SYNAPSES:
Insights Across the
Disciplines
Volume 1, Issue
3
60
Synapses:
Insights Across the Disciplines
CLIL METODI YORDAMIDA NOFILOLOGIK YO‘NALISHLARDA CHET
TILLARINING O‘QIB TUSHUNISH KOMPETENSIYASINI
RIVOJLANTIRISH METODIKASI. (INGLIZ VA FRANSUZ TILLARI
MISOLLARIDA)
G.J.Mexmonaliyeva
Mirzo Ulug‘bek nomidagi
O‘zbekiston Milliy universiteti Jizzax filiali,
xorijiy tillar kafedrasi o‘qituvchisi.
Annotatsiya:
Ushbu maqola nofilologik yo‘nalishlarda chet tillarida o‘qib tushunish
kompetensiyasini rivojlantirish uchun CLIL (Content and Language Integrated
Learning) metodikasini qo‘llashning samaradorligini tahlil qiladi. CLIL metodi fan va
tilni birgalikda o‘rgatib, talabalarni kasbiy va lingvistik ko‘nikmalarni bir vaqtning
o‘zida rivojlantirishga yordam beradi. Fransuz va ingliz tillari misolida o‘tkazilgan
tadqiqotlarda CLIL metodikasi yordamida chet tilida o‘qish kompetensiyasining
sezilarli darajada rivojlanishi kuzatilgan. Ushbu maqolada o‘qib tushunish bo‘yicha
maxsus texnikalar, interaktiv materiallar va aniq misollar bilan boyitilgan CLIL
darslari ko‘rib chiqiladi.
Kalit so‘zlar:
CLIL, o‘qib tushunish, nofilologik yo‘nalish, integratsion ta’lim, kasbiy
bilimlar, chet tilini o‘rganish.
Kirish
Chet tillarini nofilologik yo‘nalishlarda o‘rgatishda o‘qib tushunish (reading
comprehension) kompetensiyasi talabalarning til va kasbiy bilimlarini birgalikda
rivojlantirishning muhim tarkibiy qismi hisoblanadi. CLIL metodikasi chet tilida
o‘qitish va kasbiy bilimlarni integratsiya qilishga asoslanib, talabalarni professional
kontekstda tilni samarali qo‘llashga o‘rgatadi. Ushbu maqolada ingliz va fransuz
tillarini nofilologik yo‘nalishlarda CLIL orqali o‘qib tushunishni rivojlantirish usullari
tahlil qilinadi.
Metodologiya
Ushbu tadqiqotda CLIL metodi yordamida ingliz va fransuz tillarida o‘qib
tushunish qobiliyatini rivojlantirish usullari sinovdan o‘tkazildi. Tadqiqotga 50 nafar
iqtisodiyot va 50 nafar tibbiyot yo‘nalishidagi talaba jalb qilindi. O‘quv dasturi
doirasida fan va til integratsiyalangan holda o‘qitildi. CLIL darslari uchun maxsus
tayyorlangan materiallar, jumladan, kasbiy mavzulardagi maqolalar va ilmiy matnlar
asosiy o‘quv resursi sifatida tanlandi. Har bir darsda talabalar o‘qib tushunish uchun
SYNAPSES:
Insights Across the
Disciplines
Volume 1, Issue
3
61
Synapses:
Insights Across the Disciplines
matnlarni tahlil qildilar, so‘z boyligini kengaytirish va mavzuga oid terminologiyani
o‘rganishga alohida e’tibor qaratildi.
CLIL metodidan foydalanishning afzalliklari;
1. Kasbiy va lingvistik bilimlarning integratsiyasi: Talabalar fan sohasidagi
materiallarni o‘rganish orqali til qobiliyatlarini rivojlantiradi. Masalan, fransuz tilida
tibbiyotga oid ilmiy maqolalar va ingliz tilida iqtisodiyot bo‘yicha matnlar yordamida
kasbiy terminlarni o‘rganish.
2. Muloqotga asoslangan o‘qish: O‘qilgan materiallar bo‘yicha guruh muhokamalari
o‘tkazilib, talabalarning muloqot qobiliyatlari rivojlantiriladi. Bu usul o‘qilgan matnni
tushunishni yanada samarali qiladi.
3. Matnlarning ko‘p maqsadli ishlatilishi: Matnlarni nafaqat til o‘rganish uchun, balki
fan sohasida bilimlarni kengaytirish uchun ham foydalanish imkoniyati mavjud.
