Авторы

  • У.П. Хайдаров
    Доцент Тошкент тўқимачилик ва енгил саноат институти

DOI:

https://doi.org/10.71337/inlibrary.uz.scin.61341

Аннотация

Кейинги йилларда иқтисодиётимизнинг бошқа соҳалари сингари енгил саноат тармоғи ҳам жадал ривожланиб бормоқда. Бунда тизим корхоналари изчил модернизация қилиниб, ишлаб чиқаришга илғор технологиялар жорий этилаётгани муҳим ўрин тутмоқда. Қувонарлиси, бутунлай замонавий кўринишда фаолият юритаётган тўқимачилик корхоналарида тайёрланаётган маҳсулотлар жаҳон бозарларига ҳам дадил кириб бормоқда.


background image

ILM-FAN VA INNOVATSIYA

ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI

in-academy.uz/index.php/si

133

ҚЎШБУРАМ БЕРИШ МАШИНАСИДА ПИШИТИЛГАН ИПЛАР

ХОССАЛАРИНИ ТАДҚИҚИ

У.П.Хайдаров

Доцент

Тошкент тўқимачилик ва енгил саноат институти

https://doi.org/10.5281/zenodo.14535256

Кейинги йилларда иқтисодиётимизнинг бошқа соҳалари сингари енгил саноат

тармоғи ҳам жадал ривожланиб бормоқда. Бунда тизим корхоналари изчил
модернизация қилиниб, ишлаб чиқаришга илғор технологиялар жорий этилаётгани
муҳим ўрин тутмоқда. Қувонарлиси, бутунлай замонавий кўринишда фаолият
юритаётган тўқимачилик корхоналарида тайёрланаётган маҳсулотлар жаҳон
бозарларига ҳам дадил кириб бормоқда.

Республикамиз ва ҳорижда тўқимачилик маҳсулотлари ишлаб чиқариш учун зарур

иплар туркумига кирувчи пишитилган ип ишлаб чиқариш учун замонавий, серунум
техника ва технологияни ишлаб чиқаришга жорий этишга тобора кўпроқ эътибор
берилмоқда. Шунга қарамасдан, пишитилган ип ишлаб чиқариш техника ва
технологиясини такомиллаштириш, янги жорий этилган технологияларни ассортимент
имкониятларини ўрганиш, уларни ишлаб чиқаришга жорий этиш бўйича илмий
асосланган таклифлар бериш ҳамда янги усуллар устида иш олиб бориш соҳа
мутаҳассислари олдидаги долзарб вазифа бўлиб қолаверади.

Юқоридагилардан келиб чиқиб, Тошкент тўқимачилик ва енгил саноат институти

олимлари пишитилган ип ишлаб чиқаришнинг мавжуд техника ва технологиясини
тўлиқ ўрганиш ҳамда ишчи параметрларини оптималлаштириш орқали тўқимачилик
маҳсулотлари ассортиментларини кўпайтириш, пишитилган ип ишлаб чиқаришни
такомиллаштириш борасида изланишлар олиб бормоқдалар.

Ушбу тадқиқот ишлари Тошкент тўқимачилик ва енгил саноат институтининг

“Ипак ва йигирув технологияси” кафедраси қошидаги лабораторияда ўрнатилган
жиҳозларда олиб борилди. Тадқиқот ишларини олиб бориш мақсадида якка ипларни
Фарғона шаҳридаги “INDORAMA TEXTILE” қўшма корхонасида, “Zinser” (Германия)
фирмасининг ҳалқали компакт йигирув машиналарида тайёрланган ва Тошкент
шаҳридаги “UZTEX” қўшма корхонасида “RIETER” (Швейцария) ҳалқали йигириш
машиналарида тайёрланган 20 тексли қайта тараш йигирув системали ипларидан
фойдаланилди. Якка ипларнинг физик-механик хоссалари 1-жадвалда келтирилган.


background image

ILM-FAN VA INNOVATSIYA

ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI

in-academy.uz/index.php/si

134

Тажриба учун олинган 20 тексли ипларнинг физик-механик хоссалари

1 -жадвал

Ипнинг хусусиятлари

INDORAMA

компакт

Uz Tex оддий

1

Ипнинг ҳақиқий чизиқли зичлиги, текс

20

20

2

Ипнинг амалий чизиқли зичлиги, текс

19,9

19,2

3

Устер бўйича нотекислик, Um(%)

9,0

8,86

4

Вариация коэф., (%)

5

11,15

4

Ипдаги бурамлар сони, бр/метр

770

820

5

Пишитиш коэффиценти,

Т

34,4

36

6

Нуқсонлар сони, NEPS (1000 метрда)

28

25


Якка ипларни пишитишга тайёрлаш мақсадида, “FADIS” (Италия) русимли қўшиш

машинасида 2, 3, 6 та якка иплар таранглиги бир ҳил қилиб цилиндрик шаклда ғалтакка
ўраб олинди.

Ипларни пишитиш учун Volkmann (Германия) фирмасининг VTS-08 моделдаги

қўшбурам бериб пишитиш машинасидан фойдаланилди.

Маълумки, VTS-08 машинаси пишитилган ип ишлаб чиқаришга мўлжалланган

бўлиб, унда урчуқ бир маротаба айланганида ип иккита бурам олади.

