ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
14
KOREYS TILIDA O‘LCHOV BIRLIKLARI NOMLARINING TARKIBIY TUZILISHI
VA HOSIL BO‘LISH XUSUSIYATLARI
Haydarov Jasur Baxodirovich
O‘zbekiston davlat jahon tillari universiteti
Koreys filologiyasi kafedrasi o‘qituvchisi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15528700
Annotatsiya:
Ushbu maqolada koreys tilidagi o‘lchov birliklari nomlarining tarkibiy
tuzilishi va hosil bo‘lish xususiyatlari tahlil qilinadi. Koreys tilida o‘lchov birliklari maxsus
leksik birliklar bo‘lib, ular sonlar bilan birga ishlatilganda aniq o‘lcham va miqdorni ifodalaydi.
Maqolada ushbu birliklarning morfologik va sintaktik jihatlari, ularning so‘z yasashdagi o‘rni,
shuningdek, turli o‘lchov turlariga (masofa, hajm, vazn, vaqt va boshqalar) qarab hosil bo‘lish
xususiyatlari ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, koreys tilining o‘ziga xosligi, xususan, birlik
nomlarining ko‘pligi va ularning aniq kontekstga bog‘liqligi ham yoritiladi.
Kalit so‘zlar:
koreys tili, o‘lchov birliklari, tarkibiy tuzilish, hosil bo‘lish, morfologiya,
sintaksis, so‘z yasash, tilshunoslik, o‘lchov nomlari, kontekst.
Koreys tilida o‘lchov birliklari nomlari lingvistik tadqiqotlarda alohida o‘rin tutadi, chunki
ular tilning morfologik, sintaktik va semantik tizimlarida muhim funksiyani bajaradi. O‘lchov
birliklari har qanday tilda mavjud bo‘lib, insonlar orasida aniq miqdorlarni ifodalash va
muloqotda noaniqliklarni kamaytirishda katta ahamiyatga ega. Koreys tilida esa bu
birliklarning o‘ziga xos tarkibiy tuzilishi va hosil bo‘lish mexanizmlari mavjud bo‘lib, ular tilning
strukturaviy xususiyatlarini yanada boyitadi. O‘lchov birliklari nomlari sonlar bilan birga
ishlatiladi va ular yordamida turli o‘lchovlar — masofa, hajm, vazn, vaqt, miqdor kabi
kategoriyalar aniq ifodalanadi. Shu bilan birga, koreys tilidagi o‘lchov birliklari nomlari boshqa
tillardan farq qiluvchi xususiyatlarga ega bo‘lib, ular ko‘pligi, ma’no nuanslari, qo‘shimcha
morfemalar orqali hosil bo‘lishi tilshunoslik uchun qiziqarli obyekt hisoblanadi.
Ushbu maqolada koreys tilidagi o‘lchov birliklari nomlarining tarkibiy tuzilishi, ya’ni
ularning morfemalarga ajralishi, so‘z yasash usullari hamda hosil bo‘lish xususiyatlari
atroflicha o‘rganiladi. Shu bilan birga, turli o‘lchov kategoriyalariga qarab birliklarning qanday
farqlanishi va ularning kontekstga bog‘liq ishlatilishi ham tahlil qilinadi. Maqola natijalari
tilshunoslikda nazariy asos bo‘lish bilan birga, koreys tilini o‘rganuvchilarga o‘lchov birliklarini
to‘g‘ri va samarali qo‘llash imkonini yaratadi. Bu esa til o‘rganish jarayonida muloqotning aniq
va tushunarli bo‘lishiga xizmat qiladi.
Shuningdek, o‘lchov birliklari nomlarining hosil bo‘lishida morfologik qo‘shimchalar, so‘z
birikmalari va boshqa leksik-uslubiy vositalarning roli ko‘rib chiqiladi. Bu jihatlar koreys
tilining noyob xususiyatlarini ochib beradi va tilning o‘zgaruvchan tabiati, uning zamonaviy
talablar bilan moslashuvi haqida muhim ma’lumotlar beradi. Shu sababli, o‘lchov birliklari
nomlarining tarkibiy tuzilishi va hosil bo‘lish xususiyatlarini chuqur o‘rganish nafaqat til
nazariyasi, balki til o‘rgatish amaliyoti uchun ham katta ahamiyat kasb etadi.
Umuman olganda, mazkur maqola koreys tilining o‘lchov birliklari nomlariga oid
bilimlarni tizimli ravishda yoritib, tilshunoslik hamda amaliy til o‘rganish jarayonlariga yangi
yondashuvlar va metodologiyalar kiritishga xizmat qiladi.
