58
Issue 8(43), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 30.04.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
O‘ZBEKISTONDA XALQARO INVESTITSIYA LOYIHALARINI
BOSHQARISH HOLATI VA TAHLILI
Butabaev Mexriddin Shaxabidinovich
f.-m.f.n., Davaktivlari agentligining Xususiylashtirish va davlat aktivlarini boshqarish
muammolarini tadqiq etish markazi
Ulugova Nozimaxon Shuxratbek qizi
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar mahkamasi huzuridagi Biznes va tadbirkorlik oliy
maktabi magistri
Annotatsiya:
Ushbu maqolada O‘zbekistonda xalqaro investitsiya loyihalarini
boshqarish tizimi, mavjud muammolar va ularni hal etish bo‘yicha takliflar tahlil
qilingan. Mamlakatda amalga oshirilayotgan islohotlar fonida xorijiy sarmoyadorlar
ishtirokidagi loyihalarning samaradorligini oshirish, ularni monitoring qilish va
raqamlashtirish muhim yo‘nalish sifatida ko‘rilmoqda. Shuningdek, loyiha
boshqaruvidagi mavjud kamchiliklar, xususan, byurokratik to‘siqlar, malakali kadrlar
yetishmasligi va boshqaruvda muvofiqlik masalalari chuqur tahlil qilinadi. Muallif
tomonidan bu yo‘nalishda amalga oshirilishi mumkin bo‘lgan taklif va tavsiyalar ham
ilgari surilgan.
Kalit so‘zlar:
xalqaro investitsiyalar, loyiha boshqaruvi, O‘zbekiston, moliyaviy
institutlar, byurokratik to‘siqlar, monitoring, raqamlashtirish, iqtisodiy islohotlar,
sarmoya, kadrlar salohiyati.
Аннотация:
В данной статье анализируется система управления
международными инвестиционными проектами в Узбекистане, существующие
проблемы и предложения по их решению. На фоне проводимых в стране
реформ рассматривается важность повышения эффективности проектов с
участием зарубежных инвесторов, мониторинга этих проектов и их
цифровизации. Также глубоко анализируются существующие недостатки в
управлении проектами, в частности, бюрократические барьеры, нехватка
квалифицированных кадров и вопросы координации в управлении. Автором
предлагаются рекомендации и предложения по улучшению данной области.
Ключевые слова:
международные инвестиции, управление проектами,
Узбекистан, финансовые институты, бюрократические барьеры, мониторинг,
цифровизация, экономические реформы, капитал, кадровый потенциал.
Abstract
. This article analyzes the system of managing international investment
projects in Uzbekistan, existing problems, and proposals for their resolution. Against
59
Issue 8(43), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 30.04.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
the backdrop of ongoing reforms in the country, improving the effectiveness of
projects involving foreign investors, monitoring them, and digitalizing these
processes are seen as important directions. The article also delves into the existing
shortcomings in project management, particularly bureaucratic barriers, the lack of
qualified personnel, and issues of coordination in management. The author also
proposes recommendations and suggestions for improvement in this area.
Keywords:
international investments, project management, Uzbekistan,
financial institutions, bureaucratic barriers, monitoring, digitalization, economic
reforms, capital, personnel potential.
Kirish.
Hozirgi davrda globallashuv jarayonlari va xalqaro iqtisodiy
hamkorlikning jadallashuvi fonida rivojlanayotgan davlatlar, jumladan O‘zbekiston
Respublikasi ham, xorijiy investitsiyalarni jalb etish va ular asosida yirik iqtisodiy
loyihalarni amalga oshirishga alohida e’tibor qaratmoqda. Mamlakatda investitsion
muhitni yaxshilash, biznes yuritish sharoitlarini soddalashtirish va chet el
investorlariga qulayliklar yaratish borasida keng ko‘lamli islohotlar olib borilmoqda.
Xalqaro investitsiya loyihalari nafaqat moliyaviy resurslar oqimini ta’minlaydi, balki
ilg‘or texnologiyalar, zamonaviy boshqaruv tajribasi va yangi ish o‘rinlarini yaratish
orqali iqtisodiyot tarmoqlarining raqobatbardoshligini oshiradi. Shu sababli, ushbu
loyihalarni samarali boshqarish, ularni amalga oshirishda tizimli yondashuv va
zamonaviy boshqaruv uslublaridan foydalanish dolzarb masala hisoblanadi. Mazkur
maqolada O‘zbekistonda xalqaro investitsiya loyihalarini boshqarishning amaldagi
holati, mavjud muammolar, yutuqlar va istiqbolli yo‘nalishlar chuqur tahlil qilinadi
hamda bu boradagi taklif va tavsiyalar bayon etiladi. So‘nggi yillarda O‘zbekiston
iqtisodiyotida yuz berayotgan islohotlar, xususan, investitsiya muhitini yaxshilashga
qaratilgan chora-tadbirlar mamlakatda xalqaro investitsiya loyihalarini jalb etish va
amalga oshirish bo‘yicha ijobiy sur’atlar berib kelmoqda. Xalqaro moliyaviy
institutlar va xorijiy investorlar ishtirokida keng ko‘lamli infratuzilma, sanoat,
energetika va qishloq xo‘jaligi loyihalari amalga oshirilmoqda.
