144
Issue 8(43), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 30.04.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
BO‘LAJAK INFORMATIKA O‘QITUVCHILARNI IJOBIY
KОMPЕTЕNTLIGINI RIVОJLАNTIRISHDА ZАMОNАVIY АХBОRОT
TЕХNОLОGIYALАRINI QO‘LLАSH
Xolmurodov Behzod Botir o‘g‘li
Buxoro davlat universiteti 2-bosqich tayanch doktoranti
Sherriyev Mirjalol Abdullayevich
Buxoro davlat pedagogika institute “Matematika va informatika” kafedra o‘qituvchisi
Anotatsiya.
Hozirgi kunda ta’lim sohasida raqamlashtirish jarayoni jadal
sur’atlarda ketmoqda. Ayniqsa, informatika o‘qituvchilari — kelajak avlodni raqamli
bilimlar bilan qurollantiruvchi mutaxassislar sifatida — zamonaviy IT vositalarini
bilishi va ulardan samarali foydalanishi zarur. ‘qituvchi faqat bilim beruvchi emas,
balki o‘quvchini mustaqil fikrlashga, kreativ yechimlar topishga o‘rgatuvchi mentor
bo‘lishi kerak. Bu esa pedagogning ijobiy kompetentligini rivojlantirishni talab
qiladi. Interaktiv platformalar, virtual laboratoriyalar, sun’iy intellekt asosida
ishlovchi o‘quv dasturlari va onlayn resurslar — informatika o‘qituvchilari uchun
o‘quv jarayonini yanada samarali tashkil etish imkonini beradi. Bugungi mehnat
bozorida IT sohasidagi bilimlar va raqamli kompetensiyalar asosiy ko‘nikmalardan
biri sifatida qaraladi. Bo‘lajak informatika o‘qituvchilari o‘zlari ushbu sohada
bilimdon va amaliy ko‘nikmaga ega bo‘lishlari kerak. Shu sababli ushbu maqola
dolzarb hisoblanadi.
Kalit so‘zlar:
Texnologiya, kompetent, informatika, raqamli savodxonlik,
interaktiv, innovatsion.
Bugungi globallashuv va raqamlashtirish davrida ta’lim sohasida yuqori
malakali, innovatsion fikrlashga ega o‘qituvchilarni tayyorlash dolzarb masalalardan
biriga aylanmoqda. Ayniqsa, informatika fanini o‘qituvchi bo‘lajak pedagoglarning
kasbiy tayyorgarligida ijobiy kompetentligini shakllantirish va rivojlantirish, ularning
zamonaviy axborot texnologiyalaridan samarali foydalanish ko‘nikmalarini
mustahkamlash zarurati kundan-kunga ortib bormoqda.
Axborot-kommunikatsiya texnologiyalari (AKT) bugungi ta’lim jarayonining
ajralmas qismiga aylangan. Bu texnologiyalar yordamida ta’lim sifatini oshirish,
interaktiv va ijodiy yondashuvlarni rivojlantirish, o‘quvchilarda mustaqil fikrlash va
axborotni tahlil qilish ko‘nikmalarini shakllantirish imkoniyati kengaymoqda.
Ayniqsa, informatika o‘qituvchilarining raqamli savodxonligi va pedagogik mahorati
145
Issue 8(43), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 30.04.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
o‘quv jarayonida zamonaviy axborot texnologiyalaridan foydalanish orqali yanada
samarali rivojlantirilishi mumkin. Shu nuqtai nazardan, bo‘lajak informatika
o‘qituvchilarining ijobiy kompetentligini shakllantirish jarayonida zamonaviy
axborot texnologiyalaridan foydalanish, ularning kasbiy salohiyatini oshirish va
ta’lim jarayoniga innovatsion yondashuvni joriy etishda muhim omil bo‘lib xizmat
qiladi. Mazkur mavzu ilmiy-nazariy jihatdan chuqur o‘rganish va amaliy yechimlar
ishlab chiqishni talab etuvchi dolzarb masala hisoblanadi.
