Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
Issues of improving legislation in the field of ecology
Asadbek TUKHTASINOV
1
Fergana State University
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received April 2025
Received in revised form
15 May 2025
Accepted 25 May 2025
Available online
15 June 2025
The article examines the legal framework for environmental
protection based on international, regional and national
standards. Today, ideas are put forward about a fundamental
change in our society and in the international arena in the
attitude to ecology, the role and significance of ecology in
human life. Natural resources and natural and climatic
conditions play an important role in each country. They are of
great importance for all segments of the population and play a
significant role in determining the healthy lifestyle of humanity
in the future.
2181-
1415/©
2025 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol6-iss5/S-pp49-55
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
ecology,
environmental
sustainability,
natural resources,
environmental rights,
environment,
nature conservation,
ecological balance,
environmental
responsibility.
Ekologiya sohasidagi qonunchilikni takomillashtirish
masalalari
ANNOTATSIYA
Kalit so‘zlar
:
ekologiya,
ekologik barqarorlik,
tabiiy resurslar,
ekologik huquqlar,
atrof-muhit,
tabiatni muhofaza qilish,
ekologik muvozanat,
ekologik javobgarlik.
Ushbu maqolada ekologiya sohasidagi qonunchilikni
takomillashtirish masalalari, mintaqaviy va milliy standartlar
asosida ko‘rib chiqilgan. bugungi kunda jamiyatimizda va
xalqaro maydonda ekologiyaga bo‘lgan munosabatning tubdan
o‘zgarib borayotganligi, ekologiya
ning inson hayotidagi
o‘rni va
ahamiyati to‘g‘risidagi fikrlar ilgari surilgan.
Har bir
mamlakatda tabiat resurslari va tabiiy iqlim sharoiti muhim
o‘rinni egallaydi. Ular
aholi barcha qatlami uchun muhim
ahamiyat
hisoblanib, insoniyatning ertangi sog‘lom
turmush
tarzini belgilashda
muhim rol o‘ynaydi.
1
Student, Fergana State University.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
05 (2025) / ISSN 2181-1415
50
Вопросы совершенствования законодательства в
области экологии
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
экология,
экологическая
устойчивость,
природные ресурсы,
экологические права,
окружающая среда,
охрана природы,
экологическое равновесие,
экологическая
ответственность.
В статье рассматривается правовая база охраны
окружающей
среды
на
основе
международных,
региональных и национальных стандартов. Сегодня
выдвигаются идеи о кардинальном изменении в нашем
обществе и на международной арене отношения к
экологии, роли и значения экологии в жизни человека.
Природные ресурсы и природно
-
климатические условия
играют важную роль в каждой стране. Они имеют большое
значение для всех слоев населения и играют существенную
роль в определении здорового образа жизни человечества
в будущем.
Mustaqillik yillarida respublikada atrof-muhitni muhofaza qilishga qaratilgan
qonunchilik bazasi eskisidan keskin farqli ravishda qaytadan yaratildi. Tabiatni muhofaza
etishdagi ma’muriy
-buyruqbozlikka asoslangan boshqaruv uslubidan tejamkor va
ekologik jihatdan asoslangan boshqaruvga o‘tildi. 1992 yili O‘zbekiston Respublikasining
“Tabiatni muhofaza qilish to‘g‘risida”gi qo
nuni qabul qilinib, u tabiiy muhit sharoitlarini
saqlashning, tabiiy resurslardan oqilona foydalanishning huquqiy, iqtisodiy va tashkiliy
asoslarini belgilab berdi. Qonunning maqsadi inson va tabiat o‘rtasidagi munosabatlar
uyg‘un muvozanatda rivojlanishin
i, ekologiya tizimlari, tabiat komplekslari va ayrim
obyektlar muhofaza qilinishini ta’minlashdan, fuqarolarning qulay atrof muhitga ega
bo‘lish huquqini kafolatladi.
