ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
138
RAQAMLI TA’LIM TEXNOLOGIYALARI VOSITASIDA TALABALARDA
AXBOROT KOMPETENTLIGINI RIVOJLANTIRISH MEXANIZMLARI
Karimova Nilufar Boltaboyevna
Urganch davlat universiteti mustaqil izlanuvchisi
https://doi.org/10.5281/zenodo.14011158
Annotatsiya:
Ushbu tezisda raqamli ta’lim texnologiyalari orqali talabalarda axborot
kompetentligini rivojlantirish mexanizmlari tahlil qilinadi. Hozirgi kunda ta’lim jarayoniga
raqamli texnologiyalarning joriy qilinishi nafaqat o‘qitish jarayonining samaradorligini
oshiradi, balki talabalarni axborot olish, tahlil qilish va undan samarali foydalanish
ko‘nikmalarini rivojlantirishga ham xizmat qiladi. Tezisda raqamli vositalarning o‘quv
jarayonidagi roli, axborot kompetentligini shakllantirishda zamonaviy texnologiyalardan
foydalanish strategiyalari va ularning samaradorligi o‘rganiladi.
Kalit so‘zlar:
raqamli ta’lim texnologiyalari, axborot kompetentligi, ta’lim jarayoni,
innovatsion ta’lim, axborot texnologiyalari, talabalarning o‘qitish strategiyalari.
Kirish:
Raqamli texnologiyalar zamonaviy ta'lim tizimida muhim ahamiyat kasb etib,
pedagogik jarayonlarni takomillashtirishda yangi imkoniyatlar yaratmoqda. Bugungi kunda
global axborot makonida talabalarning axborot olish, tahlil qilish va undan to‘g‘ri foydalanish
ko‘nikmalari, ya'ni axborot kompetentligini rivojlantirish zarurati ortib bormoqda. Shu
sababli, raqamli ta'lim texnologiyalaridan samarali foydalanish nafaqat bilim olish jarayonini
soddalashtiradi, balki talabalarni zamonaviy axborot texnologiyalariga moslashishga, ulardan
unumli foydalanishga o‘rgatadi.
Axborot kompetentligining rivojlanishi ta'limning barcha bosqichlarida, ayniqsa, oliy
ta'limda o‘quv jarayonining ajralmas qismiga aylangan. Bu jarayonda raqamli ta'lim
platformalari, masofaviy ta'lim tizimlari, elektron kutubxonalar va boshqa raqamli
vositalarning roli juda katta. Mazkur tezisda raqamli ta'lim texnologiyalari yordamida
talabalar axborot kompetentligini rivojlantirishning asosiy mexanizmlari, ularning
samaradorligi va tatbiq etish usullari haqida fikr yuritiladi.
Mazkur tadqiqotda raqamli ta’lim texnologiyalari yordamida talabalarda axborot
kompetentligini rivojlantirish mexanizmlarini o‘rganish uchun sifat va miqdoriy tahlil
usullaridan foydalanildi. Tadqiqot quyidagi bosqichlarda amalga oshirildi:
Nazariy adabiyotlarni o‘rganish
: Ilmiy manbalar, tezislar va tadqiqotlar orqali raqamli
ta'lim texnologiyalari va axborot kompetentligini shakllantirish bo‘yicha ilg‘or yondashuvlar
tahlil qilindi. Axborot-kommunikatsiya texnologiyalarining o‘quv jarayoniga ta’siri haqida
ilgari o‘tkazilgan tadqiqotlar ko‘rib chiqildi.
Eksperimental tadqiqot
: Talabalarning raqamli ta’lim texnologiyalari yordamida axborot
qabul qilish, uni tahlil qilish va qo‘llash darajasini o‘lchash maqsadida tajriba o‘tkazildi.
Tajriba davomida elektron platformalar, raqamli kutubxonalar va masofaviy ta'lim
tizimlaridan foydalanildi.
So‘rovnoma va intervyu
: Talabalar orasida raqamli ta’lim vositalarining samaradorligini
aniqlash maqsadida so‘rovnomalar o‘tkazildi. Shuningdek, o‘qituvchilar bilan o‘tkazilgan
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
139
intervyular orqali raqamli texnologiyalar vositasida axborot kompetentligini rivojlantirish
bo‘yicha amaliy yondashuvlar tahlil qilindi.
Ma’lumotlarni tahlil qilish
: Olingan natijalar sifat va miqdoriy usullar yordamida tahlil
qilinib, raqamli ta’lim texnologiyalarining axborot kompetentligini shakllantirishdagi
samaradorligi baholandi. Shu bilan birga, talabalarning raqamli texnologiyalardan foydalanish
qobiliyatlari o‘rganilib, ularning axborotga ishlov berish qobiliyatlari qay darajada
rivojlanganligi aniqlangan.
Adabiyotlar tahlili:
Raqamli ta’lim texnologiyalari vositasida talabalarda axborot
kompetentligini rivojlantirish mavzusiga oid adabiyotlar tahlili shuni ko‘rsatadiki, bu
boradagi tadqiqotlar asosan raqamli texnologiyalarning ta’lim jarayoniga integratsiyasi va
talabalarning axborot olish hamda qayta ishlash ko‘nikmalarini shakllantirishga qaratilgan.
