ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
83
ZIDDIYAT VA MUVOZANAT: ITALYAN MAQOLLARIDA ANTINOMIYA VA
KORRELYATSIYANING OʻRNI
Sadikova Bahora Maxmurovna
Samarqand davlat chet tillar instituti, Roman-german tillari fakulteti,
Ispan va italyan filologiyasi kaferdasi katta oʻqituvchisi
E-mail: bahorabonu@mail.ru
ORCID ID: http://orcid.org/0000-0002-9357-6441
https://doi.org/10.5281/zenodo.13912600
Annotatsiya
Ushbu maqolada Italyan maqollarida ziddiyat va muvozanatning antinomiya va
korrelyatsiya orqali qanday ifodalangani oʻrganilgan. Tadqiqot maqsadi – Italyan maqollarida
lingvistik struktura va madaniy qadriyatlar oʻrtasidagi bog’liqlikni tahlil qilish. Diskursiv tahlil
va struktural tilshunoslik metodlari asosida antinomiya va korrelyatsiya fenomenlari tahlil
qilindi. Natijalar Italyan maqollari ziddiyat va muvozanatni aks ettiruvchi boy til birliklari
ekanligini koʻrsatdi. Xulosaga koʻra, bu maqollar xalq madaniyati va lingvistik muvozanatni
chuqur ifodalaydi.
Kalit soʻzlar:
Ziddiyat, muvozanat, antinomiya, korrelyatsiya, Italyan maqollari, lingvistik
struktura, madaniy qadriyatlar.
CONFLICT AND BALANCE: THE ROLE OF ANTINOMY AND CORRELATION IN
ITALIAN PROVERBS
Abstract
This article explores how conflict and balance are expressed through antinomy and
correlation in Italian proverbs. The research aims to analyze the relationship between linguistic
structure and cultural values in Italian proverbs. Using discourse analysis and structural
linguistics, the phenomena of antinomy and correlation were examined. The results indicate
that Italian proverbs are rich linguistic units reflecting conflict and balance. In conclusion, these
proverbs deeply represent cultural heritage and linguistic equilibrium.
Key words:
Conflict, balance, antinomy, correlation, Italian proverbs, linguistic structure,
cultural values.
КОНФЛИКТ И РАВНОВЕСИЕ: РОЛЬ АНТИНОМИИ И КОРРЕЛЯЦИИ В
ИТАЛЬЯНСКИХ ПОСЛОВИЦАХ
Аннотация
В данной статье рассматривается, как конфликт и равновесие выражаются через
антиномию и корреляцию в итальянских пословицах. Цель исследования —
проанализировать связь между лингвистической структурой и культурными
ценностями в итальянских пословицах. Методами исследования были дискурсивный
анализ и структурная лингвистика. Результаты показывают, что итальянские
пословицы — это богатые языковые единицы, отражающие конфликт и равновесие. В
заключении делается вывод, что эти пословицы глубоко выражают культурное
наследие и языковое равновесие.
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
84
Ключевые слова:
Конфликт, равновесие, антиномия, корреляция, итальянские
пословицы, лингвистическая структура, культурные ценности.
KIRISH
Ziddiyat va muvozanat kabi tushunchalar tilshunoslikda muhim oʻrinni egallaydi, ayniqsa
bu kategoriyalar antinomiya va korrelyatsiya orqali til tuzilmasini chuqurroq tahlil qilish
imkoniyatini yaratadi. Italyan maqollari – an’anaviy xalq hikmatlarining qisqa va obrazli
ifodalari boʻlib, oʻzida koʻp ma’noli tushunchalarni mujassam etgan holda tilning dinamik
muvozanatini koʻrsatadi. Ziddiyat va muvozanatning ahamiyatini tushunish, maqollarni izchil
tahlil qilishda asosiy mezonlardan biri hisoblanadi. Jakobson (1960) aytganidek, “tilning
ma’nosi nafaqat uning semantikasi, balki uning strukturaviy elementlari oʻrtasidagi qarama-
qarshiliklar orqali ham aniqlanadi” (Jakobson, 1960).
