ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
58
HODISA SODIR BO'LGAN JOYNI VIDEOYOZUV ORQALI QAYD ETISHNING
O'ZIGA XOS XUSUSIYATLARI
Tadjiev Azamat Alibаevich
O'zbekiston Respublikasi IIV Akademiyasi
“Tergov faoliyati” kafedrasi katta o'qituvchisi
Suyarov Ramazon Nodir o’g’li
O’zbekiston Respublikasi IIV Akademiyasi 3-bosqich 323-guruh kursanti
https://doi.org/10.5281/zenodo.15536332
Annotatsiya
Ushbu ish voqea joyini hujjatlashtiradigan videoning o'ziga xos fazilatlarini o'rganadi.
Saytning texnik to'g'riligi va iqlim sharoiti, kameraning joylashuvi, videoni olishning texnologik
jihatlari hal qiluvchi omillardir. Maqolada qo'shimcha ravishda video kontentni ishlab
chiqarish jarayonida yuzaga keladigan texnik va axborot xavfsizligi masalalari ko'rib chiqiladi.
Bundan tashqari, video yozuvlarda voqealarni aniq va vizual tasvirlashning afzalliklari va
kamchiliklari ko'rib chiqiladi.
Kalit so'zlar
Texnologik elementlar, vizual rasm, axborot xavfsizligi, kamera joylashuvi, atrof-muhit
sharoitlari, video materiallar, yozib olish texnikasi, voqea joyi.
Zamonaviy jurnalistika va aloqa ko'p jihatdan voqea joyini videoga tushirishga tayanadi.
Bu usul huquqni muhofaza qilish organlari, ilmiy tadqiqotlar, jurnalistika, huquq kabi ko‘plab
fanlarda keng qo‘llaniladi. Video yozuvlar nafaqat aniq va real vaqt rejimida faktlarni taqdim
etish imkonini beradi, balki voqea joyini grafik tarzda ko'rsatish orqali ko'proq bilim va
tushuncha berishga yordam beradi. Bir vaqtning o'zida videomateriallarning texnik jihatlarini,
ehtiyotkorlik talabini va ma'lumotlarning izchilligini hisobga olish kerak. Ayni kunlarda jamiyat
hayotining barcha jabhalarida amaldagi qonunchilik samaradorligini oshirishga alohida e’tibor
qaratilmoqda. Ilmiy-tadqiqot ishlarida ilmiy-texnik vositalarni o‘z vaqtida va aniq qo‘llash
mamlakatimizda huquq-tartibot sohasida amalga oshirilayotgan islohotlar doirasida
tadqiqotchilar faoliyatini takomillashtirish va samaradorligini oshirishning muhim tarkibiy
qismlaridan biridir
1
. Qayd etilishicha, tergov xizmatlarida ilg‘or tajriba yutuqlari qatori sud-
ekspertiza vositalaridan keng foydalanish jinoyatlarning ochilishi, huquqni muhofaza qiluvchi
organlar tomonidan jinoyatlarning tez va samarali fosh etilishi, jinoyatchilikka qarshi kurash
olib borilishiga bog‘liq. Ushbu tergov harakati tergov amaliyotida qasddan odam o'ldirish,
bosqinchilik, talonchilik, o'g'irlik va boshqalar kabi bir qator jinoyatlar bo'yicha protseduralar
davomida keng qo'llaniladi. Ma'lumki, sud amaliyotida eng ko'p qo'llaniladigan tergov
harakatlaridan biri ko'rsatuvlarni voqea sodir bo'lgan joyda tekshirish; Shunday qilib, ushbu
tergov harakati yordamida dalillarni to'plash juda muvaffaqiyatli natijalar beradi. Voqea sodir
bo'lgan joyda ko'rsatuvni tekshirish bo'yicha tergov operatsiyasining tergovchi tomonidan
to'g'ri rasmiylashtirilishi muhim ahamiyatga ega, chunki Jinoyat-protsessual kodeksini buzgan
holda olingan dalillar Jinoyat-protsessual kodeksining 951-moddasiga muvofiq yo'l qo'yib
bo'lmaslikka olib keladi. O‘zbekiston Respublikasi Jinoyat-protsessual kodeksining 91-
1
Суюнов Ш., Азаматов А. Суриштирув институтининг ривожланиш истиқболлари //Академические
исследования в современной науке. – 2023. – Т. 2. – №. 13. – С. 9-14.
