ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
8
DELPHI DASTURLASH MUHITIDA TUZILGAN DASTURDAN FOYDALANIB
MICROSOFT WORD XUJJATLARIDA OBYKET QATNASHGAN ORALIQLAR
BILAN ISHLASH AFZALLIK VA KAMCHILIKLARI
Mahkamov Azizbek Shuhratbek o’g’li
Abdumalikov Abduqodir Abdug’affor o’g’li
Sobirjonov Xusanboy Soyibjon o’g’li
Andijon davlat universiteti, Axborot texnologiyalari kafedrasi o‘qituvchisi.
Andijon davlat universiteti, Axborot texnologiyalari kafedrasi o‘qituvchisi.
Andijon davlat universiteti,Kompyuter injiniringi yo’nalishi 3-bosqich talabasi
darsalgoritm@gmail.com
Abduqodircoder@gmal.com
sobirjonovkhusanboy14062003@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.12579451
ANNOTATSIYA
Bu maqolada Microsoft Word xujjatlarida obyket qatnashgan oraliqlar yoki qatorlarni
aralashtirish va variant tuzish masalasi ko‘rib chiqiladi. Obyekt qatnashgan qatorlarni Delphi
dasturlash muhitida tuzilgan dasturdan foydalanib variant shakliga o’tkazish afzallik va
kamchiliklari ko’rib o’tilgan.
Kalit so‘zlar:
Microsoft Word, Delphi, obykt qatnashgan oraliqlar,qatorlar.
Multimediyali ta’lim resurslari.
Multimediyali ta’lim resurslari bugungi kunda talabalarga mantiqiy fikrlashga masalani
mohiyatini yana ham chuqurroq o’rgatishga yordamchi vosita sifatida xizmat qilib kelmoqda.
Fanni talabalar tomonidan qanday o’zlashtirilganini tekshirishda yozma nazorat savollarining
o’rni beqiyosdir. Chunki bu usul ancha eskirgan bo’lishiga qaramasdan bir qancha
avzalliklarga egadir. Talaba berilgan savollarga o’zi mustaqil fikr yuritish orqali o’rganilgan
mavzu va bilimlariga tayanib yozma tarzda javob beradi. Odatda oflayn shaklada o’tkazilib
mutaxasis tomonidan tekshiriladi va baholanadi. Ushbu jarayon agar savollar oddiy formatda
tuzilgan bo’lsa o’qituvchi uchun samarali bo’lishi mumkin. Biroq fan xususiyatidan kelib
chiqib talaba savolni tushunishi, tasavvur qilishida savollarda turli jadvallar, sxemalar,
formula, rasmlar qisqa qilib aytganda Microsoft Word dasturi xujjarlari uchun obyektlar
qatnashishi yaxshi samara beradi, savollarni fan bo’yicha ixtisoslashishiga olib keladi. Faqat
matndan iborat axborot turli jadvallar, sxemalar, formula, rasmlar qisqa qilib aytganda
Microsoft Word dasturi xujjarlari uchun obyektlar orqali beriluvchi axborotni bir xilda
barchaga tushunarli tarzda bazi o’rinlarda yetkaza olmaydi. Bunga o’qituvchi tomonidan
tuzilgan savollarni fanning xozirgi holatida ishlatiluvchi, zamonaviy yoki eski so’zlardan
foydalangan holda tuzilishi. Bu talabaga bazi noaniqliklar keltirib chiqaradi tilda ishlatiluvchi
manodosh, shakldosh iboralar sifatlarning ortdirma darajalar kabilar. Vizual grafika, rasm,
jadval qatnashgan axborotlarda esa bu muammolar qisman bartaraf etilgan bo’lib bu
keyinchalik kelib chiqishi mumkin bo’lgan muammolar talaba savollar to’g’ri tuzilganligiga
shubxa bilan qarash, shikoyat qilib appelyatsiya berish holatlarini kamaytiradi. Savollar
tuzilishida so’zlardagi bazi kitobiy va olimlar tomonidan ishlatiluvchi yondoshuvlarni emas
balki umum e’tirof etilgan, fan soxasi vakillari tomonidan kelishilgan va tavsiya etilgan matn
bo’lmagan axborot turlarini bilishi yetarli bo’ladi. Savollarni obyektlar asosida qatnashtirb
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
9
tuzish o’qituvchi uchun biroz qiyinchilik tug’dirishi mumkin. Bundan tashqari ularni xar bir
talabaga individual tarzda tushadigan qilib variantlash ham bir qancha vaqt oladi. Turli
dasturlar saytlardagi xizmatlar bu ishni matn bo’lgan holatida qisman bajarib bera oladi.