Zamonaviy ilmiy adabiyotlar axborot-kommunikatsiya texnologiyalarining ta’limda joriy
qilinishi, talabalarning axborot olish imkoniyatlarini kengaytirishi va ularning axborotga
bo‘lgan yondashuvini o‘zgartirishi masalalariga e’tibor qaratadi.
Jumladan, E. F. Sabzi[1] tomonidan yozilgan ilmiy asarlarda raqamli texnologiyalarning
ta’limdagi roli, ularning talabalar axborot kompetentligini shakllantirishdagi ahamiyati
batafsil yoritilgan. Unga ko‘ra, raqamli vositalar o‘quv jarayonining uzviy qismi bo‘lib, ular
orqali talabalar axborot oqimlarini boshqarish va ulardan samarali foydalanish
ko‘nikmalariga ega bo‘ladi.
Xalqaro tadqiqotlar, xususan, G. Siemens va P. Downes[2] kabi olimlar raqamli ta’lim
texnologiyalari vositasida talabalar mustaqil ta’lim olish, axborot qidirish va tahlil qilishda
mustaqil bo‘lishi kerakligini ta’kidlaydilar. Ularning nazariyasi bo‘yicha, axborot-
kommunikatsiya texnologiyalarining asosiy vazifasi o‘qitish jarayonida talabalar uchun
osonlashtirilgan va interaktiv muhit yaratishdir, bu esa axborotga ishlov berish va undan
foydalanish jarayonini sezilarli darajada yaxshilaydi.
Tahlil shuni ko‘rsatadiki, raqamli texnologiyalar talabalarning axborot kompetentligini
rivojlantirishda muhim vosita bo‘lib, zamonaviy ta’lim tizimi ular orqali yangi bilimlarni
egallash va o‘quv jarayonlarini interaktiv qilish imkoniyatlarini kengaytiradi.
Muhokama:
Raqamli ta’lim texnologiyalari zamonaviy ta’lim jarayonida talabalar
axborot kompetentligini rivojlantirishda ajralmas ahamiyatga ega. Ushbu tadqiqot davomida
olingan natijalar raqamli texnologiyalar yordamida o‘quv jarayonining samaradorligini
oshirish, talabalar mustaqil o‘qish va axborot bilan ishlash ko‘nikmalarini shakllantirishda
muhim rol o‘ynayotganini ko‘rsatdi. Talabalar raqamli platformalar orqali osonlik bilan
axborot olish, tahlil qilish va amaliyotda qo‘llash imkoniyatlariga ega bo‘ladilar.
Tadqiqotda olib borilgan eksperimental tadqiqotlar shuni ko‘rsatdiki, raqamli ta’lim
texnologiyalaridan foydalanish talabalar o‘rtasida axborot qidirish, tahlil qilish va o‘z fikrlarini
aniq ifodalash ko‘nikmalarini yaxshilashga yordam beradi. Raqamli vositalar yordamida
o‘tkazilgan darslar interaktiv va qiziqarli bo‘lib, talabalar o‘zlarini mustaqil o‘quvchilar
sifatida his qilishlariga imkon yaratadi. Bu esa o‘z navbatida, talabalar orasida innovatsion
fikrlash va kreativ yondashuvni rivojlantiradi.
Shuningdek, o‘tkazilgan so‘rovnomalar va intervyular natijalari raqamli ta’lim
texnologiyalarining ta’lim jarayonida qandaydir muammolarni hal qilishda katta yordam
berayotganini ko‘rsatdi. O‘qituvchilar va talabalar raqamli vositalarning samaradorligi haqida
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
140
ijobiy fikrda bo‘lib, bu texnologiyalardan foydalanishdan ko‘proq xursand bo‘lishmoqda.
Biroq, raqamli ta’lim texnologiyalaridan foydalanish jarayonida ba’zi qiyinchiliklar ham
mavjud. Masalan, internet tarmog‘ining cheklanganligi yoki raqamli platformalarda yetarli
resurslarning mavjud emasligi o‘quv jarayonining sifatini pasaytirishi mumkin.
Bundan tashqari, raqamli ta’lim texnologiyalaridan foydalanish, ularni o‘qitishda qanday
strategiyalarni qo‘llash muhimdir. Talabalarni axborot kompetentligini rivojlantirishda
faqatgina texnologiyani qo‘llash yetarli emas; o‘qituvchilar tomonidan to‘g‘ri pedagogik
yondashuv va samarali ta’lim metodlarini tanlash talab etiladi. O‘qituvchilar raqamli vositalar
orqali talabalar bilan o‘zaro munosabatlar o‘rnatish, muammoli vaziyatlarni yaratish va ularni
mustaqil fikrlashga rag‘batlantirishda faol rol o‘ynashlari lozim.