O‘zbekiston Respublikasida tabiatni muhofaza qilish va tabiiy resurslardan oqilona
foydal
anish sohasidagi munosabatlar ushbu qonun bilan, shuningdek O‘zbekiston
Respublikasining yer, suv, o‘rmon, yer osti boyliklari to‘g‘risidagi, atmosfera havosini,
o‘simlik va hayvonot dunyosini muhofaza qilish hamda ulardan foydalanish to‘g‘risidagi
qonunlari bilan, boshqa qonun hujjatlari bilan tartibga solinadi.
Qoraqalpog‘iston
Respublikasida
tabiatni
muhofaza
qilish
sohasidagi
munosabatlar Qoraqalpog‘iston Respublikasining qonunlari bilan ham tartibga solinadi.
Ayni paytda mazkur qonun qaytadan
ko‘rilmoqda.
Maxsus qonunchilik hujjatlari tizimini rivojlantirish ekologik huquqbuzarliklar
uchun tegishli javobgarlik muqarrarligini ta’minlash, uni qo‘llash amaliyotining huquqiy
tartiblarini belgilash, ekologik ta’lim
-tarbiyani takomillashtirish hamda bu boradagi
muammolarni hal etishga keng jamoatchilik e’tiborini jalb qilishni talab etadi. Bundan
tashqari, O‘zbekiston Respublikasining tabiiy resurslardan foydalanish va tabiatni
muhofaza qilish qonunchiligi hamda boshqa sohalardagi huquqiy me’yorlar o‘
rtasidagi
nomutanosibliklarni bartaraf etish, zarur me’yoriy
-huquqiy hujjatlarni qabul qilish orqali
qonun hujjatlarining ijrosini ta’minlash, huquqiy tizimda atrof tabiiy muhitga antropogen
ta’sirni kamaytirishni ta’minlovchi xalqaro ekologik standartlarn
i joriy etish kerak.
Shuningdek, xalqaro shartnomalar bo‘yicha majburiyatlar doirasida mamlakatimiz
qonunchiligini mazkur sohadagi xalqaro huquq me’yorlariga uyg‘unlashtirish, atrof tabiiy
muhitni muhofaza qilish va tabiatdan foydalanish sohasida aholi, xo
‘jalik yurituvchi
subyektlar va davlat manfaatlari o‘rtasidagi nizolarni hal etishning sud mexanizmlarini
rivojlantirish va faollashtirish, noqonuniy faoliyatni to‘xtatish mexanizmlarining to‘liq
qo‘llanilishini ta’minlash lozim.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
05 (2025) / ISSN 2181-1415
51
Ushbu
vazifalarni amalga oshirish maqsadida O‘zbekiston Respublikasining
shuningdek “Atmosfera havosini muhofaza qilish to‘g‘risida”gi, “Muhofaza etiladigan
tabiiy hududlar to‘g‘risida”gi, “O‘simlik dunyosini muhofaza qilish va undan foydalanish
to‘g‘risida”gi, “Hayvonot dunyosini muhofaza qilish va undan foydalanish to‘g‘risida”gi,
“Davlat sanitariya nazorati to‘g‘risida”gi, “Oziq
-
ovqat mahsulotlarining sifati va
xavfsizligi to‘g‘risida”gi, “O‘rmon to‘g‘risida”gi, “Chiqindilar to‘g‘risida”gi, “Ekologik
nazorat
to‘g‘risida”gi qonunlarini, “Yer kodeksi” va boshqa me’yoriy
-huquqiy hujjatlarni
takomillashtirish zarur.
O‘zbekiston Respublikasining “Favqulodda ekologik vaziyatlar va ofatlar hududlari
to‘g‘risida”gi, “Ekologik sug‘urta to‘g‘risida”gi, “Tabiatdan oqilon
a foydalanishni iqtisodiy
rag‘batlantirish to‘g‘risida”gi, “Davlat ekologik nazorati xizmati to‘g‘risida”gi va boshqa
yangi qonun loyihalarini ishlab chiqish va qabul qilish zarurati paydo bo‘lmoqda.