Lekin quyida tavsiya etiladigan dastur anashu muammolarni Microsoft Word dasturining API
sidan foydalanib muayyan shartlar bajarilganda o’zining kichik bo’lsada yechimlarini tadqim
etadi.
1-rasm. Dastur interfeysi
Ushbu tugmalarni ketma-ket tartibda bosish orqali savollarni aralashtirish mumkin.
Savollarga namuna
Savol
(𝑥 + 𝑎)
𝑛
= ∑
(
𝑛
𝑘
)𝑥
𝑘
𝑎
𝑛−𝑘
𝑛
𝑘=0
Savol
𝑥 =
−𝑏±√𝑏
2
−4𝑎𝑐
2𝑎
Savol
𝐴 = 𝜋𝑟
2
Savol
(1 + 𝑥)
𝑛
= 1 +
𝑛𝑥
1!
+
𝑛(𝑛−1)𝑥
2
2!
+ ⋯
Savol
𝑒
𝑥
= 1 +
𝑥
1!
+
𝑥
2
2!
+
𝑥
3
3!
+ ⋯ , −∞ < 𝑥 < ∞
Savol
𝑓(𝑥) = 𝑎
0
+ ∑
(𝑎
𝑛
cos
𝑛𝜋𝑥
𝐿
+ 𝑏
𝑛
sin
𝑛𝜋𝑥
𝐿
)
∞
𝑛=1
Natijadan namuna
Variant №1
1. Savol
𝐴 = 𝜋𝑟
2
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
10
2. Savol (1 + 𝑥)
𝑛
= 1 +
𝑛𝑥
1!
+
𝑛(𝑛 − 1)𝑥
2
2!
+ ⋯
3. Savol 𝑒
𝑥
= 1 +
𝑥
1!
+
𝑥
2
2!
+
𝑥
3
3!
+ ⋯ ,
−∞ < 𝑥 < ∞
4. Savol𝑥 =
−𝑏 ± √𝑏
2
− 4𝑎𝑐
2𝑎
5. Savol (𝑥 + 𝑎)
𝑛
= ∑ (
𝑛
𝑘
) 𝑥
𝑘
𝑎
𝑛−𝑘
𝑛
𝑘=0
Muayyan shartlar
-
Savollar banki bo’sh qatorlar bilan ajratilishi kerak
-
Rasm,jadval, formulalar matn qadorida joylashadigan formatda qolishi qo’shimcha
formatlanmasligi zarur
-
Bo’sh qator savolda ishlatish zarur bo’lsa undan oldin va keyin bo’sh joy ishlatish tavsiya
etiladi.
Afzalliklari
-
Savollarni tayyorlash oson internet saytlarida ko’rsatiladigan xizmatlarga qaraganda.
-
Matndan tashqari xujjatdagi obyektlarni ham aralashtira oladi.
-
Windows operatsion tizimi va ixtiyoriy MS Word versiyasi bo’lsa ham bas.
Kamchiligi
-
Faqat Windows operatsion tizimi va ixtiyoriy MS Word versiyasi bo’lgan kompyuterda
ishlaydi.
-
MS Wordni APIsidan foydalanilgani bois ishlash tezligi kompyuter tezligi va MS Word
tezligiga bog’liq.
Ushbu dastur savollarni aralashtirish bilan bog’liq muammolarga qisman yechim bo’la
oladi.Ko’pchilik pedagoglar tomonidan MS Wordda ishlash ko’nikmalari mavjudligi bois
dastur tuzishda shu jihatlarga etibor berildi.
References:
1.
https://lex.uz/docs/-6221502 - Oliy ta’lim tashkilotlarida masofaviy ta’lim shaklini joriy
etish chora-tadbirlari to‘g‘risidagi O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori
2.
https://www.embarcadero.com/ru/products/delphi - Delphi muhiti haqida rasmiy
ma’lumot
3.
Anvarbekov J., Azizbek M. INFORMATIKA FANINI O‘QITISHNING ZAMONAVIY
YECHIMLARI. – 2023.
