Ta'lim va ta'lim tadqiqotlari

Mazkur maqolada Abdulla Qodiriyning “O‘tkan kunlar” romanining ingliz tilidagi tarjima variantlari va tarjimonlar haqida ma‘lumotlar keltiriladi. Shuningdek, ushbu romanni ingliz tiliga tarjima qilinish jarayonlari, makon va zamoni, tarjimaning sifati va salohiyatiga tadqiqotchilarning izohlariga ham to‘xtalib o‘tiladi.

Maqolada oliy ta’lim muassasalari pedagoglarining kasbiy shakllanishining o‘ziga xos xususiyatlari ko‘rib chiqilgan. Mazkur xususiyatlarni aniqlash orqali “O‘qituvchilarning hissiy charchash sindromi” -o‘qituvchilarning hissiy charchashining oldini olish qanchalik ahamiyatli ekanligi e’tirof etilgan.

Maqolada o'qitish metodikasi va pedagogik texnologiyalarning o'xshashlik jihatlari hamda amaliyotda qo'llash bilan bog'liq muammolari bayon etilgan.

Ushbu maqolada boshlang‘ich ta’lim ona tili savodxonligi va o‘qish savodxonligi darslarida o‘quvchlarni matnni o‘qib tushunish va uni tahlil qilishga o‘rgatish mazmuni yoritilgan. Shuningdek, matn ustida ishlashda She’riy matnlar ustida ishlash metodi, Grammatik sintaktik metod, Informativ yondashuvlarni o‘stirish metodi kabi innovatsion metodlardan foyalanishning ahamiyati bayon qilingan.

Ushbu maqolada Abdulla Qodiriyning “O‘tkan kunlar” romani milliy o‘zlikni anglash jarayonining estetik asoslari nuqtayi nazaridan tahlil etiladi. Asarda milliy qadriyatlar, tarixiy xotira, an’ana va zamonaviylik o‘rtasidagi murakkab uyg‘unlik tasvirlanadi.
Tadqiqotda adabiyoti va madaniyatida milliy o‘zlikni shakllantirishda estetik tafakkur, badiiy ramzlar hamda tarixiy motivlarning o‘rni ochib beriladi. Shuningdek, “O‘tkan kunlar” asari orqali o‘zlikni anglashning ma’naviy, falsafiy va ijtimoiy qatlamlari tahlil qilinadi.
Maqolada milliy identitetni ifodalashda estetik yondashuvning ahamiyati, xalq ruhiyati va madaniy xotira bilan bog‘liqligi yoritiladi. Tadqiqot natijasida milliy o‘zlikni anglash jarayonida adabiyotning estetik roli va badiiy obrazlarning tarbiyaviy ta’siri ilmiy asosda izohlanadi.

Maqolada “Overton tuynigi” nazariyasining kelib chiqishi, asl mazmuni haqida ma’lumot berilgan. Bugungi globallashuv sharoitida jamiyat ongiga turli yot g‘oyalarni singdirishda, ularning turmush tarziga qabul qilinishida sababchi bo‘layotgani ochib berishga harakat qilingan.

Zamonaviy dunyo globallashuv jarayonida turli madaniyatlar va qadriyatlarning o‘zaro ta’sirlashuvining murakkab va ko‘p qirrali jarayonini boshdan kechirmoqda. Bu jarayon, bir tomondan, xalqlar o‘rtasida hamkorlik va tushunishni kuchaytirish imkonini beradi, ikkinchi tomondan esa, mafkuraviy ta’sir o‘tkazishning kuchli vositasiga aylanib, bir qator siyosiy kuchlarning manfaatiga xizmat qilmoqda.

Madaniyat inson faoliyatining ichki mazmunini tashkil etadi. Shu nuqtai-nazardan qaraganda inson faoliyatining asosiy ma’no-mazmuni o‘zining erkin ijodkor shaxs sifatida ro‘yobga chiqarish, zarrama-zarra to‘plab insoniylik dunyosini yaratish va shu asosda olamni xam insoniylashtirishdan iborat. Shunday ekan, iste’molchilik kayfiyatining o‘zagini tashkil etgan “ommaviy madaniyat” haqiqiy madaniyatning mohiyatiga zid va yotdir. U insonni ma’nan majruh etadigan, uning ma’naviy dunyosini buzadigan, oxir-oqibat jon saqlashdan o‘zga maqsadi bo‘lmagan bir maxluq darajasiga tushurib qo‘yadigan, xalqni esa olomonga aylantiradigan hodisadir. Shuning uchun ham bunday madaniyatni “olomon madaniyati” deyiladi.

Maqolada yoshlarni global Internet tarmog‘iga bog‘lanib qolishi, Internet va uning yoshlar tarbiyasidagi ahamiyati o‘rganilgan.