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
59
moddasi 3-qismi 3-bandida ko‘rsatuvni voqea sodir bo‘lgan joyda tasdiqlash bo‘yicha tergov
harakatini o‘tkazish uchun videoyozuvdan foydalanilishi belgilab qo‘yilgan. Shunga qaramay,
ushbu tekshiruvni o'tkazishda ba'zi kamchiliklarga ham yo'l qo'yiladi. Voqea sodir bo'lgan
joyda olingan ko'rsatmalarni erta ko'rib chiqish, bu hayotiy ma'lumotlarning ish uchun foydasiz
yoki boshqa yo'qolishiga olib keladi. Shunday qilib, voqea joyida olingan ko'rsatuvlarni ko'rib
chiqish samaradorligi pasayadi. Ba'zida ko'rsatuvdan keyin jinoyat ishlarini ko'rib chiqayotgan
tergovchilar uni voqea sodir bo'lgan joyda faqat o'z nomidan olingan ko'rsatmalarning
to'g'riligini tekshirish uchun ko'rib chiqadilar. Bu hodisa sodir bo'lgan joyda tergov
harakatlaridan foydalanish natijasida olinishi mumkin bo'lgan natijalarni sub'ektiv ravishda
kamaytiradi, masalan, voqea joyida tasdiqlovchi guvohlikdir
2
.
Voqea sodir bo'lgan joyda o'tkazilgan dalillarni tahlil qilishning o'ziga xos xususiyatlariga
va undan kutilayotgan natijalarga qarab, tergovchi zarur ilmiy-texnik vositalarni oldindan hal
qiladi, ularning holati va foydalanishga tayyorligini tekshiradi (masalan, videotexnika, lenta,
o'lchash asboblari, kompaslar, izlar bilan ishlash uchun asboblar va boshqalar). Zarur
bo'lganda, metall detektorlar, portativ ultrabinafsha nurlanish manbalari, tanani aniqlash
uskunalari, to'siqlar va harakatlarni engib o'tish uchun turli xil yordamchi vositalar, saytdagi
topilgan narsalarni qadoqlash va tashish materiallari kelishib olinadi. Voqea sodir bo'lgan
joyda ekspertiza va dalillarni tushuntirish uchun suratga olish, videotasvirga olish, ovoz yozish
uskunasidan foydalanish, loyihalash va rejalashtirish va h.k. talab etiladi
3
.
Video yozuvlar tergov qilinayotgan shaxsning voqea joyiga qaysi yo'nalishda va qaysi
yo'nalishda kelganini tasvirlashga yordam beradi. voqea, u qanday harakatlar qilgan, voqea
joyidagi ob'ektlarning holati va aniqlangan. Kuzatuv ostidagi shaxsning holatidan tashqari,
videoyozuv joyida amalga oshirilgan harakatlarni aniq ko'rsatishi va qo'lning tegishli joyni va
harakat yo'nalishini ko'rsatadigan ba'zi belgilarini taqdim etishi kerak
4
. Yozuv tekshiruv
ob'ektining orqasidan yoki yonidan olinadi. Kuzatuv ostidagi shaxsni old tomondan yozib
bo'lmaydi, chunki bu holda biz uning to'g'ri harakatlariga sabab sifatida foydalanamiz, bunga
erishib bo'lmaydi
5
. Harakat yo'nalishi yoki boshqa maqsad uchun javob olish uchun to'xtash
kerak bo'lganda videoyozuv to'xtatilishi kerak. To'xtash sabablari bilan bir qatorda, videoyozuv
va protokolda uning boshlanishi va tugash vaqti qayd etilishi kerak. Jinoyat sodir bo'lgan joyda
video orqali dalillarni tekshirishni bir necha nuqtadan va masofadan tekshirish tavsiya etiladi,
chunki bu bir ko'rgan narsaning ko'rinishiga ta'sir qiladi. Jinoyat joyidan videoni ko'rishni
kutayotganda, tergovchi quyidagilarga tayyor bo'lishi kerak
6
.