O‘zbekistonda investitsiya loyihalarini boshqarish bir necha bosqichlardan
iborat:
1.
Loyihani rejalashtirish va tayyorlash – bu bosqichda loyiha
tashabbuskorlari texnik-iqtisodiy asos (TIA) ishlab chiqadilar, loyiha konsepsiyasi va
moliyaviy modeli tayyorlanadi.
60
Issue 8(43), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 30.04.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
2.
Moliyalashtirishni jalb etish – xalqaro moliya institutlari (Jahon banki,
Osiyo taraqqiyot banki, Iqtisodiy hamkorlik va taraqqiyot tashkiloti va boshqalar)
yoki to‘g‘ridan-to‘g‘ri xorijiy investorlar orqali.
3.
Loyihani amalga oshirish – qurilish-montaj ishlari, uskunalarni yetkazib
berish va o‘rnatish, boshqaruv tizimlarini yo‘lga qo‘yish.
4.
Monitoring va baholash – loyiha bajarilishi ustidan doimiy nazorat,
moliyaviy va texnik audit, muammolarni aniqlash va tuzatish choralari.
O‘zbekistonda xalqaro investitsiya loyihalarini boshqarish borasida izchil
islohotlar amalga oshirilmoqda. Biroq, bu jarayonda tizimli muammolarni bartaraf
etish, professional kadrlarni tayyorlash va boshqaruv tizimlarini raqamlashtirish
dolzarb vazifa bo‘lib qolmoqda. Shu bilan birga, mavjud loyihalarni boshqarishda
qator muammolar mavjud:
Loyihalarning kechikishi – ko‘plab investitsiya loyihalari rejalashtirilgan
muddatda yakunlanmayapti, bu esa resurslardan samarali foydalanilmasligiga olib
kelmoqda.
Byurokratik to‘siqlar – ruxsatnomalar olishdagi murakkab jarayonlar va
hujjatlarning ko‘pligi investorlar uchun muayyan qiyinchiliklar tug‘dirmoqda.
Kadrlar salohiyati – xalqaro standartlarga mos loyiha boshqaruvchilari va
moliyaviy mutaxassislarning yetishmasligi.
Mahalliy hamkorlar bilan koordinatsiya – xalqaro investorlar bilan mahalliy
hokimiyatlar va hamkorlar o‘rtasida ba’zida muvofiqlik yetarli emas.
Adabiyotlar tahlili.
O‘zbekistonda xalqaro investitsiyalarni jalb etish va ularni
samarali boshqarish masalasi so‘nggi yillarda ko‘plab tadqiqotchilar va amaliyotchi
mutaxassislarning diqqat markazida bo‘lib kelmoqda. Bu borada bir qator ilmiy
maqolalar, rasmiy tahliliy hisobotlar hamda strategik hujjatlar chop etilgan. Masalan,
R. X. Ortiqxo‘jayev o‘zining ilmiy maqolasida (2021) O‘zbekistonda investitsion
muhitni yaxshilash uchun amalga oshirilayotgan islohotlarni chuqur tahlil qilgan va
loyiha boshqaruvida xalqaro tajribalarni joriy etish zarurligini ta’kidlagan [1].
Muallifning fikricha, samarali loyiha boshqaruvi mexanizmlarini ishlab chiqish orqali
investitsion faoliyatning barqarorligini ta’minlash mumkin. Shuningdek, Jahon banki
va Osiyo taraqqiyot banki (OTB)ning yillik hisobotlarida O‘zbekistondagi
investitsiya loyihalari portfeli, ularning moliyalashtirish manbalari va amalga oshirish
mexanizmlari haqida muhim ma’lumotlar berilgan. Jumladan, OTB hisobotida (2022)
O‘zbekistonda amalga oshirilayotgan energetika va infratuzilma loyihalarining
61
Issue 8(43), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 30.04.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
samaradorligi va ularni amalga oshirishda uchrayotgan muammolar alohida qayd
etilgan [2].