Ma’lumki, yangi qonunlarni yaratish, o‘zaro uzviy bog‘li
q qonunchilik hujjatlari bilan
ishlash sharoitida ularni kodlashtirish muammosi yuzaga keladi. O‘zbekiston
Respublikasi ekologik siyosati qonunchiligi asoslarining hozirgi kundagi holati yangi
kompleks xarakterdagi umumlashtirilgan bosh kodlashtirish aktini qabul qilishni taqozo
etadi. Ekologik qonunchilikni kodlashtirish jamiyat va tabiatning o‘zaro munosabatida
siyosiy-huquqiy, ijtimoiy-iqtisodiy shart-sharoitlarga hamda yangi mazmundagi
normativ hujjatni ishlab chiqishni ilmiy-amaliy jihatdan asoslashga tayanuvchi murakkab
qonunchilik jarayoni hisoblanadi.
Ekologik qonunchilikni takomillashtirish tabiat qonuniyatlariga rioya etish, atrof-
muhitga salbiy ta’sir qiluvchi faoliyatga yo‘l qo‘ymaslikning asosiy mezonidir. Ularni
bilish va hisobga olish, tabiatd
an foydalanishning iqtisodiy mexanizmlarini qo‘llash,
ekologik sertifikatlashtirish va standartlashtirish, ekologik toza (kam chiqindili)
texnologiyalarni tatbiq etish, qayta tiklanuvchi energiya manbalaridan foydalanish va
tabiatni muhofaza qilishning boshqa huquqiy chora-tadbirlarini amalga oshirishda
muhim ahamiyatga ega.
O‘zbekiston ekologik harakatining tashkil topishi, 2009
-yil 1-iyulda kuchga kirgan
qonunga muvofiq, Oliy Majlis Qonunchilik Palatasining 15 deputati ushbu harakatdan
saylanishi tartibining joriy etilganligi qonun ijodkorligi va qabul qilingan qonunlar
ijrosini nazorat qilish jarayonida atrof tabiiy muhitni muhofaza qilishga oid
masalalarning ustuvorligini yanada ko‘proq inobatga olish imkonini berdi.
Mamlakatimizda ekologiya sohasiga 2017-
yilda yanada kuchaytirildi. O‘zbekiston
Respublikasining Prezidenti Shavkat Mirziyoyev 2017-yil 21-
aprelda imzolangan “Ekologiya
va atrof-muhitni muhofaza qilish sohasida davlat boshqaruvi tizimini takomillashtirish
to‘g‘risida”gi farmoniga muvofiq Tabiatni muhofaza qilish davlat qo‘mitasi Ekologiya va
atrof-
muhitni muhofaza qilish davlat qo‘mitasi etib qayta tashkil etildi.
Mazkur farmonni amalga oshirilishidan atrof-muhitni muhofaza qilish va tabiiy
resurslardan oqilona foydalanish sohasida faoliyat ko
‘rsatayotgan davlat nazorati va
boshqaruvi organlarining tizimli ish olib borish samaradorligini oshirish, ekologiya va
atrof-
muhitni muhofaza qilish sohasidagi idoralararo samarali hamkorlikni ta’minlash,
atrof-muhitning ekologik holati, ekologik tizim, tabiiy komplekslar va alohida obyektlarni
qo‘riqlash uchun qulay shart
-
sharoitlar yaratish ko‘zda tutilgan.