Bo‘lajak informatika o‘qituvchilarini ijobiy kompetentligini rivojlantirish va bu
jarayonda zamonaviy axborot texnologiyalaridan foydalanish bugungi ta’lim
sohasining dolzarb va istiqbolli yo‘nalishlaridan biri sifatida ko‘rilmoqda. Ushbu
mavzu bo‘yicha bir qator olimlar tomonidan nazariy va amaliy tadqiqotlar olib
borilgan. Pedagogik kompetensiya tushunchasi turli manbalarda o‘qituvchining
kasbiy bilimi, ko‘nikmasi, axloqiy qadriyatlari va ijodiy yondashuvi bilan
chambarchas bog‘liq ekanligi ta’kidlanadi [1]. Ayniqsa, informatika fanida bu
kompetensiya nafaqat an’anaviy bilimlarni, balki zamonaviy raqamli texnologiyalar,
algoritmlash, dasturlash va tarmoqlar bilan ishlash ko‘nikmalarini o‘z ichiga oladi.
Zamonaviy axborot texnologiyalarining ta’lim jarayonidagi o‘rni haqida M.Qurbonov
va S.Toshpulatov [2] o‘z tadqiqotlarida shunday ta’kidlaydi: “AKT o‘qituvchining
kasbiy mahoratini oshirish, ta’lim jarayonini interaktiv va samarali tashkil etish,
o‘quvchilarning faolligini oshirishda asosiy vosita sifatida xizmat qiladi.”
Shuningdek, V.V. Grinshkun va A.V. Khutorskoy [3] o‘z tadqiqotlarida
informatika o‘qituvchilari uchun zamonaviy raqamli pedagogik kompetensiyalarni
shakllantirish modelini ishlab chiqqan bo‘lib, bu model o‘qituvchilarga amaliy
topshiriqlar orqali ko‘nikmalarni mustahkamlashga, innovatsion texnologiyalardan
foydalangan holda darslarni loyihalash va tashkil qilishga imkon beradi.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2018-yil 5-sentabrdagi PQ-3959-sonli
qarorida ta’lim tizimida raqamli texnologiyalarni joriy etish va AKT
kompetensiyalarini rivojlantirish davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishi sifatida
belgilangan. Bu hujjat, informatika o‘qituvchilarining zamonaviy texnologiyalarni
o‘zlashtirishi va amaliyotda qo‘llashini rag‘batlantirishga xizmat qiladi[4].
Bo‘lajak informatika o‘qituvchilarining ijobiy kompetentligini rivojlantirishda
zamonaviy axborot texnologiyalaridan foydalanish masalasi ilmiy-nazariy va amaliy
jihatdan tadqiq qilinmoqda. Ushbu tadqiqotning metodologik asosini zamonaviy
pedagogika, didaktika, axborot-kommunikatsiya texnologiyalari va kompetensiya
yondashuvi tamoyillari tashkil etadi.
146
Issue 8(43), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 30.04.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
O‘tkazilgan so‘rovnoma va intervyular natijasida bo‘lajak informatika
o‘qituvchilarining aksariyati zamonaviy axborot texnologiyalaridan foydalanish
bo‘yicha zaruriy nazariy tushunchalarga ega ekani ma’lum bo‘ldi. Biroq, ushbu
texnologiyalarni ta’lim jarayonida samarali va metodik asosda qo‘llashda ma’lum
kamchiliklar mavjudligi kuzatildi.
Tajriba-sinov jarayonlari davomida talabalarga axborot texnologiyalaridan
foydalanishga yo‘naltirilgan maxsus metodik ko‘rsatmalar va amaliy topshiriqlar
berildi. Ushbu yondashuv natijasida talabalarning bilim va ko‘nikmalarida sezilarli
darajada o‘sish qayd etildi[5-6].
Shuningdek, eksperimental guruhda zamonaviy axborot texnologiyalaridan
foydalanilgan holda tashkil etilgan darslar natijalari o‘qituvchilarning analitik fikrlash
qobiliyatini, mustaqil qaror qabul qilish ko‘nikmasini hamda zamonaviy pedagogik
texnologiyalarni amaliyotda qo‘llash malakasini oshirishga xizmat qilganini
ko‘rsatdi.
Tadqiqot yakunlari shuni tasdiqladiki, axborot texnologiyalaridan samarali
foydalanish informatika o‘qituvchisining quyidagi ijobiy kompetensiyalarini
rivojlantirishda muhim ahamiyat kasb etadi:
— axborot bilan ishlash madaniyati;
— innovatsion yondashuv asosida ta’lim jarayonini loyihalash;
— o‘quvchilarda mustaqil izlanish ko‘nikmalarini shakllantirish;
— axborotni tahlil qilish va vizual taqdim etish ko‘nikmalari.
