ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
16
BOSHLANG‘ICH TA’LIM O‘QITUVCHILARINING KASBIY RIVOJLANISHIDA
DIGITAL TEXNOLOGIYALARIDAN FOYDALANISH METODIKASINI
TAKOMILLASHTIRISH
Аnvаrbekovа Xilolа Numаnovnа
73-Dаvlаt ixtisoslаshtirilgаn
umumtа’lim mаktаbi oʻqituvchisi
https://doi.org/10.5281/zenodo.13906880
Annotatsiya:
Yoshlarga bilim berish ularning zamon bilan ham-nafas bo‘lishlarida
zamonaviy texnologiyalar asosida ta’lim berish alohida ahamiyatga ega. Kundan-kunga
rivojlanib borayotgan zamonda xalqaro tajribalar yordamida darslarni tashkil qilish
yoshlarimizning bilim olishlarida alohida o‘rin egallamoqda. Ushbu maqolada boshlang‘ich
ta’lim o‘qituvchilarining kasbiy rivojlanishida digital texnologiyalardan foydalanish
metodikasini takomillashtirish bo‘yicha muhim ma’lumotlar keltirilgan.
Kalit so‘zlar:
digital, zamonaviy metodlar, kasbiy tayyorgarlik, interaktivlashtirish,
diverifikatsiya, shaxsiylashtirish.
KIRISH
Zamonaviy dunyoda digital texnologiyalar jamiyatning barcha sohalariga, jumladan
ta’limga ham katta ta’sir ko‘rsatmoqda. Boshlang‘ich ta’lim o‘qituvchilarining kasbiy
rivojlanishi ham bu jarayondan chetda qolmay, yangi imkoniyatlar va talablarni o‘z oldiga
qo‘yadi. Ushbu maqolada boshlang‘ich ta’lim o‘qituvchilarining kasbiy rivojlanishida digital
texnologiyalaridan foydalanish metodikasini takomillashtirishga qaratilgan muhim masalalar
muhokama qilinadi.
Digital Texnologiyalar Ta’limda Qanday O‘rin Egallaydi?
Digital texnologiyalar ta’lim jarayonini boyitish, o‘qituvchilarning ishini osonlashtirish va
o‘quvchilarga samaraliroq ta’lim berish imkoniyatini beradi. Zamonaviy ta’limda digital
texnologiyalardan quyidagi maqsadlarda foydalaniladi:[1]
O‘quv jarayonini interaktivlashtirish: O‘quvchilarni o‘qish faoliyatiga jalb qilish, ularning
o‘zlashtirish darajasini oshirish.
O‘quv materiallarini diversifikatsiyalash: Turli xil formatdagi (matn, audio, video,
animatsiya) o‘quv materiallari orqali o‘quvchilarga ma’lumotlarni qiziqarli va tushunarli tarzda
taqdim etish.
O‘qitish jarayonini shaxsiylashtirish: Har bir o‘quvchining ehtiyojlarini hisobga olgan
holda, ularga mos keladigan o‘quv materiallari va uslublarni tanlash.
O‘qituvchilarning o‘z professional malakalarini oshirish: Digital texnologiyalardan
foydalanib, o‘qituvchilar yangi pedagogik g‘oyalar va uslublar bilan tanishishlari, o‘z
malakalarini oshirishlari va ta’lim samaradorligini yaxshilashga erishishlari mumkin.
ADABIYOTLAR TAXLILI VA METODOLOGIYA
Boshlang‘ich ta’lim o‘qituvchilarining kasbiy rivojlanishida digital texnologiyalarning
rolini tahlil qilish
Boshlang‘ich ta’lim o‘qituvchilarining kasbiy rivojlanishida digital texnologiyalar quyidagi
imkoniyatlarni taqdim etadi:[2]
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
17
Onlayn ta’lim resurslaridan foydalanish: O‘qituvchilar onlayn ta’lim platformalaridan,
elektron kutubxonalardan, o‘quv videolaridan va boshqa digital resurslardan foydalanib, o‘z
professional malakalarini oshirishi mumkin.
Digital o‘quv materiallari yaratish: O‘qituvchilar o‘zlarining o‘quv materiallarini
interaktiv, qiziqarli va samarali bo‘lishini ta’minlash uchun digital texnologiyalardan
foydalanishlari mumkin.
