ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
74
YANGI TUZILISHLI IKKI QATLAMLI ARALASH TRIKOTAJ TO‘QIMASINI
ISHLAB CHIQARISH
Elmira Usnatdinova Faxratdinovna
Doktorant, Toshkent to‘qimachilik va yengil sanoat instituti
Abdurahimova Fazilat Abdullayevna
Dotsent, Toshkent to‘qimachilik va yengil sanoat instituti
Mirusmanov Baxtiyor
Dotsent, Toshkent to‘qimachilik va yengil sanoat instituti
https://doi.org/10.5281/zenodo.13911794
Annotatsiya.
Ushbu ilmiy ishda yassi fang mashinasida yangi tuzilishli ikki qatlamli
trikotaj to‘qimasi olinishi va grafik yozuvi keltirilgan.
Kalit so‘zlar:
trikotaj, paxta, ikki qatlamli, yassi fang.
Respublika to‘qimachilik va tikuv-trikotaj sanoatining investitsion jozibadorligini va
raqobatbardoshligini yanada oshirish, sohaning eksport salohiyatini yanada kengaytirish,
mahalliy to‘qimachilik mahsulotlarining xorijiy bozorlarga kengroq kirib borishi uchun
sharoitlar yaratish maqsadida: gazlama, trikotaj mato ishlab chiqarish va bo‘yash hajmini
oshirish uchun infratuzilmaviy va moliyaviy shart-sharoitlar yaratish orqali ip-kalavani qayta
ishlash darajasini 2027-yil yakuniga qadar bosqichma-bosqich 100 foizga olib chiqish
To‘qimachilik va tikuv-trikotaj sanoatini yangi sifat bosqichiga olib chiqishning asosiy
yo‘nalishlari etib belgilandi [1]
Kiyim - trikotaj, to‘qima va noto‘qima matolar kabi turli xildagi matolardan tuzilgan inson
tanasiga eng yaqin vosita hisoblanadi. Bular orasida ko‘ndalang trikotaj to‘qimasi iplarning
gorizontal halqa hosil qilishi natijasida hosil boʻlgan trikotaj matoning bir turidir. Ushbu mato
turlari iste’molchilar orasida kundan-kunga mashhur bo‘lib bormoqda, chunki u yaxshi
mexanik va qulay xususiyatlarga ega. Biroq, to‘qimaning bu xususiyatlari ko‘p jihatdan trikotaj
matosini to‘qish uchun ishlatilgan tolalar turiga va mato strukturasiga bog‘liq. Toʻquv yoki
trikotaj matolarini ishlab chiqarish uchun ishlatiladigan turli toʻqimachilik tolalari orasida
paxta eng keng tarqalgani hisoblanadi. Paxta - bu tsellyuloza asosidagi tabiiy tola bo‘lib, uni
yigiriladigan to‘qimachilik tolasiga, keyin esa matolarga aylantirish uchun yaxshi qulaylik va
zarur fizik xususiyatlarni ta’minlaydi. Biroq, ba’zida to‘qimachilik ishlab chiqaruvchisi uchun
mavjud paxta tolasini olish qiyin kechadi, chunki yuqori navli paxta dunyoning ayrim
hududlarida yaxshi o‘sadi. Shu sababli, muqobil sifatida, viskoza kabi qayta tiklangan
tsellyuloza tolasi kundan-kunga mashhur bo‘lib bormoqda. Viskozaning qulayligi bilan bir
qatorda, paxta kabi tabiiy tsellyuloza tolasidan ko‘ra mukammal o‘tkazuvchanlik va qulaylikni
ta’minlaydi. Biroq, tabiiy va qayta tiklangan tolalar yaxshi qulaylikni ta’minlasa-da, bu tolalar
kerakli mexanik kuchga ega emas, bu erda matolarning optimal mexanik ishlashi asosiy ehtiyoj,
masalan, sport kiyimlari. Shu sababli, to‘qimachilik sanoatida polyester kabi sintetik tolalardan
foydalanish ham keng tarqalgan. Polyester tolasi nafaqat yaxshi mexanik ishlovni ta’minlaydi,
balki arzon va topish oson [2].
Hozirgi vaqtda ikki qatlamli trikotaj matolar assortimentini kengaytirishning istiqbolli
yo‘nalishi qatlamlar uchun birlashtirilgan yagona trikotaj to‘qimalardan va ularni ulashning
turli usullaridan foydalanish hisoblanadi.
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
75
Ikki qatlamli trikotajning barcha tuzilishlari uchun umumiy bo‘lgan narsa shundaki har
bir qatlam asosiy, hosilali, naqshli yoki aralash bitta to‘qimaning mustaqil matosi hisoblanadi.
Trikotaj to‘quv jarayonida to‘qimalar yoki qatlamlar xalqa tuzilishining ba’zi elementlari orqali
teskari tomoni bilan bog‘lanadi, bunda bitta qatlamini yechib, ikkinchi tomonini xalqa
birikmalarini buzmasdan saqlab qolish mumkin [3].
Ikki qatlamli trikotaj mahsulotlar kiyimlar, texnik va maishiy mahsulotlar ishlab chiqarish
uchun keng qo‘llaniladi. Shuning uchun, ishning maqsadi ikki qatlamli trikotaj matoning turli
xossalarga ega boʻlgan tuzilishlarini ishlab chiqish va o‘rganish, trikotaj matolar yuzasining
yangi badiiy dizaynini taʼminlovchi turli naqshli effektlarni yaratish va avtomat zamonaviy
yassi fang trikotaj mashinalaridan foydalanishdan iborat. Ikki qatlamli to‘qimalarga
bag‘ishlangan ilmiy ishlarni o‘rganib chiqqan holda ilgari mavjud bo‘lmagan ikki qatlamli
aralash trikotaj to‘qimasi loyihalandi (1-rasm).
1-rasm. Yangi tuzilishli ikki qatlamli trikotaj to‘qimasi tuzilishi
Xulosa qilib aytganda, ikki qatlamli aralash trikotaj to‘qimalari bo‘yicha qilingan ilmiy
maqolalar, patentlar ko‘rib chiqilib, yangi tuzilishli trikotaj to‘qimasi ishlab chiqildi va yassi ikki
ignadonli mashinada dastlabki namunalari olindi.
References:
1.
PF-71- son 01.05.2024 To‘qimachilik va tikuv-trikotaj sanoatini rivojlantirishni yangi
bosqichga olib chiqish chora-tadbirlari to‘g‘risida.
2.
Md. Saiful Hoque, Md. Jakir Hossain, Md. Mahbubur Rahman, Md. Mizanur Rashid. Fiber
types and fabric structures influence on weft knitted fabrics. Heliyon 8 (2022).
3.
Поспелов Е.П. “Двухслойный трикотаж” книга...Москва, 1982