Videoyozuv uzluksiz davom etadimi yoki uni to‘xtatib turish kerakmi va tergovchining
qaysi vaqtda videokamerani yoqish va o‘chirish bo‘yicha nutqi (tergov harakatining boshida va
oxirida, shuningdek videoyozuv to‘xtatilganda oraliq nutqda) belgilaydi; Ekspertning,
2
Suyunov Sh. Giyohvandlik vositalarini, ularning analoglarini yoki psixotrop moddalarni sotish maqsadisiz noqonuniy
ishlab chiqarish, olish, saqlash jinoyati tushunchasi // Jamiyat va innovatsiya. – 2025. – V. 6. – No 1/S. – B. 267-277.
3
Суюнов Ш. Понятие преступления по незаконному изготовлению, приобретению, хранению наркотических
средств, их аналогов или психотропных веществ без цели сбыта //Общество и инновации. – 2025. – Т. 6. – №. 1/S.
– С. 267-277.
4
Murodov, B. (2016). Jinoyat ishini javobgarlikka tortish uchun da'vo muddati o'tganligi munosabati bilan tugatish
asoslarini takomillashtirish. O‘zbekiston qonunchiligiga sharh , (3), 47-50.
5
Усманалиев Н. “Oқилона муддат” тамоийилини жорий этиш назарий ва амалий жиҳатлари //Наука и инновации
в системе образования. – 2025. – Т. 4. – №. 3. – С. 44-50.
6
Муродов Б., Ботаев М. Анализ основ реабилитации невиновных лиц в уголовном процессе //Общество и
инновации. – 2020. – Т. 1. – №. 1. – С. 166-176.
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
60
ko‘rsatmasi tekshirilayotgan shaxsning, guvohlarning va tergov harakatining boshqa
ishtirokchilarining nisbiy pozitsiyasi: Videoyozuvda ko‘rsatuvi tekshirilayotgan shaxs kamida
ikkita yaqqol ko‘rinadigan guvohlar oldida bo‘lishi kerak
7
. Voqea sodir bo'lgan joyda
ko'rsatuvlarni o'rganish paytida uning psixologik holati bilan bir qatorda videoga olish sizga
gumon qilinuvchining (ayblanuvchi, guvoh, jabrlanuvchi) barcha harakatlari va so'zlarini
ushlashga yordam beradi. Bundan tashqari, videoyozuv paytida ushbu tergov operatsiyasida
zarur ishtirokchilar (guvohlar, himoyachilar) mavjudligini vizual tarzda ko'rsatish mumkin.
