ENERGETIKA MUHANDISLIGI YO‘NALISHLARIDA INGLIZ TILI O‘QITISHDA LEKSIK KOMPETENSIYANI INTERFAOL MASHQLAR ASOSIDA RIVOJLANTIRISH

289

Issue 8(43), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 30.04.2025

SCIENCE SHINE

INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL

ENERGETIKA MUHANDISLIGI YO‘NALISHLARIDA INGLIZ TILI

O‘QITISHDA LEKSIK KOMPETENSIYANI INTERFAOL MASHQLAR

ASOSIDA RIVOJLANTIRISH

Xidirova Zarina Nuriddin qizi

Master’s student of Karshi International University

Annotatsiya:

Mazkur maqolada energetika muhandisligi yo‘nalishida tahsil

olayotgan talabalar uchun ingliz tilidagi leksik kompetensiyani shakllantirishda
interfaol mashqlardan foydalanishning samaradorligi tadqiq qilinadi. Leksik
kompetensiya kasbiy soha doirasida faol kommunikatsiyani ta’minlovchi asosiy
ko‘nikmalardan biri hisoblanadi. Interfaol mashqlar vositasida o‘quvchilarning bilim
darajasi, mustaqil fikrlashi va professional leksikani amalda qo‘llash salohiyati
oshadi. Tadqiqotda eksperiment, test, suhbat va kuzatuv metodlari asosida aniqlangan
natijalar asosida interfaol mashqlarning afzalliklari tahlil qilinadi.

Kalit so’zlar:

ingliz tili, energetika muhandisligi, leksik kompetensiya, interfaol

mashqlar, ESP, kasbiy til.

Abstract:

This article investigates the effectiveness of using interactive

exercises to develop lexical competence in students of energy engineering. Lexical
competence is seen as a key skill for professional communication. Interactive tasks
improve students’ vocabulary acquisition, critical thinking, and the ability to use
professional terminology in practice.

Keywords:

English language, energy engineering, lexical competence,

interactive exercises, ESP, professional language.

Аннотация:

В данной статье исследуется эффективность использования

интерактивных упражнений в формировании лексической компетенции у
студентов, обучающихся по направлению «Энергетическая инженерия».
Лексическая компетенция рассматривается как ключевой навык для
профессионального общения. Интерактивные упражнения способствуют
развитию словарного запаса, критического мышления и способности применять
профессиональную лексику на практике.

Ключевые слова:

английский язык, энергетическая инженерия,

лексическая компетенция, интерактивные упражнения, профессиональный
язык.

290

Issue 8(43), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 30.04.2025

SCIENCE SHINE

INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL

Hozirgi kunda ingliz tili global kommunikatsiya vositasi sifatida barcha fan va

sohalarda, xususan texnik va muhandislik yo‘nalishlarida alohida ahamiyatga ega
bo‘lib bormoqda. Energetika muhandisligi esa doimiy yangilanish va ilmiy-texnik
taraqqiyot talab qiluvchi soha bo‘lib, unda ingliz tilidagi texnik matnlar, xalqaro
normativ hujjatlar va ilmiy maqolalarni o‘qish, tushunish va ulardan amaliy
faoliyatda foydalanish muhim hisoblanadi.

Shu sababli, muhandislik sohasida o‘qiyotgan talabalar uchun ingliz tilini,

ayniqsa leksik kompetensiyani rivojlantirish zarurati kundan kunga ortib bormoqda.
Leksik kompetensiya — bu o‘quvchining kasbiy mavzularda kerakli atama va
iboralarni to‘g‘ri tushunishi, eslab qolishi va amalda qo‘llay olishi ko‘nikmasidir.
Ushbu maqolada interfaol mashqlar orqali ushbu kompetensiyani qanday samarali
rivojlantirish mumkinligi tadqiq etiladi.

Tadqiqot quyidagi metodlarga asoslangan:
1. Eksperimental tadqiqot – ikki guruhga ajratilgan talabalar bilan ishlash:

nazorat guruhi (an’anaviy uslub) va tajriba guruhi (interfaol mashqlar).

2. Kuzatuv – dars jarayonidagi talabalar faolligini baholash.
3. Test sinovlari – o‘quv yili boshida va yakunida talabalar bilim darajasini

aniqlash.

4. So‘rovnoma – talabalar interfaol mashqlarga munosabatini o‘rganish.
5. Suhbat – o‘qituvchilar va talabalar bilan suhbatlar orqali muammolar va

takliflarni aniqlash.

Tajriba Toshkentdagi texnika universitetining 2-kurs talabalarida olib borildi.