Davlat ekologiya qo‘mitasiga quyidagi vazifalar yuklandi:
–
ekologiya, atrof-muhit muhofazasi, tabiiy resurslardan oqilona foydalanish va
ularni qayta tiklash sohasida davlat boshqaruvini amalga oshirish;
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
05 (2025) / ISSN 2181-1415
52
–
maishiy chiqindilarni to‘plash, tashish, qayta ishlash, utilizatsiya qilish va ko‘mish
ishlarining samarali tizimini tashkil etish;
–
atrof-muhitning ekologik holati maqbul tarzda saqlanishini, ekologiya
tizimlari, tabiiy komplekslar va alohida obyektlarni qo‘riqlashni, ekologik vaziyat
sog‘lomlashtirilishini ta’minlash;
–
yer, yer osti boyliklari, suv, o‘rmonlar, qo‘riqlanadigan tabiiy hududlar, hayvonot
va o‘simlik dunyosini muhofaza qilish va ula
rdan foydalanish, atmosfera havosini
muhofaza qilish, chiqindilar bilan bog‘liq ishlarni amalga oshirish sohasidagi
qonunchilikka rioya qilish borasida davlat ekologik nazoratini amalga oshirish;
–
ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish sohasida davlat kadastrini yuritish,
shuningdek, yovvoyi hayvonlar, yovvoyi o‘simliklar ko‘paytiriladigan va saqlanadigan
pitomniklar, zoologiya va botanika kolleksiyalarining davlat hisobini yuritish;
–
ekologik tarbiya, targ‘ibot va ma’rifiy ishlarni, shuningdek, ekolo
giya va atrof-
muhit muhofazasi sohasi mutaxassislarini qayta tayyorlash va malakasini oshirishni
tashkil etish.
Farmonga muvofiq quyidagi tuzilmalar tashkil etiladi:
–
O‘zbekiston Respublikasi Ekologiya va atrof
-muhitni muhofaza qilish davlat
qo‘mitasi, Qoraqalpog‘iston Respublikasi Ekologiya va atrof
-muhitni muhofaza qilish
qo‘mitasi, viloyatlar va Toshkent shahar ekologiya va atrof
-muhitni muhofaza qilish
boshqarmalarining markaziy apparatlarida chiqindilarning hosil bo‘lishi, ularni to‘plash,
saqlash, ta
shib ketish, utilizatsiya qilish, qayta ishlash, ko‘mish va realizatsiya qilish
bo‘yicha nazorat inspeksiyalari;
–
Qoraqalpog‘iston Respublikasi Ekologiya va atrof
-muhitni muhofaza qilish
qo‘mitasi, viloyatlar ekologiya va atrof
-muhitni muhofaza qilish boshqarmalari huzurida
“Toza hudud” davlat unitar korxonalari va mamlakatimiz shaharlarida, shuningdek,
tuman hokimliklari huzuridagi obodonlashtirish boshqarmalarining chiqindilarni olib
ketish bo‘yicha xizmat ko‘rsatadigan uchastkalari negizida ularning fil
iallari;
–
tabiatni muhofaza qilish respublika va mahalliy jamg‘armalari negizida
Ekologiya, atrof-
muhitni muhofaza qilish va chiqindilar bilan bog‘liq ishlarni amalga
oshirish bo‘yicha jamg‘arma tashkil etiladi, jamg‘arma mablag‘lari birinchi navbatda
atrof-
muhitni muhofaza qilish tadbirlariga, jumladan, chiqindilar bilan bog‘liq ishlarga va
bioresurslarni saqlash va qayta tiklashga, ekologiya va atrof-muhitni muhofaza va
monitoring qilish sohasida ilmiy-
tadqiqot ishlarini o‘tkazishga, targ‘ibot va ma’rif
iy
ishlarni tashkil etishga, ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish sohasidagi
mutaxassislarni tayyorlash va qayta tayyorlashga yo‘naltiriladi;
–
O‘zbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof
-muhitni muhofaza qilish va iqlim
o‘zgarishi vazirligining Hayvonot va o‘simliklar dunyosini muhofaza qilish va ulardan
oqilona foydalanish respublika inspeksiyasi O‘zbekiston Respublikasi Ekologiya va atrof
-
muhitni muhofaza qilish davlat qo‘mitasining Bioxilma
-xillik va muhofaza etiladigan
tabiiy hududlarni muhofaza qilish va ulardan foydalanishni nazorat qilish inspeksiyasi
etib qayta tuziladi va uning hududiy inspeksiyalari tashkil qilindi.
