ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
87
PEDAGOGIK TA’LIM TEXNOLOGIYALARINI QO’LLASHNING MAZMUN-
MOHIYATI
Xaytimmetova Elmira Poxriddin qizi
28—maktab o’qituvchisi
Jumanova Gulmira Poxriddin Qizi
gulmirafaxriddinovna42@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.13912614
Annotatsiya:
Maqolada pedagogik ta’lim texnologiyalari tushunchasining mohiyati,
mazmuni, uni qo’llash usullari, pedagogik ta’lim texnologiyalariga xos bo’lgan muhim belgilar,
pedagogik texnologiya tushunchasining darajalari, ajralib turish sabablari, pedagogik
texnologiyaning mohiyatini tashkil etuvchi mezonlari bayon etilgan.
Kalit so’zlar:
zamonaviy didaktika, pedagogik texnologiyalar, ta’lim texnologiyalari,
diagnostik maqsadlar, kompleks pedagogik tizim, baholashning ob’ektiv usullari, o’qitish
usullari, o’qitish maqsadlari.
Аннотация:
В статье раскрыты сущность, содержание, способы ее применения,
важные особенности педагогической технологии, уровни понятия педагогической
технологии, причины ее выделения, критерии, составляющие сущность педагогической
технологии.
Ключевые слова:
современная дидактика, педагогические технологии,
образовательные технологии, диагностические цели, комплексная педагогическая
система, методы объективной оценки, методы обучения, цели обучения.
Annotation:
The article discusses the essence and content of the concept of pedagogical
educational technologies, the methods of applying them, the important features characteristic
of pedagogical educational technologies, the levels of the concept of pedagogical technology,
the reasons for its distinction, and the criteria that constitute the essence of pedagogical
technology.
Keywords:
modern didactics, pedagogical technologies, educational technologies,
diagnostic objectives, complex pedagogical system, objective assessment methods, teaching
methods, teaching objectives.
Mustaqil O’zbekiston ta'limni modernizatsiya qilish kontseptsiyasi ustuvor maqsad va
vazifalarni belgilaydi, ularning yechimi ta'lim sifatining yuqori darajasini talab qiladi. Bugungi
kunda jamiyat o'z-o'zini rivojlantirish va o'zini o'zi anglashga qaratilgan, olgan bilimlarini
tizimli, samarali hamda maqsadli qo’llashga, zamonaviy axborot makonida harakat qilishga,
samarali faoliyat olib borishga, samarali hamkorlik qilishga, o'zini va yutuqlarini munosib
baholash layoqatiga ega, bilimga bo’lgan chuqur ehtiyojlari mavjudligini anglagan har
tomonlama yetuk bitiruvchilardan manfaatdor. O'zgaruvchan dunyoda ta'lim tizimi
professional moslashuvchanlik – faoliyat sohalari va usullarini o'zgartira olish qobiliyati kabi
sifatni shakllantirishi kerak.
Hozirgi vaqtda rivojlangan jamiyat o'z ustuvorliklarini o'zgartirdi, postindustrial jamiyat
(axborot jamiyati) tushunchasi paydo bo'ldi. Uning fuqarolari mustaqil ravishda, faol harakat
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
88
qilishlari, qarorlar qabul qilishlari va o'zgaruvchan yashash sharoitlariga moslashuvchan
bo'lishlari jamiyat manfaatiga xizmat qiladi.