M. E. Xudoyberganov va A. R. Jo‘rayev tomonidan tayyorlangan tahliliy
maqolada (2020) xalqaro investitsiya loyihalarining huquqiy va iqtisodiy asoslari,
hamda ularni boshqarishda uchraydigan byurokratik to‘siqlar tahlil qilingan [3].
Mualliflar loyiha boshqaruvchilarining malakasi va xalqaro standartlarga muvofiqlik
darajasining pastligi loyihalarning samaradorligiga bevosita ta’sir ko‘rsatishini qayd
etganlar. Shuningdek, “O‘zbekiston – 2030” strategik dasturida ham xalqaro
sarmoyalarni jalb etish va ularni boshqarish bo‘yicha aniq ustuvor yo‘nalishlar
ko‘rsatilgan. Ushbu hujjat investitsion iqlimni yaxshilash, loyiha boshqaruvini
raqamlashtirish va shaffofligini oshirishga qaratilgan chora-tadbirlarni o‘z ichiga
oladi [4].
Xorijiy tajriba nuqtai nazaridan qaraganda, P. G. Wijnen va L. Müller
tomonidan ishlab chiqilgan xalqaro loyiha boshqaruvi modellari (PMI – Project
Management Institute tavsiyalari asosida) investitsiya loyihalarining samaradorligini
oshirishda muhim metodologik asos bo‘lib xizmat qilishi mumkin [5]. Yuqoridagi
adabiyotlar tahlili shuni ko‘rsatadiki, O‘zbekistonda xalqaro investitsiya loyihalarini
boshqarish bo‘yicha muayyan yutuqlarga erishilgan bo‘lsa-da, tizimda hali to‘liq
yechilmagan muammolar mavjud. Bu esa sohaga ilmiy yondashuv, xalqaro
standartlar va ilg‘or tajribalarni tatbiq etish zarurligini anglatadi.
Munozara.
Yuqorida o‘rganilgan adabiyotlar va mavjud amaliy holat tahlili
shuni ko‘rsatadiki, O‘zbekistonda xalqaro investitsiya loyihalarini boshqarish
borasida ijobiy o‘zgarishlar bo‘lishiga qaramay, hali ham muayyan tizimli
muammolar
mavjud.
Mamlakatda
investitsion
islohotlarning
jadallashuvi,
qonunchilikdagi o‘zgarishlar va xalqaro moliyaviy institutlar bilan hamkorlik albatta
ijobiy natijalar bermoqda. Shu bilan birga, ushbu loyihalarni amaliy bosqichlarda
boshqarishda samaradorlikni ta’minlash uchun muvofiqlashtirilgan yondashuv talab
etiladi. Birinchidan, loyihalarni rejalashtirish bosqichida ularning texnik-iqtisodiy
asoslari (TIA) yetarlicha chuqur va puxta ishlab chiqilmasligi, ba’zan esa xorijiy
investorlarning real ehtiyojlari bilan to‘liq mos kelmasligi kuzatilmoqda. Bu esa
keyinchalik loyiha amalga oshirilishi davomida moliyaviy, huquqiy va texnik
muammolarga olib keladi. Ikkinchidan, loyiha boshqaruvining zamonaviy usullari –
masalan, xalqaro PMI yoki PRINCE2 standartlari – hanuzgacha keng joriy
qilinmagan. Aksariyat hollarda boshqaruv an’anaviy yondashuvlarga asoslangan
bo‘lib, u zamonaviy investitsiya loyihalarining murakkab strukturasiga mos
kelmasligi mumkin. Uchinchidan, kadrlar salohiyatining pastligi va loyiha
62
Issue 8(43), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 30.04.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
boshqaruvi bo‘yicha maxsus malakaga ega mutaxassislarning yetishmasligi mavjud
muammolarni yanada chuqurlashtirmoqda. Bu esa loyiha doirasidagi moliyaviy
boshqaruv, risklarni tahlil qilish va monitoring olib borishda muayyan kamchiliklarga
olib kelmoqda. Shuningdek, O‘zbekiston hukumati tomonidan ishlab chiqilgan
strategik dasturlar, soliq imtiyozlari va tartibga solishdagi soddalashtirishlar xalqaro
investitsiya muhitini yanada yaxshilashga xizmat qilmoqda. Bu esa, o‘z navbatida,
yirik infratuzilma va sanoat loyihalarining muvaffaqiyatli amalga oshishiga zamin
yaratadi. Umuman olganda, O‘zbekistonda xalqaro investitsiya loyihalarini samarali
boshqarish uchun davlat, xususiy sektor va xalqaro hamkorlar o‘rtasida hamkorlikni
mustahkamlash, tizimlilik va shaffoflikni ta’minlash hamda innovatsion boshqaruv
yondashuvlarini joriy etish zarur.