Илмий-тадқиқотнинг мақсади 20 тексли якка ипни VTS-08 машинасида 2, 3, 6

қаватли ZS структурасида пишитиб ип хоссаларни чуқур тадқиқ этишдир.

Бир қайта пишитилган ипнинг критик пишитиш коэффицентини якка ипни

критик пишитиш коэффицентига нисбати қуйида 2-жадвалда келтирилган. Жадвалдан
кўриниб турибдики, пишитилган ипларга бурам беришда якка ипнинг критик пишитиш
коэффицентига, бир қайта пишитилган ипнинг критик пишитиш коэффицентини якка
ипни критик пишитиш коэффицентига нисбатини кўпайтириш лозим. Яъни,

1

0

1

1

0

1

*

кр

(1)

Урчук бир марта айланганда ипга иккита бурам берадиган Volkmann фирмасининг

жихозларида пишитилган ип олиш жараёнлар ўрганиб чикилди.


background image

ILM-FAN VA INNOVATSIYA

ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI

in-academy.uz/index.php/si

135

Ипларни пишитиш коэффициентларининг нисбати
2-жадвал

Пишитилган ипни

қўлланиш кўлами

Ипнинг

структураси

Қўши

лишлар

сони

Бурам

йўнали

ши

Пишитиш

коэффцентларини

нг нисбати

α

1

| α

0

α

2

| α

1

Трикотаж

буюмлари ва

пайпоқ тўқишда

Бир қайта

пишитилган ип

2

ZS

0,8-0,9

-

Атторлик

буюмларни

тайёрлашда

Бир қайта

пишитил

ган иплар

2

ZS

1,4-1,7

-

Тўқувчилик буюм-

ларини

тайёрлашда

Арқоқ

Танда

Бир қайта

пишитил

ган иплар


2
2


ZS
ZS


1-1,1

1,2-1,4


-
-

Бўялган матолар

олишда

Бир қайта

пишитил

ган иплар

2

ZS

0,95-1,05

-

Техник мақсада

ишлатиладиган

Бир қайта пиши-

тилган иплар

12

тагача

ZS

0,8-0,9

-

Тикув иплари

Бир қайта пиши-

тилган иплар

3

ZS

1,7-1,8

-

Бир қайта пиши-

тилган иплар

3

SZ

1,5-1,6

-

Икки қайта пи-

шитилган иплар

2х2

SSZ

1,35-1,4

1,42

Икки қайта пи-

шитилган иплар

3х2

ZZS

1,1-1,2

1,47-

1,56

Тадқиқот ишида пишитилган ипни қўлланиш кўлами ва структурасига кўра,

пишитиладиган ипларнинг бурамлар сони ва критик пишитиш коэффиценти аниқлаб
олинди.

Мисол учун трикотаж буюмлари ва пайпоқ тўқишда фойдаланиладиган

пишитилган иплар тайёрлаш учун:

9

,

0

8

,

0

1

0

1

1

2

,

27

4

,

34

*

8

,

0

1

,

кр

6

,

30

4

,

34

*

9

,

0

2

,

кр

метр

бр

К

/

430

2

*

20

100

*

2

,

27

1


background image

ILM-FAN VA INNOVATSIYA

ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI

in-academy.uz/index.php/si

136

метр

бр

К

/

484

2

*

20

100

*

6

,

30

2

Мувозанатланган пишитилган ипнинг пишитилиш коэффициенти проф.

К.И.Корицкий томонидан таклиф этилган формула ёрдамида аниқланди:

;

1

2

.

.

m

ип

я

ип

п

бу ерда:

ип

п

.

пишитилган ипнинг пишитилиш коэффициенти;

ип

я

.

якка ипнинг пишитилиш коэффициенти;

m

- якка ипларнинг қўшилишлар сони;

Пишитилган ипга бериладиган бурамлар сони ва пишитиш коэффицентини

танлаш

3 –жадвал

Вариантлар

Ипнинг

структураси

Бурамлар сони

Пишитиш

коэффиценти

1

20х2

550

34

2

20х2

650

40.8

3

20х2

750

52.1

4

20х3

450

34.7

5

20х3

500

38.7

6

20х3

550

42.5

7

20х6

250

27.1

8

20х6

300

32.7

9

20х6

350

38.8

3-жадвалда келтирилган вариантларда 20х2(ZS) иплар тайёрланди.

References:

1.

Х.А.Алимова, Х.Х.Ибрагимов, Қ.Жуманиязов «Пишитилган ип ва ип буюмлари

ишлаб чиқариш асослари».
2.

Ж.А.Қаюмов, Х. Парпиев, И.Р.Азизов «Кўп сонли пишитилган иплар ишлаб чиқариш

муаммолари». Магистрантларнинг 1- илмий амалий анжуманининг мақолалар тўплами

Библиографические ссылки

Х.А.Алимова, Х.Х.Ибрагимов, Қ.Жуманиязов «Пишитилган ип ва ип буюмлари ишлаб чиқариш асослари».

Ж.А.Қаюмов, Х. Парпиев, И.Р.Азизов «Кўп сонли пишитилган иплар ишлаб чиқариш муаммолари». Магистрантларнинг 1- илмий амалий анжуманининг мақолалар тўплами