Zamonaviy axborot jamiyati barcha turdagi ta'lim muassasalari oldida bitiruvchilarni
tayyorlash vazifasini qo'yadi:
- o'zgaruvchan hayotiy vaziyatlarda harakat qilish, zarur bilimlarni mustaqil ravishda olish,
ularni turli xil muammolarni hal qilish uchun amalda qo'llash;
- mustaqil ravishda tanqidiy fikrlash, yuzaga keladigan muammolarni ko'rish va zamonaviy
texnologiyalardan foydalangan holda ularni oqilona hal qilish yo'llarini izlash; ular olgan
bilimlarni qayerda va qanday qo'llash mumkinligini aniq bilish; yangi g'oyalarni yaratishga,
ijodiy fikrlashga qodir bo'lish;
- ma'lumotlar bilan to'g'ri ishlash (ma'lum bir muammoni hal qilish uchun zarur bo'lgan
faktlarni to'plash, ularni tahlil qilish, zarur umumlashtirish va asosli xulosalar chiqarish, yangi
muammolarni aniqlash va hal qilish uchun olingan tajribani qo'llash);
- turli xil ijtimoiy guruhlarda muloqot qilish, aloqa qilish, turli sohalarda, turli vaziyatlarda
birgalikda ishlash, har qanday ziddiyatli vaziyatlarning oldini olish yoki mohirona chiqish;
- aql, madaniy darajani rivojlantirish ustida mustaqil ishlash.
Zamonaviy didaktikaning rivojlanishidagi turli xil innovatsion yo'nalishlar ichida
pedagogik texnologiyalar - ta'lim texnologiyalari ajralib turadi. Buning sababi sifatida
quyudagilarni ko’rsatish mumkin:
- mavjud sinf-dars tizimida pedagogik texnologiyalar o'quv jarayoniga mos kelibgina qolmay,
ta'lim standartlari bilan belgilanadigan va har qanday jiddiy o'zgarishlarga duch kelmaydigan
ta'lim mazmuniga o’z ta’sirini ko’rsatmaydi;
- ta'lim texnologiyalari haqiqiy ta'lim jarayoni bilan uyg’unlashib, ma'lum bir o'quv predmeti
uchun dastur va ta'lim standartidan ko’zlangan maqsadga erishishga sabab bo’ladi;
- ta'lim texnologiyalari pedagogik strategiyaning asosiy yo'nalishlarini - ta'limni
insonparvarlashtirish va shaxsga yo'naltirilgan yondashuvni joriy etishni ta'minlaydi;
- ta’lim texnologiyalari bolalarning intellektual kamol topishini, mustaqilligini ta'minlaydi;
- o'qituvchiga va ularning bir-biriga nisbatan xayrixohlikni ta'minlaydi;
- ko'pgina texnologiyalarning o'ziga xos xususiyati insonning individualligiga, uning
shaxsiyatiga, ijodiy faoliyatni rivojlantirishga e’tibor qaratadi.
"Texnologiya" so'zi yunoncha so'zdan kelib chiqqan bo’lib " techne "- san'at, mahorat,
mahorat va" logos " - fan, qonun ma’nolarini anglatadi. So'zma - so'z tarjima qiladigan bo’lsak
" texnologiya " - bu mahorat haqidagi fandir. Ilmiy va pedagogik adabiyotlarda "Pedagogik
texnologiya" va "ta'lim texnologiyasi" tushunchalari mavjud bo’lib, mahalliy fanlarda
"pedagogik texnologiya" atamasi ostida ta'lim muammolari bo'yicha ishlar ko’rib chiqiladi.
Bundan kelib chiqib "Ta'lim texnologiyasi" atamasi shuni ko’rsatadiki, u ko'pincha "ta'lim
texnologiyasi" kontekstida qo'llaniladi.
"Pedagogik ta'lim texnologiyalari" tushunchasi nimani anglatadi?
Ilmiy va pedagogik adabiyotlarda "pedagogik ta'lim texnologiyasi" tushunchasining bir
necha xildagi talqinlari mavjud. "Texnologiya" - bu tanlangan usul doirasida ma’lum faoliyatni
amalga oshirishning batafsil belgilangan usuli. "Pedagogik ta'lim texnologiyasi" - bu o'qituvchi
faoliyatining shunday qurilishi bo'lib, unda unga kiritilgan harakatlar ma'lum bir ketma-
ketlikda taqdim etiladi va kutilgan natijaga erishishni o'z ichiga oladi.