Italyan maqollari koʻpincha qarama-qarshi ma’nolar va hodisalar oʻrtasidagi ziddiyatlar
orqali tilning muvozanatini namoyon qiladi. Masalan,
“Chi troppo vuole nulla stringe”
(Koʻp
narsani istagan hech narsaga erishmaydi) haddan tashqari istak va ehtiyoj oʻrtasidagi
ziddiyatni ifodalasa,
“Lontano dagli occhi, lontano dal cuore”
(Koʻzdan uzoq, koʻngildan ham
uzoq) maqoli esa his-tuyg’ular va masofa oʻrtasidagi korrelyatsiyani koʻrsatadi.
Ushbu maqolada antinomiya va korrelyatsiyaning italyan maqollarida qanday ifoda
topishi va ular tilshunoslikda ziddiyat hamda muvozanatning oʻrnini ochib berishdagi roli
muhokama qilinadi. Shu yoʻl bilan biz maqollar tili orqali turli til hodisalari oʻrtasidagi oʻzaro
bog’liqlikni chuqurroq anglash imkoniyatini ham topamiz.
ADABIYOTLAR TAHLILI VA METODLAR
Ziddiyat va muvozanat tushunchalarini italyan tili maqollarida tahlil qilish uchun turli
ilmiy manbalarga tayanish zarur. Tilshunoslikda antinomiya va korrelyatsiya
tushunchalarining oʻrni boʻyicha tadqiqotlar koʻp hollarda turli madaniy va lingvistik
kontekstlarda tadqiq etilgan. Roman Jakobson (1960) tomonidan ilgari surilgan tilning
strukturalizmi va ma’nolar oʻrtasidagi ziddiyatning semantik rolini tahlil qilish uslubi italyan
maqollarini oʻrganishda asosiy nazariy baza sifatida qoʻllaniladi. Jakobsonning yondashuvi
tilning nafaqat mantiqiy, balki emotsional va ijtimoiy jihatlarini ham hisobga oladi, bu esa
maqollarning ziddiyatli strukturasini oʻrganish uchun muhimdir.
Italyan maqollari va ularning lingvistik xususiyatlarini tadqiq qilishda boshqa muhim
manba sifatida Paremiyologiya faniga oid ilmiy asarlarni qayd etish zarur. Grigoriy Permyakov
(1970) paremiologik birliklar va ularning mantiqiy tuzilishini oʻrganishda tilning dinamikasi va
madaniy kontekstning ahamiyatini koʻrsatib bergan. Italyan maqollari ham ushbu nazariyaga
mos keladi, chunki ular koʻpincha qarama-qarshiliklar, ziddiyatli holatlar va ularning
yechimlarini aks ettiradi. Mazkur tadqiqotning metodologik asosi sifatida diskursiv tahlil usuli
qoʻllaniladi. Diskursiv tahlil maqollar tarkibidagi antinomiya va korrelyatsiya hodisalarini
aniqlashda va ularning madaniy kontekstdagi oʻrnini tushuntirishda muhim ahamiyat kasb
etadi. Maqolada koʻrib chiqiladigan maqollar italyan tili paremiologiyasidan olingan va ular
lingvistik modellar yordamida tahlil qilinadi. Bu tahlil, xususan, Jakobsonning (1960) lingvistik
ziddiyat nazariyasi va Permyakovning paremiologik tuzilma tamoyillariga tayanadi.
Tadqiqot jarayonida, maqollar orasidagi ziddiyatli munosabatlar (antonimiya) va ular
oʻrtasidagi oʻzaro bog’liqlik (korrelyatsiya) aniqlanadi. Tahlil maqollarning semantik, sintaktik
va pragmatik jihatlarini qamrab oladi. Shu bilan birga, diskursiv tahlil maqollarning madaniy
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
85
va tarixiy kontekstda qanday shakllanganligini tushunishga yordam beradi. Ushbu maqola
italyan maqollarining ziddiyat va muvozanatini lingvistik va semantik nuqtai nazardan tahlil
qilishga qaratilgan, va bu jarayonda Jakobson va Permyakov kabi olimlarning asarlariga
asoslaniladi.