Bundan tashqari mamlakatimizda atrof-muhit muhofazasi va ekologiyani
sog‘lomlashtirishga oid quyidagi huquqiy xujjatlar ham
qabul qilindi:
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “O‘zbekiston Respublikasi Ekologiya va
atrof-
muhitni muhofaza qilish davlat qo‘mitasi faoliyatini tashkil etishni ta’minlash
chora-
tadbirlari to‘g‘risida” 2017
-yil 21-apreldagi PQ
–
2915-son Qarori;
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
05 (2025) / ISSN 2181-1415
53
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining “O‘zbekiston Respublikasi
Ekologiya va atrof-
muhitni muhofaza qilish davlat qo‘mitasi to‘g‘risidagi nizomni
tasdiqlash haqida” 2019
-yil 15-
yanvardagi № 29
-son Qarori;
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Ekologiya va atrof
-muhitni muhofaza
qilish sohasida davlat boshqaruvi tizimini takomillashtirish bo‘yicha qo‘shimcha chora
-
tadbirlar to‘g‘risida” 2018
-yil 3-oktabrdagi PQ
–
3956-son Qarori;
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Atrof
-muhitni muhofaza qilish hamda
ekologik nazorat sohasidagi davlat organlari faoliyatini tashkil etish chora-tadbirlari
to‘g‘risida” 2021
-yil 30-dekabrdagi PQ
–
76-son qarori;
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Ekologiya va atrof
-muhitni muhofaza
qilish sohasini transformatsiya qilish va vakolatli davlat organi faoliyatini tashkil etish
chora-
tadbirlari to‘g‘risida” 2023
-yil 31-maydagi PF
–
81-son Farmoni;
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Ekologiya, atrof
-muhitni muhofaza qilish
va iqlim o‘zgarishi vazirligi fao
liyatini samarali tashkil etish chora-
tadbirlari to‘g‘risida”
2023-yil 31-maydagi PQ
–
171-son Qarori.
Markaziy Osiyo davlatlari tomonidan ekologik masalalar yo‘nalishida “Orol dengizi
havzasini barqaror rivojlantirish muammolari bo‘yicha Markaziy Osiyo davl
atlari va
xalqaro hamjamiyatning Nukus deklaratsiyasi” (1995
-yil 5-
sentabr), “Olmaota
deklaratsiyasi”, “Ashxobod deklaratsiyasi” kabi o‘ta muhim hujjatlar imzolangan. Ularda
mintaqadagi davlatlarning ekologik siyosatini ishlab chiqish va amalga oshirish
ma
salalarida o‘zaro bir xil yondashuvga erishish nazarda tutilgan
.
Xususan, Deklaratsiyaning “Barqaror taraqqiyot tamoyillariga sodiqlik” deb
nomlangan birinchi bandida shunday deyiladi:
“Biz barqaror taraqqiyot tamoyillariga sodiqligimizni ma’lum qilamiz v
a ularni
amalga oshirish uchun quyidagilarni bajarishni lozim deb bilamiz:
•
barqaror rivojlanish asosi sifatida suv, yer va biologik resurslarni tan olamiz;
•
qishloq va o‘rmon xo‘jaligini yuritishda muvofiqlashtirilgan va ilmiy asoslangan
tizimiga o‘tis
h;
•
irrigatsiya tiziminining samarasini suv resurslaridan tejamkorlik bilan
foydalanish, takomillashtirilgan texnologiyalarni qo‘llash orqali oshirish;
•
yer va suv resurslaridan uzoq muddat foydalanishni rag‘batlantirish. Insonlar
farovonligining pasay
ishiga yo‘l qo‘ymaslik va shu bilan birgalikda o‘sib kelayotgan avlod
farovonligini quyidagilar orqali ta’minlash: insonlarning sog‘lig‘ini savlashga qaratilgan
tashabbuslarni qo‘llab
-quvvatlash, madaniy va tabiiy boylikni saqlash. Tabiiy resurslarni
boshq
arish tizimini quyidagi yo‘llar orqali takomillashtirish:
•
atrof-muhitning holati borasida, ayniqsa suv resurslarini hududiy nazorat
tizimini ishlab chiqish;
•
atrof-
muhit monitoringi bo‘yicha axborot almashinish tizimini yaratish;
•
ekologik standartla
r va ular bilan bog‘liq bo‘lgan qonunchilikni uyg‘unlashtirish.