Masalan, ingliz tilida biznes muomalalari yoki fransuz tilida texnika bo‘yicha o‘quv
materiallarini tahlil qilish.
Natijalar
CLIL metodining nofilologik yo‘nalishdagi talabalarning o‘qib tushunish
qobiliyatlarini rivojlantirishdagi samaradorligi natijalarida aniq ko'rindi. Tadqiqot
davomida tibbiyot va iqtisodiyot talabalari fransuz va ingliz tillarida o‘qilgan matnlarni
tushunish darajasini 25% ga oshirganliklarini qayd etdilar. CLIL metodi orqali o‘qib
tushunish talabalarning lingvistik bilimlarini rivojlantirish bilan bir qatorda, ularning
kasbiy bilimlarini chuqurlashtirdi.
Misol: Fransuz tili darslarida
;
Tibbiyot talabalari uchun fransuz tilida tayyorlangan ilmiy maqolalar o‘rganildi.
Maqolalarda tibbiyot terminologiyasi qo‘llanilib, talabalar kasbiy fanlarni o‘zlashtirish
jarayonida til ko‘nikmalarini rivojlantirdilar. Masalan, “la pathologie cardiaque”
(yurak kasalligi) haqidagi maqolalar orqali talabalarning o‘qib tushunish ko‘nikmalari
mustahkamlandi.
Misol: Ingliz tili darslarida;
Iqtisodiyot talabalari ingliz tilida biznes va moliya bo‘yicha maqolalarni
o‘rganishdi. “Financial Market Trends” kabi maqolalar yordamida talabalar moliyaviy
atamalarni o‘rgandilar va o‘qib tushunish kompetensiyasini rivojlantirishga erishdilar.
Munozara
CLIL metodi yordamida talabalarning o‘qib tushunish kompetensiyasini
rivojlantirishning afzalliklari quyidagilardan iborat: talabalar kasbiy matnlar bilan
ishlash orqali tilni amaliy jihatdan o‘rganadilar, madaniy va kasbiy kontekstlarni
SYNAPSES:
Insights Across the
Disciplines
Volume 1, Issue
3
62
Synapses:
Insights Across the Disciplines
yaxshi tushunish imkoniyatiga ega bo‘ladilar. CLIL metodikasi o‘qitishda
talabalarning faol ishtirokini ta’minlaydi va ularning mustaqil fikrlash qobiliyatini
rivojlantiradi. Biroq CLIL metodidan foydalanishda yuqori sifatli o‘quv materiallari va
o‘qituvchilar uchun maxsus tayyorgarlik zarurdir.
Xulosa
Maqola CLIL metodidan foydalanib, nofilologik yo‘nalishdagi talabalarning
chet tillarida o‘qib tushunish kompetensiyasini rivojlantirish imkoniyatlarini
o‘rganadi. CLIL talabalarning til va kasbiy bilimlarini birgalikda o‘zlashtirishiga
imkon beradi va o‘quv jarayonini samarali va interaktiv qiladi. CLIL metodikasini
yanada kengaytirish uchun sifatli o‘quv materiallari va maxsus treninglar zarurligi
ta’kidlanadi.
Foydalanilgan adabiyotlar
1. Coyle, D., Hood, P., & Marsh, D. (2010). CLIL: Content and Language Integrated
Learning. Cambridge University Press.
2. Mehisto, P., Marsh, D., & Frigols, M. J. (2008). Uncovering CLIL: Content and
Language Integrated Learning in Bilingual and Multilingual Education. Macmillan
Education.
3. Dalton-Puffer, C. (2007). Discourse in Content and Language Integrated Learning
(CLIL) Classrooms. John Benjamins Publishing.
4. Llinares, A., Morton, T., & Whittaker, R. (2012). The Roles of Language in CLIL.
Cambridge University Press.
5. Lyster, R. (2007). Learning and Teaching Languages through Content: A
Counterbalanced Approach. John Benjamins Publishing.
6. Lasagabaster, D., & Sierra, J. M. (2010). Immersion and CLIL in English-speaking
Countries. Multilingual Matters.
7. Harrop, E. (2012). Content and Language Integrated Learning (CLIL): Limitations
and Possibilities. Revista de Lingüística y Lenguas Aplicadas.