Shunday qilib, videoyozuvdan foydalanish uning aniq daliliy qiymatini oshiradi
8
. Tergovchining
ko'rsatmalariga binoan, mutaxassis yoki tergovchi olingan fotosuratlardan fotosuratlar
jadvalini tuzadi, shunda tasvirlar xronologik tartibda joylashtirilishi kerak. Fotosuratlar va
tushuntirish yozuvlari ostida ketma-ket raqamlar ko'p. Agar tasvirlarda ko'rilgan voqealar
o'rtasida sezilarli vaqt o'tgan bo'lsa, tushuntirish yozuvlarida ularning suratga olish vaqtini
eslatib o'tish tavsiya etiladi. Qanday bo'lmasin, tushuntirish yozuvlarida guvohlik suhbati
o'tkaziladigan sana ko'rsatilishi kerak. Agar tushuntirish yozuvlarida tabiiy ravishda ularning
suratga olish sanasi va vaqti ko'rsatilgan bo'lsa, ular fotosuratlarni aks ettirmasligi kerak. Video
yozuvdan foydalanish qiyin bo'lishi kerakmi? Diagrammalarni tuzish, audio yozish va bir
vaqtning o'zida suratga olish voqea sodir bo'lgan joyda guvohlik tahlilining to'liq tasvirini
olishga yordam beradi. Bundan tashqari, audioyozuv va fotografiya, audioyozuv va diagramma,
fotografiya va diagramma kombinatsiyalari foydalidir. So'rov faoliyatining borishi va
natijalarini kuzatishning qo'shimcha usullarining bunday kombinatsiyasi yaxshi natijalarni
keltirsa ham ko'p vaqt talab qiladi va qiyin bo'ladi[3].
Xulosa qilib aytganda, Voqea sodir bo'lgan joyni videoyozuv orqali suratga olishning
o'ziga xos xususiyatlari nafaqat hodisaning aniq va to'liq tasvirini berish, balki uning nozik
tomonlarini tushunishda ham juda muhimdir. Shunga qaramay, agar kimdir ushbu texnikani
muvaffaqiyatli qo'llashni xohlasa, texnik imkoniyatlar, axborot xavfsizligi va axloqiy
me'yorlarni hisobga olish kerak. Bundan tashqari, video materiallarni olish va tahlil qilish
jarayonida mumkin bo'lgan manipulyatsiya va noto'g'ri talqin qilishning oldini olish juda
muhim. Shunday qilib, videoyozuvlardan ehtiyotkorlik bilan va aniq foydalanish voqeaning
haqiqiy va ishonchli istiqbolini taqdim etish uchun foydali vositaga aylanishi mumkin
9
.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Александров С. А. Содержание системы развития уголовно-правовых гарантий.-
Горький,2021.
2.
Abdullayev, A. (2020). "Kriminalistika asoslari". Toshkent: O‘zbekiston Milliy
Ensiklopediyasi.
7
Муродов Б., Хомидов В. Процессуальные основания производства обыска и следственного действия //Общество
и инновации. – 2023. – Т. 4. – №. 2/S. – С. 402-411.
8
Хушвактова Н.А. Prospects for ensuring the safety of public memberships in criminal proceedings// An International
German Journal World Bulletin of Management and Law (WBML) (ISSN (E) – 2749-3601) Published: Volume-12, July-
2022 | Pages: 207-209 (Journal Impact Factor: 7.424) (12.00.00).
9
Аширбоев А. Ислом ҳуқуқи таъсири кучли давлатларда суриштирув ва дастлабки терговни тўхтатиш
институтининг ўзига хос хусусиятлари //Наука и технология в современном мире. – 2024. – Т. 3. – №. 13. – С. 35-
38.
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
61
3.
Bekmurodov, K. (2019). "Jinoyat ishlari bo‘yicha tergov jarayonida texnik vositalardan
foydalanish". Toshkent: Adolat.
4.
Mirazov D.M. “Jinoyat sodir etilgan shaoitni tiklash-jinoyat ishi bo‘yicha dalillarning
muhim manbai. Тошкент, 2023.
5.
Sharafutdinov A.O. “Dastlabki tergov faoliyatining strategik yщnalishlari”. Ҳуқуқ-Право-
Law,2022.
6.
Муродов Б., Ботаев М. Анализ основ реабилитации невиновных лиц в уголовном
процессе //Общество и инновации. – 2020. – Т. 1. – №. 1. – С. 166-176.
7.
Муродов Б., Хомидов В. Процессуальные основания производства обыска и
следственного действия //Общество и инновации. – 2023. – Т. 4. – №. 2/S. – С. 402-411.
8.
