SYNAPSES:
Insights
Across the Disciplines
Volume 1, Issue 4
140
Synapses:
Insights Across the Disciplines
LOYIHALASH JARAYONLARINI AUTOCAD DASTURI DA
AVTOMATLASHTIRISH USULLARI
TDMAU “Avtomatlashtirish va boshqarish” kafedrasi o`qituvchisi:
Mengatova Xurshida Toshmuxamatovna
TDMAU talabasi: QM24B guruh talabasi
Raxmonov Javoxir Sherali o`g`li
Keywords
: AutoCAD, Math, CAD, architecture, computer graphics, engineer,
Tredimax, Auto Computer-Aided Design, Autodesk.
Kalit so`z:
AutoCAD, Math, CAD, arxitektura,
kompyuter grafik ,
muhandis,
Tredimax,
Auto Computer-Aided Design, Autodesk,
.
Annotation:
The representatives of the engineering industry were given
information about working with CAD programs and AvtoCAD software in the field of
IT technology, and the processes of automating projects in the construction industry
and working with AvtoCAD software were shown.
Anotatsiya:
Muhandislik soha vakillariga IT-texnologiya sohasinida CAD
dasturlari va AvtoCAD dasturida ishlash haqida ma`lumot berilgan ayrim qurilish
sohasiga doir loyihalarni avtomatlashtirish va AvtoCAD dasturida ishlash jarayonlari
ko’rsatib o’tilgan.
AutoCAD tizimi haqida umumiy ma’lumotlar. Bugungi kunda juda ko’plab
kompyuter grafik dasturlari mavjud bo’lib, ularni qaysi sohada qollanilishi bilan bir
biridan farqlanadi. Har bir soha mutaxassislari o’z faoliyatlari uchun qulay bo’lgan
grafik dasturni tanlaydilar. Dasturlarning imkoniyat chegaralari ham ma’lum bir
sohaga yo’naltirilgan bo’ladi. Demak, grafik dasturni tanlashda avvalom bor uning
imkoniyatlarini inobatga olish lozim. Aksariyat hollarda grafik dasturni qo’llashdan
oldin boshqa bir dasturlarni yoki fanlarni o’zlashtirishga ehtiyoj seziladi. Shunisi bilan
ham grafik dasturlar murakkablashib boradi. AutoCAD - АQSh Autodesk
kompаniyasining avtomatik loyihalash paketi bo’lib, kompyuterli modellashtirish va
loyihalash ishlarini sifatli bajarishda, foydalanuvchiga texnikaviy chizmalarni tez va
SYNAPSES:
Insights
Across the Disciplines
Volume 1, Issue 4
141
Synapses:
Insights Across the Disciplines
malakali, yuqori darajali aniqlikda ishlab chiqishda, hamda bir vaqtda qog‘ozga
chiqarish imkoniyatini beradigan tizimdir. AutoCAD dаsturi 1982 yildа yarаtilgаn
bo’lib, u dаstlаb fаqаt MS DOS tizimi uchun ishlаb chiqilgаn edi. 2000 yildаn boshlаb
grаfik yasаshlаrni аvtomаtlаshtirish аsosidа loyihаlаsh dаsturlаri mukаmmаl yarаtilа
boshlаndi vа hozirgi vаqtdа Autodesk kompаniyasi AutoCAD tizimini fаqаt Microsoft
Windows uchun ishlаb chiqmoqdа. Loyihаlаsh ishlаrini аvtomаtlаshtirish
degаndа nimаni tushunish kerаk? Аvvаlo grаfik yasаshlаrni grаfik dаsturlаrning
imkoniyatlаri аsosidа аvtomаtik аniq bаjаrish tushunilаdi. Zаmonаviy AutoCAD (Auto
Computer-Aided Design – komp`yuter yordаmidа аvtomаtik loyihаlаsh) tizimi
interfeysi komp`yuterning eng zаmonаviy vositаlаri vа texnologiyalаrining
imkoniyatlаrini hisobgа olgаn holdа yarаtilgаnligi bois chizmа vа sxemаlаrni,
loyihаlаsh mаsаlаlаrini yuqori sifаtdа bаjаrilishini kаfolаtlаydi. AutoCAD dasturining
yaratilganligiga 35 yildan oshgan bo’lsada, avtomatik loyihalash dasturlari orasida
hanuzgacha yetakchi o’rinni egallab kelmoqda. Chunki AutoCAD dasturi mukammal
va ommabop dastur bo’lib, u har qanday turdagi sxema va chizmalarni yaratishni
yuqori aniqlikda
va sifatli bajaradi. Shuningdek, mazkur dasturdan
foydalanuvchilarning ijodiy imkoniyatlarini to’la amalga oshirishga yordam beradi.
Shu sababli, millionlab mutaxassislar, olimlar, muhandis – texniklar va talabalar
loyihalash ishlarini avtomatlashtirish sohalarida AutoCAD tizimidan foydalanishlari
ommalashib bormoqda. AutoCAD 2006 dasturi o’rnatiladigan kompyuter ma’lum bir
minimal talablarga javob berishi, parametrlarga ega bo’lishi lozim. Ushbu talablarga
quyidagilar kiradi: 1. Operatsion sistema.