“Olmaliq KMK” ishlab chiqarish korxonalarida ilg’or texnologiyalarni doimiy ravishda takomillashtirish va joriy etishni talab qilishda doimiy muammolarga duch kelishmoqda. BIM / AMT (Building Information Modeling / Axborotni Modellashtirish Texnologiyasi) - bu ishlab chiqarish jarayonlarini loyihalash va boshqarish yondashuvini o’zgartiradigan innovatsion texnologiyadir. Ushbu maqola AMT-ning loyihalashning uchinchi avlod sifatidagi rolini va uni ishlab chiqarish korxonalari faoliyatiga tatbiq etishni o’rgatadi va jarayonning afzalliklari, qiyinchiliklarini muhokama qiladi.

Ushbu maqolada kon-metallurgiyani rivojlanishi haqida turli xil strategiyalar berilgan. Maqola davomida investitsion loyihalarning o‘rni va ahamiyati, stragetik rivojlanish kabi ma’lumotlarga ega bo‘lasiz.

Ushbu maqola Alisher Navoiyning "Navodir un-nihoya" devonidagi g‘oyaviy chuqurlik, tasviriy vositalar va badiiy ifoda vositalari inson ruhiyatining nozik qirralarini ochib beradi. Hazrat Alisher Navoiyning ikkinchi devoni "Navodir un-nihoya"da muhabbat, odob-axloq, haqiqat, vafo kabi abadiy qadriyatlar kuylanganligi haqida mulohaza yutiladi. Maqolada "Navodir un-nihoya" g’azallari mazmun-mohiyati ko’rib chiqiladi.

Mazkur maqolada adabiy til asoschisi Alisher Navoiyning tilshunoslikka oid qarashlari, “Muhokamat ul-lug‘atayn” asari xususidagi fikrlarimiz va komprativistika hodisasi, ta’rifi, bu hodisaning ilk marotaba “Muhokamat ul- lu g‘atayn” asarida yoritib o‘tilganligi haqida so‘z yuritildi.

Miranda huquqlari AQShda hibsga olingan shaxslarning konstitutsiyaviy huquqlarini himoya qilish uchun joriy etilgan qoidalar to‘plamidir. Ushbu huquqlar, jumladan, shaxsning o‘ziga qarshi guvohlik bermaslik huquqi va advokat yollash imkoniyati, politsiya tomonidan gumondor so‘roq qilinishi oldidan ogohlantirilishi kerak. Miranda huquqlari jinoyat protsessida adolatni ta'minlash va huquq-tartibot organlarining haddan tashqari bosimiga qarshi himoya qilishda muhim rol o‘ynaydi. Ushbu huquqlarni buzish natijasida olingan dalillar sudda rad etilishi mumkin.

Bugun jamiyatimizda qanday yutuq va marralarga erishgan bo‘lsak, ularning zamirida biz tanlagan va butun dunyo e’tirof etgan, “O‘zbek modeli” deb nom olgan taraqqiyot yo‘li turibdi. Ana shu yo‘lning ajralmas qismi bo‘lgan, yoshlarimizning ongu tafakkurini, hayotga bo‘lgan munosabatini tubdan o‘zgartirgan ta’lim-tarbiya sohasi rivoji, har tomonlama etuk avlodni tarbiyalash, yuqori malakali kadrlar tayyorlashda muhim ahamiyat kasb etmoqda.

Til – jamiyatda sodir bo‘lgan voqelik va o‘zgarishlarni o‘zida namoyon qiladigan, tadrijiy rivojlanib boradigan hodisadir. Til va jamiyat uzviy tarzda bir-biri bilan bog‘liq ekan, lug‘at tarkibi asrlar davomida o‘zgaradi. Jamiyatdagi ijtimoiy-siyosiy muhit, davr, jamiyatdagi o‘zgarish, shu jarayonni ifodalovchi ijtimoiy-siyosiy leksemalarda o‘z aksini topadi. Ma’lumki, har bir asar tili o‘ziga xos leksik ko‘lamiga ega. Bunga shu asar yaratilgan va asar voqealari ifodalangan davr, intralingvistik va ekstralingvistik omillar ta’sir qiladi. “Mehrobdan chayon” asari leksikasi XIX asr oxiri xonliklar davri XX asr jadidlar davriga oid ijtimoiy-siyosiy, iqtisodiy-madaniy, ma’rifiy-maishiy tushunchalarni aks ettiruvchi lug‘aviy birliklarni qamrab oladi. Mazkur maqolada Abdulla Qodiriyning “Mehrobdan chayon” asari leksikasi statistik tahlil qilingan hamda leksik birliklar tarixiy-etimologik jihatdan tadqiqi qilingan.

Mazkur maqolada Boborahim Mashrabning “Mabdai nur” asari va unda ta’kidlangan ta’limiy-axloqiy masalalar xususida gap boradi. “Mabdai nur” tasavvuf ruhida yozilgan asar bo‘lib, unda insonlarning ijobiy va salbiy odatlari ta’rifi bayon etiladi. Uning inson hayotidagi o‘rni diniy qarashlar bilan dalillanganligi ifoda etiladi. Ushbu ishda asardan she’riy parchalar, Mashrab qalamiga mansub g‘azallardan tahlilga jalb etilgan.