Eksperimental guruhda darslar davomida ingliz tilining kasbiy terminologiyasiga oid
interfaol usullar qo‘llanildi: rolli o‘yinlar, texnik muammolarni hal qilish, matn
asosidagi so‘z topish, diagramma va grafiklar bilan ishlash.

Tahlil natijalariga ko‘ra, interfaol metodlar qo‘llanilgan guruhdagi talabalar

quyidagi o‘zgarishlarga erishdi:

• Leksik birliklarni yodlash ko‘rsatkichi 35% ga oshdi;
• Texnik atamalardan foydalangan holda og‘zaki va yozma nutq ko‘nikmalari

yaxshilandi;

• Mustaqil ishlash va jamoa bilan muammoli topshiriqlarni bajarish ko‘nikmalari

rivojlandi;

• Ingliz tilidagi texnik matnlarni o‘qish va mazmunini tushunish darajasi

yuqoriladi.

291

Issue 8(43), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 30.04.2025

SCIENCE SHINE

INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL

Nazorat guruhi esa ko‘proq passiv yondashuv bilan cheklangan bo‘lib, ularning

bilim o‘zlashtirishi barqaror bo‘lsa-da, interfaol guruh bilan solishtirganda ancha sust
natijalar qayd etildi.

Quyida energetika muhandisligi yoʻnalishida ingliz tili oʻqitishda leksik

kompetensiyani rivojlantiruvchi interfaol mashqga toʻliq bir misol keltiraman:

Mashq nomi: “Power Plant Simulation” (Elektr stansiyasi simulyatsiyasi);
Mashq turi: Rolli o‘yin (Role-play) + Muammoli vaziyatni hal qilish (Problem-

solving);

Dars mavzusi: Types of Power Plants and Safety Procedures (Elektr stansiyalari

turlari va xavfsizlik qoidalari);

Maqsad:
• Talabalarni kasbiy leksikani amaliy faoliyatda ishlatishga o‘rgatish;
• Texnik atamalar (masalan: turbine, generator, voltage, transformer, fossil fuel,

renewable energy, grid, shutdown protocol) ni mustahkamlash;

• Og‘zaki muloqot ko‘nikmasini rivojlantirish.
Mashq tafsiloti: Vaziyat:
Talabalar kichik guruhlarga bo‘linadi (4–5 kishilik). Har bir guruhga “elektr

stansiyasi xodimlari” roli beriladi. Simulyatsiya qilinadigan vaziyat: zavodda
favqulodda elektr uzilishi ro‘y beradi.

Rollar:
• Zavod bosh muhandisi (Chief Engineer)
• Xavfsizlik bo‘yicha mas’ul (Safety Officer)
• Energiya taqsimoti bo‘yicha muhandis (Grid Distribution Engineer)
• Elektronika texnigi (Electronics Technician)
Topshiriq: Guruh ichida ingliz tilida muloqot qilib, vaziyatni baholashadi va

quyidagi masalalarni hal qilishga harakat qilishadi:

• Nosozlikni aniqlash va tushuntirish
• Xavfsizlik choralarini ingliz tilida bayon qilish
• Kerakli texnik uskunalarni atamalari bilan nomlash
• Rasmiy ogohlantirish xatini tayyorlash (yozma topshiriq)
Foydalaniladigan leksik birliklar:
• Circuit breaker, voltage drop, emergency shutdown, renewable power source,

transformer overload, backup generator, power outage, control panel, energy
distribution

Natijalar:
• Talabalar texnik ingliz tilidagi muhim atamalarni real vaziyatda ishlatadi.

292

Issue 8(43), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 30.04.2025

SCIENCE SHINE

INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL

• Jamoaviy ishlash orqali muloqot va fikr bildirish ko‘nikmasi rivojlanadi.
• Professional kontekstda ingliz tilida so‘zlash ishonchi ortadi.
Yana bir mazkur mavzuga oid energetika muhandisligi yoʻnalishida ingliz tili

oʻqitishda leksik kompetensiyani rivojlantiruvchi bir interfaol mashqga misol
keltiraman:

Mashq nomi: “Technical Vocabulary Bingo” (Texnik atamalar bingosı);
Mashq turi: O‘yin asosidagi interfaol mashq (Game-based activity);
Dars mavzusi: Electricity and Power Systems Vocabulary (Elektr va energetika

tizimlariga oid atamalar).

