ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
66
MEHNAT MIGRATSIYASINING IQTISODIY RIVOJLANISHGA TAʼSIRI
Abduxamid Bektemirov
Samarqand davlat universiteti dotsenti,
iqtisodiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori
Shohida Rahimboyeva
Samarqand iqtisodiyot va servis instituti talabasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.14584137
Annotatsiya.
Maqolada migratsiya jarayonlari va uning ijobiy hamda salbiy jihatlari,
shuningdek, iqtisodiyotda qanday omillarga ko‘ra ta’sir etishiga oid fikr-mulohazalar keltirib
o‘tilgan.
Kalit so‘zlar
: mehnat migratsiyasi, mehnat bozori, ishchi kuchi, ishchi, ish beruvchi, ish
haqi, talab va taklif, raqobat, inson kapitali.
Hozirgi vaqtda migratsiya geografiya, sotsiologiya, iqtisod, demografiya, statistika, huquq
va boshqa ko‘plab fanlar tomonidan o‘rganilmoqda. Migratsiya aholi demografik tarkibini
shakllantiradi, mintaqaviy hamda mahalliy mehnat bozorlari holatini belgilaydi.
Yuqoridagilardan kelib chiqib, ijtimoiy-iqtisodiy siyosatni muvaffaqiyatli amalga oshirish
uchun migratsiya oqimlari hajmi va yo‘nalishini oldindan bilish muhim ahamiyatga ega.
Migratsiya omillarini aniqlash, uning oqibatlarini baholashni tegishli modellarni tuzmasdan
amalga oshirib bo‘lmaydi. Insonlar uchun bandlik shartlari nafaqat mintaqada, balki ma’lum bir
mahalliy mehnat bozorida ham muhim ahamiyatga ega.
Mehnat migratsiyasining mamlakat iqtisodiy rivojlanishiga ta’siri turlicha bo‘lishi
mumkin. Quyida ushbu jihatni ko‘rib chiqamiz.
Ijobiy ta’sirlar:
Iqtisodiy o‘sishni rag‘batlantirish:
Migrantlar mezbon mamlakatga yangi ko‘nikmalar,
bilim va tadbirkorlik ruhini olib kelishlari mumkin. Shuningdek, ular mazkur mamlakat
iqtisodiyotiga qo‘shimcha qiymat yaratishadi.
Madaniy almashinuvlar:
Ma’lum bir mamlakat fuqarosining ikkinchi mamlakatga mehnat
qilish maqsadida tashrif buyurishi ikki xalq o‘rtasida o‘zaro madaniyatlar va qadiriyatlar
almashinuvini rivojlantiradi.
Ijtimoiy tizimlar yukini kamaytirish:
Mamlakat fuqarolarining boshqa davlatlarga ishlash
maqsadida chiqishi uning o‘z davlatida aholi bandligini ta’minlash yukining ma’lum muddat
bo‘lsada yengillashishiga olib keladi.
Pul o‘tkazmalari:
Migiratlar tomonidan o‘z yaqinlariga valyuta o‘tkazmalarini amalga
oshirishi, mamlakatning valyuta hajmining ortishiga hissa qo‘shadi.
Salbiy ta’sirlar:
Mehnat bozoridagi raqobat:
Migrantlar ish o‘rinlari uchun mahalliy aholi bilan
raqobatlashishi mumkin, bu esa ish haqining pasayishiga va ishsizlikning oshishiga olib kelishi
mumkin.
Ijtimoiy keskinlik:
Migrantlar oqimi, ayniqsa, agar ular jamiyatga integratsiya qilinmasa,
ijtimoiy keskinlikning kuchayishiga olib kelishi mumkin.
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
67
Infratuzilmaga bo‘lgan bosimning kuchayishi: Muhojirlar uy-joy, transport va
ta’lim kabi infratuzilmaga bosimni oshiradi.
Miyaning ketishi: Ba'zi hollarda yuqori malakali mutaxassislar rivojlanayotgan
mamlakatlardan rivojlangan mamlakatlarga ko‘chib o‘tishi mumkin, bu esa miyaning ketishiga
olib keladi.
Mehnat migratsiyasining butun iqtisodiyotga ta’siri bir qator omillarga bog‘liq, bularga
quyidagilarni misol keltirishimiz mumkin:
1.
Migrantlarning malaka darajasi: Ko‘proq malakali migrantlar iqtisodiyotga ijobiy ta’sir
ko‘rsatadi.
2.
Mamlakatdagi iqtisodiy vaziyat: Ishsizlik yuqori bo‘lgan mamlakatlarda migratsiya
ijtimoiy keskinlikning kuchayishiga olib kelishi mumkin.
3.
Mamlakat migratsiya siyosati: Samarali migratsiya siyosati migratsiya foydasini
maksimal darajada oshirishga va uning salbiy oqibatlarini minimallashtirishga yordam beradi.
Ayrim hududlarda migratsiya oqimi daromadlar, ishsizlik bo‘yicha farqlanishning
pasayishiga yordam beradi. Ayrim hududlarda esa tengsizlikning kuchayishiga olib keladi yoki
hech qanday natijaga olib kelmasligi ham mumkin. Umuman olganda migratsiya turli
sabablarga ko‘ra yuzaga kelishi mumkin. Masalan, ba’zilar yaxshiroq ish, ta’lim, iqtisodiy
manfaatdorlik yoki oilani birlashtirish uchun harakat qilsalar, boshqalar mojaro, terrorizm yoki
inson huquqlari buzilishiga oid holat sababli koʻchib ketadilar. Shuningdek, iqlim o‘zgarishi,
tabiiy ofatlar yoki boshqa ekologik omillar ta’siri natijasida ham ko‘plab odamlar bugungi
kunda bir mamlakatdan boshqasiga ko‘chib ketmoqda.
Xulosa qilib aytganda, milliy mehnat bozoridagi talab va taklif muvozanat narxlariga
migratsiya juda katta ta’sir o‘tkazib, mehnat resurslarining raqobatbardoshligini yo‘qqa
chiqarib qo‘ya olmaydi. Shunday ekan, mamlakat tashqi mehnat migrantlarining xalqaro
yo‘nalishlarini diversifikatsiya qilish hamda qo‘llab-quvvatlash siyosatini davom ettirishi
iqtisodiy jihatdan maqsadga muvofiq.