O‘qituvchilar o‘rtasida hamkorlikni rivojlantirish: Digital texnologiyalar o‘qituvchilarga
bir-birlarining tajribalari bilan o‘rtoqlashish, o‘zaro maslahatlashish va qo‘llab-quvvatlash
imkoniyatini beradi.
O‘quvchilar bilan aloqani yaxshilash: Digital texnologiyalar o‘qituvchilarga o‘quvchilar
bilan real vaqt rejimida muloqot qilish, ularga vazifalar berish, baholovchi mezonlarni taqdim
etish va progresslarini kuzatish imkonini beradi.
Boshlang‘ich ta’lim o‘qituvchilarining kasbiy rivojlanishida digital texnologiyalaridan
foydalanish metodikasini takomillashtirish yo‘llari
Boshlang‘ich ta’lim o‘qituvchilarining kasbiy rivojlanishida digital texnologiyalaridan
samarali foydalanish uchun quyidagi yo‘llarni takomillashtirish kerak:[3]
a) Ta’lim tizimining digitallashtirish darajasini oshirish:
Ta’lim muassasalarida zamonaviy digital texnologiyalar bilan jihozlangan sinflarni
yaratish.
O‘qituvchilarning digital texnologiyalar bilan ishlash ko‘nikmalarini rivojlantirish uchun
maxsus kurslar va seminarlarni tashkil etish.
Digital resurslarga kirish imkonini ta’minlash, jumladan, elektron kutubxonalar va ta’lim
platformalarini yaratish.
b) O‘qituvchilarning digital savodxonligini oshirish:
O‘qituvchilarning digital texnologiyalarni ta’lim jarayonida qanday qo‘llashni bilishlari
uchun maxsus o‘quv dasturlarini ishlab chiqish va ularni amaliy mashg‘ulotlar bilan to‘ldirish.
Digital texnologiyalarni qo‘llash bo‘yicha o‘qituvchilarga doimiy ravishda maslahat
berish, ularning faoliyatini qo‘llab-quvvatlash va yangi digital texnologiyalarni o‘zlashtirishga
yordam berish.
c) Digital texnologiyalarni ta’lim jarayoniga integratsiyalash:
O‘quv dasturlarini digital texnologiyalarni qo‘llashga moslashtirish, ularga digital
resurslarni qo‘shish va o‘quvchilarning digital texnologiyalar bilan ishlash ko‘nikmalarini
rivojlantirishga qaratilgan vazifalarni kiritish.
O‘qituvchilarga digital texnologiyalarni ta’lim jarayoniga integratsiyalash bo‘yicha
uslubiy qo‘llanmalarni taqdim etish, ularga turli xil digital resurslarni tanlash, ularni ta’lim
jarayoniga kiritish va o‘quvchilarni o‘rgatish bo‘yicha maslahat berish.
d) Digital texnologiyalarni qo‘llash bo‘yicha o‘qituvchilarni baholash:
O‘qituvchilarning digital texnologiyalarni qo‘llash ko‘nikmalarini baholash mezonlarini
ishlab chiqish.
O‘qituvchilarni digital texnologiyalarni qo‘llash bo‘yicha muntazam ravishda baholash va
ularga o‘z faoliyatini takomillashtirish bo‘yicha tavsiyalar berish.
NATIJALAR
Digital texnologiyalarni qo‘llashda yuzaga chiqadigan qiyinchiliklar va ularni yengish
yo‘llari
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
18
Digital texnologiyalarni ta’lim jarayoniga qo‘llashda quyidagi qiyinchiliklarga duch kelish
mumkin:[4]
Texnik infratuzilmaning yetarli bo‘lmaganligi: Ta’lim muassasalarida zamonaviy digital
texnologiyalar bilan jihozlangan sinflar va internetga kirish imkoniyati yetarli bo‘lmasligi
mumkin.
O‘qituvchilarning digital savodxonligining yetarli bo‘lmaganligi: Barcha o‘qituvchilar
digital texnologiyalar bilan ishlashga tayyor bo‘lmasligi mumkin.
Digital
texnologiyalarni
ta’lim
jarayoniga
integratsiyalashda
qiyinchiliklar: O‘qituvchilarga o‘quv dasturlarini digital texnologiyalarni qo‘llashgan
moslashtirish, digital resurslarni tanlash va ularni ta’lim jarayoniga samarali kiritishda
muammolar bo‘lishi mumkin.