Biz Markaziy Osiyo davlatlari Orol havzasi bo‘yicha suv resurslari borasidagi
munosabatlarni boshqaruviga oid oldin qabul qilingan kelishuvlar, shartnomalar va
boshqa me’yoriy hujjatlarni tan olishlarini qayd etamiz va ularni so‘zsiz bajarilishini
nazoratga olamiz”.
Bugungi kunda O‘zbekiston turli sohalardagi xalqaro munosabatlarni tartibga
soluvchi ko‘plab konvensiya va kelishuvlarni imzoladi hamda ko‘pgina nufuzli xalqaro
tashkilotlarning a’z
osi hisoblanadi.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
05 (2025) / ISSN 2181-1415
54
Jumladan:
Transchegaraviy ochiq suv oqimlari va xalqaro ko‘llarni muhofaza qilish hamda
foydalanish» bo‘yicha Konvensiya (1992
-y. Xelsinki);
Iqlim o‘zgarishi bo‘yicha doiraviy Konvensiya (1993
-y.);
Cho‘llanishga qarshi kurash bo‘yicha Konvensiya (1993
-y.);
Ozon qatlamini muhofaza qilish bo‘yicha Vena konvensiyasi (.1993
-y.);
Tabiiy muhitga harbiy yoki boshqa har qanday zo‘ravonlik bilan ta’sir qilishni
taqiqlash to‘g‘risidagi Konvensiya (1993
-y.);
Biologik xilma-
xillik to‘g‘ris
idagi Konvensiya (1995-y.);
Butunjahon madaniy va tabiiy meroslarni muhofaza qilish to‘g‘risidagi Konvensiya
(1995-y.);
Yo‘qolib ketish xavfi ostida bo‘lgan yovvoyi fauna va flora 10 turlari bilan xalqaro
savdo qilish to‘g‘risidagi Konvensiya
(01.07.1997-y.);
Yovvoyi hayvonlarning ko‘chib yuruvchi turlarini muhofaza qilish» bo‘yicha
Konvensiya (1998 y.);
Asosan suvda suzuvchi qushlar yashash joylari sifatida xalqaro ahamiyatga ega
bo‘lgan suv
-
botqoq joylari to‘g‘risidagi Ramsar konvensiyasi (20
02-y.);
Xalqaro ochiq suv oqimlaridan kemalar qatnamaydigan turda foydalanish
to‘g‘risidagi Konvensiya (1997
-y).
Umuman olganda hozirgi kunda ushbu xalqaro hujjatlarda yuklatilgan
majburiyatlarni bajarish bo‘yicha sezilarli o‘sishga erishildi.
O‘zbekistonda Barqaror rivojlanish yo‘lida ekologik ong va madaniyatga ega
bo‘lgan insonlar salohiyatini rivojlantirishga e’tibor qaratilmoqda. Tegishli vazirliklar
bilan hamkorlikda “Ekologik ta’limni rivojlantirish, O‘zbekiston Respublikasida kadrlarni
tayyorlash va
qayta tayyorlash” Dasturi va Konsepsiyasi qabul qilingan.
Irrigatsiya tizimidagi qator muammo va kamchiliklarni tan olgan holda O‘zbekiston
hukumati So‘g‘oriladigan yerlar melioratsiyasini yaxshilash jamg‘armasini tashkilib etib,
drenaj infratuzilmasini y
axshilash, ta’mirlash va tiklash, suv xo‘jaligi tashkilotlarini
meliorativ texnika va qurilmalar bilan ta’minlash uning asosiy vazifasi etib belgilandi.
O‘zbekiston, 1993 yildan mamlakatda Barqaror rivojlanish bo‘yicha davlatlararo
komissiyasi, Orolni qut
qarish xalqaro jamg‘arma kabi hududiy tuzilmalarni yaratishda
faol ishtirok etdi.