NATIJALAR VA MUHOKAMA
Italyan maqollarini lingvistik jihatdan oʻrganish natijalari ziddiyat va muvozanat kabi
tushunchalarning til tuzilmasida chuqur aks etishini koʻrsatadi. Maqollar, avval aytilganidek,
xalq og’zaki ijodining qisqa va hikmatli koʻrinishi sifatida koʻp hollarda antinomiya (qarama-
qarshilik) va korrelyatsiya (oʻzaro bog’liqlik) vositasida inson hayoti, tajribalari va hissiyotlari
haqidagi umumiy falsafiy mulohazalarni ifodalaydi. Ushbu tadqiqot Jakobson (1960) va
Permyakov (1970) kabilarning nazariy asoslariga tayanib, maqollarning lingvistik va madaniy
jihatdan qay tarzda ziddiyat va muvozanatni aks ettirishini koʻrsatdi.
Antinomiyalarni ifodalanishi
Tadqiqot davomida Italyan maqollarida keng tarqalgan antonimiyalar, ya’ni qarama-
qarshi tushunchalar oʻrtasidagi munosabatlarni ifodalovchi birliklar aniqlandi. Maqollarda
qarama-qarshi tushunchalar koʻpincha bir-birini toʻldiradi va inson tajribasining murakkab
tomonlarini tushuntirishda ishlatiladi. Masalan, “Ai peggio porci vanno le meglio pere” (Eng
yomon choʻchqalar, eng chiroyli noklarni yeydi) maqoli tabiatdaginomutanosiblik, yaxshi va
yomon oʻrtasidagi antinomiyani ifodalaydi. Unda haddan tashqari istak va kamchiliklar
oʻrtasidagi ziddiyat koʻrsatilgan boʻlib, u inson hayotining murakkabligini falsafiy tarzda aks
ettiradi. Jakobsonning lingvistik nazariyasiga koʻra, til tuzilmasidagi qarama-qarshiliklar
semantik ma’nolarni yanada chuqurlashtiradi (Jakobson, 1960). Shuningdek,
“Meglio solo che
male accompagnato”
(Yomon hamrohdan koʻra yolg’iz yurgan yaxshi) maqolida yolg’izlik va
yomon jamiyat oʻrtasidagi ziddiyat ifoda etiladi. Bu maqol antinomiya orqali inson hayotidagi
ijtimoiy va individual ehtiyojlar oʻrtasidagi muvozanatni koʻrsatadi. Ushbu oʻxshashliklar inson
tajribasini umumlashtirib, ziddiyat va muvozanatning ahamiyatini aks ettiradi.
Korrelyatsiya: Oʻzaro bog’liqlik
Tadqiqot natijalariga koʻra, Italyan maqollarida ziddiyatdan tashqari, koʻp hollarda
korrelyatsiya, ya’ni bir tushuncha yoki hodisaning boshqa bir tushuncha yoki hodisaga boʻlgan
bog’liqligi orqali ifodalangan birliklar ham uchraydi. Masalan, “Amore nuovo va e viene, ed il
vecchio si mantiene” (Yangi muhabbat keladi, ketadi, eskisi esa bardosh beradi) maqolida
masofa va his-tuyg’ular oʻrtasidagi korrelyatsiya koʻrsatilgan. Bu maqol insonning his-
tuyg’ulari va ular bilan bog’liq hodisalar orasidagi oʻzaro bog’liqlikni aniqlab beradi.
Permyakovning (1970) paremiologik tadqiqotlari bu kabi maqollar oʻzaro bog’liqlikni keltirib
chiqaruvchi muhim madaniy birliklar sifatida qaralishini koʻrsatadi. Yana bir korrelyatsiyaga
asoslangan maqol sifatida
“Chi va piano, va sano e va lontano”
(Sekin yurgan sog’lom boʻladi va
uzoqqa boradi) maqolini koʻrsatish mumkin. Bu yerda vaqt va sifat oʻrtasidagi bog’liqlik
koʻrsatilgan boʻlib, inson tajribasida shoshqaloqlik va ehtiyotkorlik oʻrtasidagi korrelyatsiyani
tasvirlaydi. Bunday maqollar orqali italyan tili madaniy va ijtimoiy kontekstda inson hayotining
umumiy qonuniyatlarini aks ettiradi.