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
89
Ta'lim amaliyotida "pedagogik texnologiya" tushunchasi ierarxik jihatdan bo'ysunadigan
uchta darajada qo'llaniladi:
Umumiy pedagogik texnologiya ta'lim muassasasida, mintaqada yaxlit ta'lim jarayonini
tavsiflab beradi. Bunday holda, pedagogik texnologiya kompleks pedagogik tizimni o’zida aks
ettiradi va u maqsadlar, tarkib, boshqaruv vositalari va usullari to'plamini, sub'ektlar va jarayon
ob'ektlari faoliyatining algoritmini o'z ichiga qamrab oladi.
Texnologiyaning mahalliy modulli darajasi o'quv jarayonining alohida qismlariga tegishli
bo’lgan texnologiyalarni aks ettiradi. Bunga faoliyatning ayrim turlari texnologiyalari,
tushunchalarni shakllantirish texnologiyasi, yangi bilimlarni o'zlashtirish texnologiyasi,
materialni takrorlash va boshqarish texnologiyasi, mustaqil ishlash texnologiyasi va
boshqalarni misol qilib keltirish mumkin. "Texnologiya" va "pedagogik texnologiya" ta'riflarini
tahlil qilgan holda, pedagogik texnologiyaning mohiyatini tashkil etuvchi mezonlarni ajratib
ko'rsatish mumkin:
- o'quv maqsadlarining aniq va qat'iy ta'rifi;
- tarkibni tanlash va tuzilishini ishlab chiqish;
- o'quv jarayonini maqbul tashkil etish;
- o'qitish usullari va vositalarini tanlash;
- o'qituvchining zarur bo’lgan malaka darajasini hisobga olish;
- o'quv natijalarini baholashning ob'ektiv usullarini qo’llash.
Pedagogik texnologiyalarga xos bo'lgan muhim belgilar quyidagilar:
- diagnostik maqsadlarni to’g’ri belgilash va samaradorlik o'quv jarayonining maqsadlari va
samaradorligiga kafolatlangan yutuqlarga erishishda ko’maklashadi;
- iqtisodiyot pedagogik texnologiyaning sifatini ifodalaydi, o'quv vaqtining zaxirasini
ta'minlaydi, o'qituvchining ishini optimallashtiradi va qisqa vaqt ichida rejalashtirilgan o'quv
natijalariga erishadi;
- tuzatish aniq belgilangan maqsadlarga yo'naltirilgan doimiy operatsion fikr-mulohazalarni
amalga oshirish imkoniyatini nazarda tutadi;
- vizualizatsiya turli xil audiovizual va elektron kompyuter texnologiyalaridan foydalanish,
shuningdek turli xil didaktik materiallar va ko'rgazmali qurollarni loyihalash va qo'llash
masalalariga ta'sir qiladi.
- algoritmik, dizayn, yaxlitlik va boshqarish pedagogik texnologiyalarning takrorlanuvchanligi
g'oyasining turli tomonlarini aks ettiradi.
Bugungi kunda yurtimiz hamda xorij pedagogikasida ta'lim texnologiyalarining umumiy
qabul qilingan tasnifi mavjud emas. Ushbu dolzarb ilmiy va amaliy muammoni hal qilish uchun
keng ko’lamli izlanishlar davom ettirilmoqda.
References:
1.
Ro'ziyeva D. Pedagogik texnologiyalar va pedagogik mahorat. -Toshkent: “INNOVATSIYA-
ZIYO”, 2019.
2.
Inovatov U., Mushmov A., Usmonbove M., Inog„omova U. Pedagogika 1000 ta savolga 1000
ta javob. - Toshkent: Nizomiv nomidagi Toshkent davlat pedagogika universiteti, 2012.
3.
12.10.2019 y., 10-30, AN36/309, dots. Xabubullayev R.A. "Ixbisoslikka kirish" fani
bo'yicha ma'ruza matni
4.
http://gopsy.ru/semja/vospitanie-detej/metody-obucheniya-v-pedagogike.html
