlarini ahamiyati.
“Nazariy
va amaliy fanlardagi ustuvor islohotlar va
zamonaviy
ta’limning
innovatsion y
o‘nalishlari”
Respublika ilmiy amaliy
konferensiyasi.2025-yil yanvar 1-son. Bozorova Umida Baxtiyorovna, Ibodullayeva
Bahora Xamidullayevna
5. Biologiya fanidan Pisa topshiriqlarini tuzish metodikasi. Fan,Talim va
amaliyot integratsiyasi.ISSN:2181-1776.Jild 5,Nashr 2,May2024. Bozorova Umida
Baxtiyorovna,
6.Ruziqulova N.A, Bozorova U.B. Biologiya fanidan PISA testlari va
topshiriqlari. Maktab
o‘qituvchilari
uchun uslubiy
qo‘llanma.
–
Samarqand: SamDU
nashriyoti, 2023.
7.
Рузикулова
Н.,
Бозорова
Ю.
Использование
тестов
PISA
в
преподавании
биологических
наук
//Наука
и
инновации.
–
2023.
–
Т.
2.
–
№.
БИ
2.