Ziddiyat va muvozanatning til madaniy kontekstidagi oʻrni
Italyan maqollari antinomiya va korrelyatsiya orqali jamiyatdagi madaniy va ijtimoiy
qadriyatlarni aks ettiradi. Tadqiqot davomida olingan natijalar shuni koʻrsatadiki, maqollarda
til va madaniyat oʻrtasidagi bog’liqlik kuchli namoyon boʻladi. Maqollar nafaqat til birliklari
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
86
sifatida, balki xalqning turmush tarzi, tajribasi va e’tiqodlari haqida ham muhim ma’lumot
beradi. Maqollarda aks etgan ziddiyatlar koʻpincha ijtimoiy qadriyatlar va axloqiy me’yorlar
bilan bog’liq boʻlib, ular hayotiy tajribaning turli jihatlarini oʻzida mujassam etadi. Jakobsonning
fikriga koʻra, tilning ziddiyatli tuzilmasi tilshunoslikka semantik ma’noni chuqurroq anglash
imkoniyatini beradi (Jakobson, 1960). Shu bilan birga, maqollarda ziddiyatning mavjudligi, bu
birliklarning koʻp qirraliligini va til orqali ifodalangan murakkab ijtimoiy munosabatlarni aks
ettiradi.
Korrelyatsiya, oʻz navbatida, maqollarda oʻzaro bog’liq hodisalarni ifodalash orqali tilning
pragmatik jihatlariga urg’u beradi. Ushbu bog’liqliklar hayotiy tajribalarni umumlashtirishga
yordam beradi va paremiologiya nuqtai nazaridan muhimdir (Permyakov, 1970). Italyan
tilidagi maqollar koʻpincha har bir hodisa yoki tushunchaning boshqa bir tushuncha yoki hodisa
bilan qanday oʻzaro bog’liq ekanligini koʻrsatadi, bu esa jamiyatning umumiy e’tiqodlari va
qadriyatlarini tushunishga imkon beradi.
XULOSA
Jakobson (1960) tomonidan taklif etilgan lingvistik ziddiyat nazariyasi va Permyakov
(1970)ning paremiologik tadqiqotlari asosida olib borilgan tahlillar Italyan maqollarining
semantik va struktural murakkabligini aniqlashda muhim rol oʻynadi. Maqollar tilning mantiqiy
ziddiyatlarini aks ettirib, inson tajribasini umumlashtiruvchi qisqa va hikmatli iboralar sifatida
jamiyatda muhim oʻrin egallaydi. Tadqiqot natijalari shuni koʻrsatadiki, Italyan maqollarida
koʻp hollarda antinomiya, ya’ni qarama-qarshi tushunchalar oʻrtasidagi munosabatlar
ifodalanadi. Masalan, “Chi troppo vuole nulla stringe” kabi maqollar inson istaklari va ularga
erishish oʻrtasidagi muvozanatni ifodalaydi. Shu bilan birga, “Lontano dagli occhi, lontano dal
cuore” kabi maqollar korrelyatsiya orqali hayotiy tushunchalar va hodisalar oʻrtasidagi
bog’liqlikni koʻrsatadi.
Italyan maqollari madaniy va lingvistik jihatdan boy birliklar boʻlib, ular xalqning hayotiy
tajribalari va qadriyatlarini umumlashtirishda muhim manba boʻlib xizmat qiladi. Maqollarning
antinomiya va korrelyatsiyaga asoslanganligi ularning lingvistik qiymatini oshiradi va ularni
tilshunoslikda oʻrganishni talab etadi.
References:
1.
Dundes, A. (1994). “On the Structure of the Proverb”. De Gruyter.
2.
Jakobson, R. (1960). “Closing statement: Linguistics and poetics”. In T. Sebeok (Ed.), “Style
in Language” (pp. 350-377). MIT Press.
3.
Mieder, W. (2004). “Proverbs: A Handbook”. Greenwood Publishing Group.
4.
Norrick, N. R. (1985). “How Proverbs Mean: Semantic Studies in English Proverbs”.
Mouton de Gruyter.
5.
Permyakov, G. L. (1970). “Osnovy strukturnoy paremiologii”. Nauka.
6.
Taylor, A. (1931). “The Proverb”. Harvard University Press.
7.
Sahih, F. (2003).
Madrasas in Medieval Islam: Educational Institutions in the Saljuq Empire
.
Istanbul: Isis Press.
8.
Shah, K. (2015).
Education and Society in Medieval Islam: The Role of Madrasas in the
Development of Islamic Thought
. Los Angeles: University of California Press.
9.
Walmsley, A. (2011).
The Role of the Nizamiya Madrasas in Islamic Culture and Society
.
Edinburgh: Edinburgh University Press.