WINDOWS XP Professional (sp1 yoki 2)
WINDOWS XP Home (sp1 yoki 2)
WINDOWS XP Tablet PC
WINDOWS 2000
(sp4) 2. Web – brauzer
Microsoft Internet Explorer 6.0 (sp1 yoki yanada yangi paket)
Izoh: dastur o’rnatilgandan so’ng rasmiylashtirish uchun zarur. 3. Processor
Pentium
IV yoki undan yuqori 1.5 GGts 18 4. OZU (operativ xotira)
512 MB (tavsiya etiladi)
5. Video
1024X768 VGA, ranglar palitrasi True Color (minimum) 6. Qattiq disk
(vinchester)
1 GB o’ringa ega bo’lishi 7. Ko’rsatish qurilmasi
Sichqoncha
«Trecbol» yoki boshqalar 8. CD – ROM
Dasturni o’rnatish uchun, qaysi model
bo’lishidan qat’iy nazar zarur Ushbu mа`ruzаdа loyihаlаsh ishlаrini
аvtomаtlаshtirishning grаfik dаsturi AutoCAD tizimining imkoniyatlаri bilаn tаnishib
chiqаmiz. 2. Foydalanuvchi interfeysi. Uskunalar paneli. AutoCAD ishga
SYNAPSES:
Insights
Across the Disciplines
Volume 1, Issue 4
142
Synapses:
Insights Across the Disciplines
tushirilgandan so’ng dastlab, chizma bajarish uchun dastur parametrlari o’rnatilishi
lozim. Ushbu parametrlar o’qituvchi tomoidan o’rnatilib, talaba bevosita chizma
topshiriqlarini bajara oladigan holatga keltiriladi. Ish stoli quyidagi tartibda
jixozlanishi mumkin:
Ushbu loyihalash muhitining tarkibiga quyidagi asosiy elementlar kiradi:
1. Muharrirlanayotgan chizma (fayl) nomi ko’rsatilgan sarlavha;
2. Asosiy menyu;
3. Asboblarning standart paneli;
4. “Obyektning xususiyati” paneli;
5. “Chizish” paneli; 6. “O’zgartirish” paneli;
7. Muloqotlar paneli (buyruqlar satri);
8. Holatlar satri; 9. Asosiy ishchi maydon;
10.Chizmadagi joriy holatni ko’rsatuvchi kursor(sichqoncha) holati.
AutoCAD 2004 tiziminini interfeysi rostlanuvchan bo’lib, uning ko’rinish 1-
rasmdagidan farq qilishi mumkin. AutoCAD ning asosiy menyusiga quyidagilar kiradi:
AutoCAD 2004 tizimi interfeysining birinchi satrida [ ] sarlavha chiqariladi, bu yerda
‘Drawing1’ muharrirlanayotgan chizma (fayl) nomi, ‘.dwg’ esa fayl kengaytmasidir.
SYNAPSES:
Insights
Across the Disciplines
Volume 1, Issue 4
143
Synapses:
Insights Across the Disciplines
AutoCAD 2004 tizimi interfeysining ikkinchi satrida iyerarxik menyu satri joylashgan
( 3- rasm) u quyidagi bo’limlardan tashkil topgan:
1. “Fаyl” – fayllar bilan ishlash menyusi;
2. “Redаktirovаt” – Windows stolidagi grafik maydon qismlarini taxrir qilish
menyusi;
3. “Vid” – Ekran ko’rsatgichlarini boshqarishda kerakli asboblar paneli va
boshqa buyruqlarni o’rnatadi;
4. “Vstаvkа” – ilovadagi va tashqi obektlarni bloklarga qoyishni ta’minlash;
5. “Formаt” – rang va chiziq turlari, matn holatini va o’lchamini boshaqarish,
o’lchamlar birligini o’rnatish, chizma chegaralarini aniqlash kabi buyruqlar menyusi;
6. “Instrumenti” – ekranda foydalanishda tizimlarni boshqarish buyruqlari
menyusi. Ular yordamida muloqot darchasidan foydalanib, chizma ko’rsatgichini
o’rnatish kabi buyruqlar bajariladi;
7. “Risovаt” – turli shakllar chizish va hajmini o’zgartirish kabi buyruqlarni
bajaradi;
8. “Rаzmer” – o’lcham ko’rsatgichlarini boshqarish va ularni qoyish buyruqlari
ochiladi;
9. “Izmenit” – chizma elementlarini o’zgartirish – chizmani va undagi
yozuvlarni tarir qilish buyruqlari ochiladi; 1
0. “Express” – servis xizmati ko’satish;
11. “Okno” - bir vaqtda foydalanishda bo’lgan axborotlarni fayldan faylga o’tib
ularni ochadi;
12. “Sprаvkа” – AutoCAD 2004 dasturi haqida yangi foydalanuvchilar uchun
to’liq ma’lumot berilgan.
Standart asboblar paneli. Standart asboblar paneli asosiy menyu ostida
joylashgan (4-rasm). Asboblarning standart panelida ko’p ishlatiladigan menyu
buyruqlarining chaqirish uchun maxsus tugmachlar ko`rsatildi.