Суюнов Ш., Азаматов А. Суриштирув институтининг ривожланиш истиқболлари
//Академические исследования в современной науке. – 2023. – Т. 2. – №. 13. – С. 9-14.
9.
Суюнов Ш. Гиёҳвандлик воситалари, уларнинг аналоглари ёки психотроп
моддаларни ўтказиш мақсадини кўзламай қонунга хилоф равишда тайёрлаш, эгаллаш,
сақлаш, ташиш ёки жўнатиш жиноятини тергов қилишда қўшиб ҳисоблаш
методологиясининг аҳамияти //Общественные науки в современном мире:
теоретические и практические исследования. – 2025. – Т. 4. – №. 10. – С. 20-24.
10.
Суюнов Ш. Понятие преступления по незаконному изготовлению, приобретению,
хранению наркотических средств, их аналогов или психотропных веществ без цели
сбыта //Общество и инновации. – 2025. – Т. 6. – №. 1/S. – С. 267-277.
11.
Murodov B., Bo'taev M. Jinoyat protsessida begunoh shaxslarni reabilitatsiya qilish
asoslarini tahlil qilish // Jamiyat va innovatsiya. – 2020. – V. 1. – No 1. – B. 166-176.
12.
Murodov, B. “Jinoyat ishini javobgarlikka tortish uchun da’vo muddati o‘tganligi
munosabati bilan tugatish asoslarini takomillashtirish”. O‘zbekiston qonun hujjatlari sharhi 3
(2016): 47-50.
13.
Murodov, B. (2016). Jinoyat ishini javobgarlikka tortish uchun da'vo muddati o'tganligi
munosabati bilan tugatish asoslarini takomillashtirish. O‘zbekiston qonunchiligiga sharh , (3),
47-50.
14.
Suyunov Sh. Giyohvandlik vositalarini, ularning analoglarini yoki psixotrop moddalarni
sotish maqsadisiz noqonuniy ishlab chiqarish, olish, saqlash jinoyati tushunchasi // Jamiyat va
innovatsiya. – 2025. – V. 6. – No 1/S. – B. 267-277.
15.
Аширбоев А. Cуриштирув ва дастлабки терговни тўхтатиш институти: халқаро
тажриба
ва
ўзбекистон
қонунчилигини
такомиллаштириш
истиқболлари
//Общественные науки в современном мире: теоретические и практические
исследования. – 2024. – Т. 3. – №. 14. – С. 37-42.
16.
Аширбоев А. Ислом ҳуқуқи таъсири кучли давлатларда суриштирув ва дастлабки
терговни тўхтатиш институтининг ўзига хос хусусиятлари //Наука и технология в
современном мире. – 2024. – Т. 3. – №. 13. – С. 35-38.
17.
Хушвактова Н.А. The Improvement Of Exploiting Public Assistance In Investigator`S
Crime Prevention Activities // The American Journal of Political Science Law and Criminology
(ISSN
–
2693-0803)
Published:
March
30,
2021
|
Pages:
55-59
https://doi.org/10.37547/tajpslc/Volume03Issue03-09 (Impact Factor SJIF 2020: 5. 453)
(12.00.00).
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
62
18.
Хушвактова Н.А. Prospects for ensuring the safety of public memberships in criminal
proceedings// An International German Journal World Bulletin of Management and Law
(WBML) (ISSN (E) – 2749-3601) Published: Volume-12, July-2022 | Pages: 207-209 (Journal
Impact Factor: 7.424) (12.00.00).
19.
Усманалиев Н. “Oқилона муддат” тамоийилини жорий этиш назарий ва амалий
жиҳатлари //Наука и инновации в системе образования. – 2025. – Т. 4. – №. 3. – С. 44-50.
20.
Аширбоев А. Т. Ў. Суриштирув ва дастлабки терговни тўхтатишнинг генезиси,
унинг ўзига хос хусусиятлари //Eurasian Journal of Academic Research. – 2024. – Т. 4. – №.
5-2. – С. 116-128.