Shu bilan birga, ijobiy tomonni ham e’tibordan chetda qoldirish mumkin emas.
Masalan, O‘zbekiston hukumati tomonidan "yagona darcha" (single window)
tizimining joriy qilinishi, investorlar uchun soliqqa oid imtiyozlar berilishi, hamda
“O‘zbekiston – 2030” strategik dasturida investitsiyalarga alohida urg‘u berilgani –
bularning barchasi xorijiy sarmoyadorlar uchun ijobiy ishora hisoblanadi. Xalqaro
tajriba shuni ko‘rsatmoqdaki, muvaffaqiyatli investitsiya loyihalarining asosiy
tayanchi – bu aniq rejalashtirish, malakali boshqaruv jamoasi va kuchli institutsional
baza hisoblanadi. O‘zbekistonning bugungi islohotlari aynan shu yo‘nalishga
qaratilgan bo‘lsa-da, ularni to‘laqonli amalga oshirish uchun vaqt, siyosiy barqarorlik
va xalqaro hamkorlik muhim omillar bo‘lib qolmoqda.
Xulosa.
O‘zbekistonda xalqaro investitsiya loyihalarini boshqarish sohasida
so‘nggi yillarda muhim islohotlar amalga oshirilgan bo‘lsa-da, ushbu tizimning
samaradorligini oshirish uchun hali ko‘plab vazifalar bajarilishi zarur. Mamlakat
iqtisodiyotining ochiqligi va xorijiy investorlar uchun qulay muhit yaratilishi xalqaro
investitsiyalarning
oqimini
rag‘batlantirmoqda.
Biroq,
loyihalarning
rejalashtirilishidan tortib, ularni amalga oshirish va monitoring qilishgacha bo‘lgan
barcha bosqichlarda tizimli va xalqaro tajribaga asoslangan yondashuv talab qilinadi.
Loyihalarni boshqarishda malakali kadrlarning yetishmasligi, byurokratik to‘siqlar va
loyiha hujjatlarining xalqaro standartlarga mos emasligi kabi omillar loyihalarning
sifatiga bevosita ta’sir ko‘rsatmoqda. Shu boisdan, loyiha boshqaruvi tizimini
raqamlashtirish, xalqaro standartlar asosida kadrlar tayyorlash va muvofiqlashtirish
mexanizmlarini kuchaytirish bugungi kunning dolzarb vazifalaridan biridir.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati:
63
Issue 8(43), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 30.04.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
1.
Ortiqxo‘jayev R. X. (2021). O‘zbekistonda investitsion muhitni
yaxshilashda islohotlarning roli. – Toshkent: Iqtisodiyot va innovatsiyalar jurnal, №3.
2.
Asian Development Bank (2022). Uzbekistan: Country Operations
Business Plan 2022–2024. – Manila: ADB Publications.
3.
Xudoyberganov M. E., Jo‘rayev A. R. (2020). Xalqaro investitsiya
loyihalarining huquqiy asoslari va ularni boshqarishdagi muammolar. – Samarqand:
Yuridik fanlar axborotnomasi, №1.
4.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining Farmoni (2023). “O‘zbekiston
– 2030” strategik dasturi to‘g‘risida. – www.lex.uz.
5.
Wijnen P. G., Müller L. (2019). Project Management: A Systems
Approach to Planning, Scheduling, and Controlling. – New York: Wiley & Sons.
6.
Karimov I. A. (2015). Yuksak ma’naviyat – yengilmas kuch. –
Toshkent: Ma’naviyat nashriyoti.
7.
Tursunov B. O., Sattorov S. T. (2021). O‘zbekiston Respublikasida
investitsion jarayonlarni takomillashtirish yo‘nalishlari. – Iqtisodiyot va ta’lim jurnal,
№4 (88), BuxDU, 45–52-betlar.
8.
Investitsiyalar, sanoat va savdo vazirligi (2023). O‘zbekiston
Respublikasida 2023–2025 yillarda investitsiya faoliyatini rivojlantirish strategiyasi.
– Toshkent: rasmiy axborot nashri.
9.
United Nations Conference on Trade and Development (UNCTAD)
(2022). World Investment Report 2022: International tax reforms and sustainable
investment. – Geneva: UN Publications.
10.
Fayziev S. R. (2020). Xalqaro moliyaviy institutlar bilan hamkorlikda
investitsiya loyihalarini amalga oshirishning xususiyatlari. – TDIU ilmiy
axborotnomasi, №2, 112–118-betlar.