Maqsad:
• Talabalarni energiyaga oid inglizcha atamalar bilan faol ishlashga jalb qilish;
• Leksik kompetensiyani mustahkamlash va eslab qolishni kuchaytirish;
• Talabalar orasida raqobat va jamoaviylikni rivojlantirish.
Vaziyat:O‘qituvchi oldindan 5x5 o‘lchamdagi bingo kartalarini tayyorlaydi. Har

bir katakchada ingliz tilidagi energetika bilan bog‘liq atamalar yoziladi (masalan:
voltage, current, conductor, insulation, grid, alternator, load, substation, outage,
efficiency va h.k.).

Bosqichlar:
1. O‘qituvchi har bir atamaning inglizcha ta’rifini o‘qib eshittiradi (yoki rasm,

grafik, yoki izoh orqali ko‘rsatadi).

2. Talabalar o‘z kartalaridan to‘g‘ri atamani topib belgilab boradi.
3. Kim birinchi bo‘lib gorizontal, vertikal yoki diagonal bo‘yicha 5 ta so‘zni

to‘g‘ri belgilasa — “Bingo!” deb aytadi.

4. G‘olib so‘zlarni o‘qib, ularning ma’nolarini og‘zaki tushuntiradi.
Foydalaniladigan leksik birliklar:
• Transformer, voltage, resistance, current, circuit, turbine, power plant,

insulation, renewable energy, grid failure

Natijalar:
• Texnik leksikani o‘rganish jarayoni qiziqarli va yodda qoladigan tarzda o‘tadi.
• Talabalarning eslab qolish, tez fikrlash va aniqlik bilan ishlash ko‘nikmalari

rivojlanadi.

• Og‘zaki izoh berish orqali kommunikativ til ko‘nikmalari ham

mustahkamlanadi.

Talabalarning fikrlariga ko‘ra, interfaol mashqlar bilan o‘tilgan darslar ular

uchun qiziqarli, foydali va motivatsiyaga boy bo‘lgan. Ayniqsa kasbiy soha bilan
bog‘liq real hayotiy vaziyatlar asosida tuzilgan mashqlar (masalan, energetik

293

Issue 8(43), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 30.04.2025

SCIENCE SHINE

INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL

xavfsizlikka oid texnik muammolarni ingliz tilida muhokama qilish) leksik
kompetensiyani mustahkamlashda muhim ahamiyatga ega bo‘lgan.

Bu tajriba shuni ko‘rsatdiki, interfaol metodlar orqali o‘quvchilarning ingliz

tiliga bo‘lgan ishtiyoqi va tilni kasbiy faoliyatda qo‘llashga bo‘lgan ishonchi oshadi.
Har bir mashq jarayonida o‘quvchi nafaqat yangi atamalarni o‘rganadi, balki ularni
situatsion asosda mustahkamlash imkoniga ega bo‘ladi.

Xulosa

Yuqoridagi tadqiqot asosida quyidagi xulosalarga kelindi:
• Energetika muhandisligi yo‘nalishida tahsil olayotgan talabalar uchun ingliz

tilini o‘rgatishda leksik kompetensiyani rivojlantirish alohida yondashuvni talab
etadi;

• Interfaol mashqlar o‘quvchilarning kasbiy leksikani tezroq, samaraliroq va

mustahkamroq o‘zlashtirishiga imkon yaratadi;

• Rolli o‘yinlar, texnik topshiriqlar, jamoaviy ishlanmalar va matnlar asosidagi

leksik faoliyatlar orqali talabalar ingliz tilini faol muloqot vositasiga aylantiradi;

• O‘qituvchilar uchun interfaol metodik vositalarni ishlab chiqish va ulardan

tizimli foydalanish zamonaviy texnik sohalarda ingliz tilini o‘rgatishda dolzarb
yo‘nalish bo‘lib qolmoqda.

Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati:

1. Brown, H. D. (2007). Teaching by Principles: An Interactive Approach to

Language Pedagogy. Pearson Education.

2. Dudley-Evans, T., & St John, M. J. (1998). Developments in English for

Specific Purposes. Cambridge University Press.

3. Richards, J. C., & Rodgers, T. S. (2014). Approaches and Methods in

Language Teaching. Cambridge University Press.

4. Умаров, М. (2020). “Kasbiy yo‘nalishda ingliz tilini o‘qitish metodikasi”.

Toshkent: O‘zbekiston Milliy universiteti nashriyoti.

5. Xolmatova, D. (2019). “ESP darslarida terminlarni o‘qitish metodikasi”.

TDPU ilmiy jurnali, 4(2).

6. Nurmatova, N. (2021). “Muhandislik yo‘nalishida ingliz tilini o‘qitish

amaliyoti”. O‘zMU ilmiy to‘plami, 3(15).