Umuman olganda, raqamli ta’lim texnologiyalari talabalarda axborot kompetentligini
rivojlantirishda muhim vosita sifatida xizmat qiladi, ammo uning samaradorligi
o‘qituvchilarning pedagogik ko‘nikmalariga, shuningdek, o‘quvchilarning tayyorgarlik
darajasiga bog‘liq. Kelgusida raqamli ta’lim texnologiyalarining ta’lim jarayoniga joriy etilishi
yanada kengaytirilib, axborot kompetentligini rivojlantirish mexanizmlarini takomillashtirish
zarurati mavjud. Bu esa o‘z navbatida, ta’lim tizimining umumiy sifatini oshirishga xizmat
qiladi.
Xulosa:
Ushbu tadqiqot raqamli ta’lim texnologiyalari vositasida talabalarda axborot
kompetentligini rivojlantirish mexanizmlarini o‘rganishga qaratilgan bo‘lib, natijalar shuni
ko‘rsatdiki, raqamli texnologiyalar zamonaviy ta’lim jarayonining ajralmas qismiga aylangan.
Tadqiqot davomida olib borilgan tahlil va eksperimentlar raqamli ta’lim platformalari,
masofaviy ta’lim tizimlari va boshqa raqamli resurslarning talabalarning axborot qidirish,
tahlil qilish va amaliyotda qo‘llash ko‘nikmalarini shakllantirishda samaradorligini tasdiqladi.
Raqamli texnologiyalardan foydalanish talabalarning mustaqil fikrlash qobiliyatini
rivojlantiradi va o‘quv jarayonini interaktiv va qiziqarli qiladi. Shu bilan birga, raqamli
vositalar o‘qituvchilarga ham yangi pedagogik yondashuvlarni qo‘llash va ta’lim sifatini
oshirishda keng imkoniyatlar yaratadi. Biroq, tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki, raqamli
texnologiyalarni o‘qitishda to‘g‘ri strategiya va pedagogik yondashuvni tanlash muhimdir,
chunki ularning samaradorligi o‘qituvchilarning tajribasi va talabalar tayyorgarlik darajasiga
bog‘liq.
Kelgusida raqamli ta’lim texnologiyalarining ta’lim jarayoniga yanada kengaytirilgan
joriy etilishi va axborot kompetentligini rivojlantirish mexanizmlarining takomillashtirilishi
zarur. Bu esa, o‘z navbatida, talabalar uchun yanada sifatli ta’lim va o‘qish jarayonini
yaratishga, ularning axborot madaniyatini shakllantirishga yordam beradi. Natijada, raqamli
ta’lim texnologiyalari orqali olingan bilimlar amaliyotga tatbiq etilib, talabalar o‘zlariga
kerakli axborotni qidirish va undan samarali foydalanish qobiliyatlarini rivojlantirishda katta
yordam beradi.
References:
1.
Sabzi, E. F. (2019). Axborot kompetentsiyasi va kasbiy kompetentsiyaning o‘zaro
bog‘liqligi. T.: O‘zbekiston Milliy ensiklopediyasi.
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
141
2.
Siemens, G., & Downes, S. (2012). Connectivism and Connective Knowledge. Retrieved
from
http://www.downes.ca/files/Connectivism-
Book.pdf](http://www.downes.ca/files/Connectivism-Book.pdf
3.
N.B. Karimova Raqamli ta’lim texnologiyalari vositasida talabalarning axborot
kompetentligini rivojlantirish // Inter education & global study. 2024. №8. URL:
https://cyberleninka.ru/article/n/raqamli-ta-lim-texnologiyalari-vositasida-talabalarning-
axborot-kompetentligini-rivojlantirish
4.
Karimova, N. (2024). Pedagogical and psychological characteristics of developing
information competence in students using digital educational technologies. В International
Bulletin Of Applied Science And Technology (Т. 4, Выпуск 3, сс. 43–47). Zenodo.
https://doi.org/10.5281/zenodo.10803494
5.
Karimova, N. (2024). Scientific and theoretical basis of development of students'
information competence using digital educational technologies. В Current Approaches And
New Research In Modern Sciences (Т. 3, Выпуск 3, сс. 54–58). Zenodo.
https://doi.org/10.5281/zenodo.10802739
6.
Interactive methods of teaching foreign languages in higher education” TDS Ugli -
European International Journal of Pedagogics, 2023
7.
Factors for preparing students for pedagogical activities aimed at socialization on the
basis of a gender approach; S. SHARIFZODA., Conference on Management, Economics &
Social …, 2023
8.
Pedagogical conditions of socialization of students on the base of gender approach in
education. S. Sharifzoda., International Conference On Higher Education Teaching, 1(8), 21–
24. Retrieved from(2023) http://aidlix.com/index.php/de/article/view/1571
9.
Pedagogical psychological basis of socialization of students on the base of gender
approach in professional education. Duschanov Sh S.Sharifzoda., International Conference on
Science, Engineering & Technology., 2023.
10.
Development of socio-cultural competence of future teachers based on gender
approach” D.Safayeva S.Sharifzoda., European international journal of multidisciplinary
research and management studies., 2023.