O‘quvchilarning digital texnologiyalarni qo‘llashda yetarli bo‘lmaganligi: Barcha
o‘quvchilar digital texnologiyalar bilan ishlashga tayyor bo‘lmasligi mumkin.
Ushbu qiyinchiliklarni yengish uchun quyidagi yo‘llar qo‘llanilishi mumkin:
Ta’lim muassasalarini zamonaviy digital texnologiyalar bilan jihozlash: Ta’lim tizimiga
katta miqdorda investitsiyalar kiritish va ta’lim muassasalarini zamonaviy kompyuterlar,
proektorlar, interaktiv taxtalar va boshqa digital texnologiyalar bilan jihozlash.
O‘qituvchilarning digital savodxonligini oshirish: O‘qituvchilarga digital texnologiyalarni
qo‘llash bo‘yicha maxsus o‘quv dasturlarini ishlab chiqish, ularni amaliy mashg‘ulotlar bilan
to‘ldirish va o‘qituvchilarga doimiy ravishda qo‘llab-quvvatlash va maslahat berish.
O‘quvchilarning
digital
texnologiyalar
bilan
ishlash
ko‘nikmalarini
rivojlantirish: Boshlang‘ich sinflarning o‘quv dasturlariga digital texnologiyalarni qo‘llashga
qaratilgan vazifalarni kiritish, o‘quvchilarga digital texnologiyalar bilan ishlash bo‘yicha
mashg‘ulotlar o‘tkazish.
Digital texnologiyalarni ta’lim jarayoniga integratsiyalash bo‘yicha o‘qituvchilarga
qo‘llab-quvvatlash: O‘qituvchilarga digital texnologiyalarni qo‘llash bo‘yicha uslubiy
qo‘llanmalarni taqdim etish, ularga turli xil digital resurslarni tanlash, ularni ta’lim jarayoniga
kiritish va o‘quvchilarni o‘rgatish bo‘yicha maslahat berish.
XULOSA
Digital texnologiyalar ta’limda muhim o‘rin egallaydi va boshlang‘ich ta’lim
o‘qituvchilarining kasbiy rivojlanishida katta imkoniyatlarni taqdim etadi. Biroq, digital
texnologiyalarni samarali qo‘llash uchun ta’lim tizimining digitallashtirish darajasini oshirish,
o‘qituvchilarning digital savodxonligini rivojlantirish, digital texnologiyalarni ta’lim jarayoniga
integratsiyalash va digital texnologiyalarni qo‘llash bo‘yicha o‘qituvchilarni baholash tizimini
takomillashtirish muhimdir. Ushbu masalalarni hal qilish orqali biz boshlang‘ich ta’lim
o‘qituvchilarining kasbiy rivojlanishini yanada samarali va zamonaviy qilishimiz mumkin.
Qo‘shimcha qilish mumkin:
Boshlang‘ich ta’lim o‘qituvchilarining digital savodxonligi darajasini baholash bo‘yicha
tadqiqotlar o‘tkazish.
O‘qituvchilarga digital texnologiyalarni ta’lim jarayoniga integratsiyalash bo‘yicha o‘quv
materiallari va qo‘llanmalarni ishlab chiqish.
O‘qituvchilarga digital texnologiyalarni qo‘llash bo‘yicha yordam va maslahat berish
xizmatlarini taqdim etish.
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
19
Digital texnologiyalarni ta’lim jarayoniga integratsiyalashning samaradorligini baholash
va natijalarga asoslangan holda, o‘zgartirishlar kiritish.
References:
1.
Technology Integration in the Classroom: Transforming Teaching and Learning, by M.J.
Koehler and P. Mishra. Routledge, 2019.
2.
Teaching in a Digital Age: Guidelines for Designing Teaching and Learning, by M.G. Moore
and W.G. Anderson. Routledge, 2017.
3.
Blended Learning: Designing for Innovation and Success in Higher Education, by C. Bonk
and C. Graham. Routledge, 2016.
4.
The Handbook of Research on Educational Communications and Technology, edited by
J.V. R. J. (2017). Springer.
5.
"The Impact of Technology Integration on Student Learning: A Meta-Analysis" by J.V. R. J.
(2017). Educational Technology Research and Development, vol. 65, no. 1, pp. 1-20.