Xulosa qilib aytganda tadqiqot natijalari bo‘lajak informatika o‘qituvchilarining
ijobiy kompetentligini shakllantirishda zamonaviy axborot texnologiyalaridan
samarali foydalanish muhim omil ekanini yaqqol namoyon etdi. Tadqiqot davomida
so‘rovnoma, intervyu, tajriba-sinov usullari orqali aniqlanganki, bo‘lajak
o‘qituvchilar zamonaviy axborot texnologiyalaridan foydalanish bo‘yicha umumiy
147
Issue 8(43), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 30.04.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
bilimlarga ega bo‘lsalar-da, ularni o‘quv jarayonida samarali va metodik jihatdan
asosli qo‘llash ko‘nikmalarida muayyan kamchiliklarga duch kelishmoqda.
Tajriba-sinov
ishlari
jarayonida
talabalarga
zamonaviy
axborot
texnologiyalaridan foydalanishga yo‘naltirilgan maxsus metodik ko‘rsatmalar va
topshiriqlar asosida ta’lim berish natijasida ularning kasbiy kompetentligida sezilarli
ijobiy o‘zgarishlar kuzatildi. Ayniqsa, axborotni tahlil qilish, vizual tarzda taqdim
etish, mustaqil qaror qabul qilish va innovatsion yondashuv asosida ta’lim jarayonini
loyihalash kabi ko‘nikmalar rivojlandi.
Tadqiqot yakunlari informatika o‘qituvchilari tayyorlash jarayonida axborot
texnologiyalaridan samarali foydalanish quyidagi ijobiy kompetensiyalarni
shakllantirishga xizmat qilishini tasdiqladi: axborot bilan ishlash madaniyati,
mustaqil izlanish ko‘nikmalari, zamonaviy pedagogik texnologiyalarni amaliyotga
tatbiq etish malakasi va innovatsion fikrlash qobiliyati.
Shu asosda aytish mumkinki, zamonaviy axborot texnologiyalarini maqsadga
muvofiq va metodik asosda qo‘llash informatika o‘qituvchisining kasbiy tayyorgarlik
darajasini oshirishning muhim va samarali vositasi hisoblanadi[7-10].
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Xusanov Sh. Pedagogik kompetentlik: mohiyat va rivojlantirish yo‘llari
// Toshkent: Fan, 2022. — 156 b.
2.
Qurbonov M., Toshpulatov S
.
Zamonaviy axborot texnologiyalarining
ta’lim jarayonidagi o‘rni // Ilmiy-amaliy jurnal «Axborot texnologiyalari», 2021. —
№4. — B. 45–51.
3.
Grinshkun V.V., Xutorskoy A.V
.
Model formirovaniya tsifrovyx
pedagogicheskix kompetentsiy u uchiteley informatiki // Pedagogicheskoe
obrazovanie v Rossii. — 2020. — №5. — S. 24–33.
4.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2018-yil 5-sentyabrdagi PQ-
3959-sonli qarori «Ta’lim tizimida raqamli texnologiyalarni joriy etish va AKT
kompetensiyalarini rivojlantirish» // O‘zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari
ma’lumotlari milliy bazasi, 2018. — Modda 3959.
5.
Abdullayevich, S. M. (2024). Linking tables in database management
system. Pedagogical reforms and their solutions, 3(2), 57-58.
6.
Xolmurodov, B. (2024). Informatika va raqamli texnologiyalar fanini
o‘qitishda quizlet va kahoot platformalaridan foydalanish. Buxoro davlat pedagogika
instituti jurnali, 4(4).
148
Issue 8(43), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 30.04.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
7.
T. Z. Mansurov (2024). Informal ta’limning o‘qitish samaradorligini
oshirishdagi roli. Talqin va tadqiqotlar ilmiy-uslubiy jurnali, 2(54), 232-237.
8.
Xolmurodov, B. (2024). Integrated teaching using virtual reality and
augmented reality technologies in higher education institutions. Решение
социальных проблем в управлении и экономике, 3(5), 236-239.
9.
Xolmurodov, B. (2025). Sun’iy intellekt texnologiyalari orqali talabalar
qobiliyatlarini baholash va ularga mos dasturlarni taklif qilish. News of the nuuz,
1(1.3. 1), 205-207.
10.
Paxlavonovich, N. D. (2025, March). The role of artificial intelligence
systems in teaching informatics. In International Conference on Adaptive Learning
Technologies (Vol. 15, pp. 50-52).