Koreys tilida o‘lchov birliklari nomlari lingvistik tizimda muhim o‘rin tutadi, chunki ular
sonlar bilan birgalikda aniq miqdor va o‘lchamni ifodalash imkonini beradi. Bu birliklar nafaqat
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
15
leksik birliklar sifatida, balki morfologik va sintaktik darajada ham tilning o‘ziga xos
xususiyatlarini ko‘rsatadi. O‘lchov birliklari nomlarining tarkibiy tuzilishi ularning
morfemalarga bo‘linishi va so‘z yasash usullarini o‘z ichiga oladi. Ko‘pincha ular asosiy ildiz so‘z
va turli qo‘shimchalardan tashkil topadi, bu esa ularning ma’nosini aniqlashtirishda hamda
yangi birliklarni hosil qilishda muhim rol o‘ynaydi. Misol uchun, masofa o‘lchovlari “
미터
”
(metr), “
킬로미터
” (kilometr) kabi xorijiy so‘zlardan tashkil topgan bo‘lsa, vaqt o‘lchovlari “
초
”
(soniya), “
분
” (daqiqa), “
시간
” (soat) kabi milliy ildizlarga ega. Vazn o‘lchovlari “
그램
” (gramm),
“
킬로그램
” (kilogramm) kabi so‘zlar esa ham xorijiy, ham milliy morfemalarning uyg‘unligidan
iborat bo‘lishi mumkin.
Hosil bo‘lish xususiyatlari jihatidan, koreys tilida yangi o‘lchov birliklari nomlari asosan
so‘z birikmalari yoki qisqartmalar orqali shakllanadi. Shuningdek, yangi texnologiyalar va fan
taraqqiyoti bilan bog‘liq tushunchalar uchun yangi birliklar kiritilishi ham kuzatiladi. Masalan,
raqamli o‘lchov birliklari sifatida “
기가바이트
” (gigabayt), “
테라바이트
” (terabayt) kabi yangi
so‘zlar paydo bo‘lgan. Bu so‘zlar tilga moslashtirilgan talaffuz va imlo qoidalari asosida
shakllanadi. Bundan tashqari, o‘lchov birliklari nomlari turli kontekstlarga qarab ma’noda
nozik farqlarga ega bo‘lishi mumkin. Masalan, “
잔
” so‘zi suyuqlik o‘lchovi sifatida ishlatilsa,
boshqa holatlarda boshqa ma’nolarni ham ifodalashi mumkin, bu esa ularning kontekstga
bog‘liqligini ko‘rsatadi.
O‘lchov birliklari nomlarining sintaktik xususiyatlariga kelsak, ular odatda sonlar bilan
birga ishlatiladi va son bilan birlashganda o‘lchov ifodasi hosil qiladi. Koreys tilida bu birliklar
ko‘plik shakliga ega emas, chunki ular o‘lchovning o‘zini ifodalaydi va ko‘plik ma’nosini son
bilan birga beriladi. Shu bois, ular son so‘zlari bilan qat’iy bog‘langan holda ishlatiladi.
Tilshunoslik nuqtai nazaridan, koreys tilida o‘lchov birliklari nomlarining boyligi va turli
xil hosil bo‘lish mexanizmlari tilning morfologik moslashuvchanligini va semantik aniqligini
ta’minlaydi. Ularning chuqur tahlili tilning boshqa sohalarida, xususan, til o‘rgatish va
tilshunoslikda qo‘llaniladigan metodlarda yangi yondashuvlar kiritishga yordam beradi. Bu esa
til o‘rganuvchilarga koreys tilining murakkab leksik tizimini samarali o‘zlashtirish imkonini
beradi.
Shunday qilib, koreys tilidagi o‘lchov birliklari nomlari nafaqat tilning o‘ziga xos leksik
qismi, balki uning strukturalarini va zamonaviy ehtiyojlarga moslashishini aks ettiruvchi
muhim lingvistik birliklar hisoblanadi.
Koreys tilida o‘lchov birliklari nomlarining tarkibiy tuzilishi va hosil bo‘lish xususiyatlari
tilning morfologik va sintaktik tizimlarini yaxshiroq tushunishga imkon beradi. Ushbu birliklar
sonlar bilan birgalikda aniq va lo‘nda o‘lchov tushunchasini ifodalaydi, tilning o‘ziga xosliklarini
aks ettiradi hamda zamonaviy ehtiyojlarga moslashishda muhim rol o‘ynaydi. Neolagizmlar,
so‘z birikmalari, xorijiy so‘zlarni o‘zlashtirish va milliy ildizlardan foydalanish orqali yangi
o‘lchov birliklari hosil bo‘lib, til boyligi va ifoda imkoniyatlari kengayadi. Shu bilan birga,
ularning kontekstga bog‘liqligi va ma’no nuanslari tilning murakkabligi va dinamikligini
ko‘rsatadi. Tadqiqot natijalari koreys tilshunosligi va til o‘rgatishda o‘lchov birliklari nomlarini
chuqur o‘rganish va samarali qo‘llash uchun asos bo‘lib xizmat qiladi.
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
16
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Sobirov, A. Tilshunoslik asoslari. Toshkent: Fan va texnologiya, 2018.
2.
Qodirov, B. Koreys tili grammatikasi va leksikologiyasi. Toshkent: O‘zMU nashriyoti, 2020.
3.
Kim, S. J. (2019).
Korean Measurement Units and Their Linguistic Properties
. Seoul: Korean
Linguistic Press.
4.
Lee, H. K. (2021).
Morphological Features of Korean Measurement Words
. Journal of
Korean Language Studies, 56(3), 45-62.
5.
Rasulova, D. Til o‘rgatishda leksik birliklarning o‘rni. Toshkent: O‘zbekiston Respublikasi
Fanlar akademiyasi, 2019.
6.
Park, Y. M. (2020).
The Formation and Usage of Measurement Units in Korean
. Language
and Culture, 12(1), 78-90.