Ushbu maqolada hazrat Alisher Navoiyning “Lison ut-tayr” dostonidagi yetti vodiy tavsifi haqida so‘z boradi. Ushbu doston o‘zbek mumtoz adabiyotining durdonalaridan biri bo‘lib, unda tasavvufiy-falsafiy g‘oyalar ramziy shaklda ifoda etilgan.

Mazkur maqola “Kelinoy” dostoni va uning turli variantlarini tahlil qilishga bag‘ishlangan. Unda dostonning kollektiv ijod mahsuli ekani, tarixiy asoslari, folkloristik xususiyatlari va tematik jihatlari muhokama qilingan. Xususan, O. Sobirov, Xodi Zarifov va J. Qobilniyozov kabi olimlarning fikrlari asosida dostonning yaratilishi va tarqalishi jarayonlari, uning bosh qahramonlari obrazi, epik an'analarning rivoji va transformatsiyasi haqida batafsil tahlil keltirilgan. Shuningdek, dostonning xalq qo‘shiqlari va boshqa epik janrlardan kelib chiqishi, davr talablariga mos ravishda o‘zgarishi va interpretatsiya qilinganligi xususida ham fikr yuritiladi. Maqola dostonning turli geografik hududlarda tarqalgan variantlari va ularning mazmun-mohiyati bo‘yicha tadqiqot olib borish zarurligini ta’kidlaydi.

Ushbu maqolada 1930-1935 yillar davomida Buxoroda Stalinning buyuk terrori davrida qatag'onga uchragan shaxslar ko'rib chiqiladi. Unda Sovet hokimiyati tomonidan nishonga olingan kishilar toifalari, jumladan, Buxoro amirligining sobiq amaldorlari, diniy ulamolar, ziyolilar va kollektivlashtirishga qarshilik ko‘rsatgan dehqonlar o‘rganiladi. Arxiv materiallari, shaxsiy guvohlik va tarixiy tadqiqotlardan foydalangan holda, tadqiqotda qamoqqa olish, qatl qilish, majburiy mehnat lagerlari va surgun kabi qatag‘on usullari tahlil qilinadi. Maqolada bu tozalashlarning ijtimoiy va madaniy oqibatlari yoritilgan, Buxoroning tarixiy va intellektual merosiga uzoq muddatli ta’sir ko‘rsatilgan.

O‘zbekiston mustaqillikka erishgach, ijtimoiy-siyosiy va iqtisodiy sohalarda tub o‘zgarishlar jarayoni boshlandi. Bu o‘zgarishlarning asosiy omili — jamiyat ehtiyojlariga mos, zamonaviy fikrlaydigan, yetuk mutaxassislarni tayyorlash tizimini yaratish zarurati edi. Sobiq tuzum davrida ta’lim mazmuni asosan siyosiy g‘oyalar bilan bog‘langan bo‘lib, amaliy bilim, mustaqil fikrlash va tashabbuskorlik yetarli darajada shakllantirilmas edi.

Ushbu maqola Jorj Gerbert Midning ramziy interaksionizm nazariyasi insonlar o‘tasidagi ijtimoiy muloqotni va bu muloqot orqali shaxs shakllanishini tushuntiruvchi yondashuv hisoblanadi. Jorj Gerbert Midning ushbu nazaryasiga ko‘ra, odamlar o‘zaro aloqada ramzlar ( til, imo-ishora, belgilar ) orqali muloqat qilishadi va bu ramzlar orqali ma‘no berib, ijtimoiy hayotda o‘z o‘rnini aniqlashadi. J.G.Midning ‘’Men’’ va ‘’Menlik’’ tushunchalari orqali shaxsiy ongning rivojlanish jarayonini tushuntiradi. J.G.Midning bu nazaryasi sotsiologiya va psixologiyada insonlarning xulq-atvorini tahlil qilishda keng qo‘llaniladi.

Ushbu maqola orqali aybsizlik prezumpsiya nima ekanligini va aybsizlik prezumpsiya ilk bor qayerda paydo bo’lganligini, aybsizlik prezumpsiya nega kerak ekanligini qisqacha yoritib berilgan

Ushbu maqolada jamiyatda huquqiy ong va huquqiy madaniyatni rivojlantirishda huquqiy tarbiya va ta’limning ahamiyati tahlil etilgan. Shuningdek, mazkur masala yuzasidan ba’zi bir yechimlar berilgan.

Ushbu maqolada “iroda” leksemasining sinonimik qatoriga kiruvchi sabr, toqat, matonat, qatʼiyat va chidam leksemalarining umumiy va xususiy ma’nolari tahlil etilgan. Ularning donotativ va konnotativ semali keltirib, nutq uslublarda qoʻllanish xususiyatlari yoritildi.