O‘zbekiston tomonidan taklif etilgan va BMT Bosh Assambleyasi 68
-sessiyasining
rasmiy hujjati sifatida tarqatilgan “Orol dengizi qurishining oqibatlarini bartaraf etish va
Or
olbo‘yida ekotizimlar halokatining oldini olish bo‘yicha chora
-
tadbirlar dasturi” ishlab
chiqilgan. 1993-yili BMT va Markaziy Osiyoning besh davlati tomonidan Orolni qutqarish
xalqaro jamg‘armasi tashkil etilgan. Mazkur Jamg‘armaning asosiy vazifasi –
ekologik
halokatning atrof-
muhitga, muhimi, mintaqa aholisi hayotiga salbiy ta’sirini kamaytirish,
Orol dengizi havzasi hududidagi biologik xilma-xillikni saqlab qolishdan iborat. 2008-yil
dekabrdan buyon Orolni qutqarish xalqaro jamg‘armasi BMT Bosh assambley
asi va
sessiyalari kuzatuvchisi, degan maqomga ega bo‘ldi. Jamg‘arma Ijroiya qo‘mitasi
Toshkent, Olmaota, Bishkek, Dushanbe, Toshhovuz, Qizil-
O‘rda va Nukus shaharlarida o‘z
bo‘limlariga ega. Davlatlararo suv xo‘jaligini muvofiqlashtirish komissiyasi, Davl
atlararo
barqaror rivojlantirish komissiyasi, Orolni qutqarish xalqaro jamg‘armasi GEF agentligi
Jamg‘arma tuzilmasi tarkibiga kiradi.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
05 (2025) / ISSN 2181-1415
55
Barqaror rivojlanish bo‘yicha davlatlararo komissiyasi faoliyati doirasida
2006
–
2010-
yillarda “Markaziy Osiyoda barqaror
rivojlanish uchun atrof-muhitni
muhofaza qilish to‘g‘risidagi Doiraviy Konvensiya” qabul qilinib, uning asosiy maqsadi
Markaziy Osiyoda barqaror rivojlanish maqsadlaridan kelib chiqib, hududda ekologik
holatni yaxshilash, tabiiy resurslardan oqilona foydalanish, shuningdek atrof-muhitga
transchegaraviy zararni kamaytirishdan iborat.
Bundan tashqari Markaziy Osiyo mamlakatlari Barqaror rivojlanishning
subhududiy Strategiyasi qabul qilindi. Uning asosiy holatlari Markaziy Osiyo davlatlari
o‘rtasida konstruktiv dialogni amalga oshirish, davlat organlari, tijorat sektori, fuqarolik
jamiyati institutlarining atrof-muhitni muhofaza qilishda mamlakatlarni ijtimoiy
–
iqtisodiy rivoji bo‘yicha qaror qabul qilishga yo‘naltirilgan.
Amudaryo daryosining quyi qismida joylashgan O‘zbekistonning rivoji yuqorida
joylashgan mamlakatlarning suvdan foydal
anish borasidagi faoliyatiga bog‘liq. Zero,
suvning yetishmasligi jiddiy ekologik muammodir. Chunki suv agarar mamlakatimiz
qishloq xo‘jaligini rivojlantirishda muhim omildir. Ayni paytda O‘zbekiston oldida
transchegaraviy suv resurslarini mustaqil davlatlar bilan hamkorlikda boshqarishda
yangi yondashuvlarni ishlab chiqishdek masala turibdi.
MDH mamlakatlari xalqlarining tarixi, madaniyati, dini, resurslari, hududi
umumiylikka ega. Ekologik muammolarning transchegaraviy xarakteridan kelib
chiqadigan bo‘lsa
k MDH mamlakatlari hukumat rahbarlarining mazkur muammolarni
birgalikda hal etish zarurati hamkorlikni kuchaytirishni talab etadi. Shunday ekan, bu
muammolarning yechimi barcha davlatlarning moddiy, texnik, texnologik, intellektual
imkoniyatlarini birlashtirishdan tashqari, bu jarayonda inson omili rolini rivojlantirishni
taqozo etadi. Shuni ta’kidlash joizki, hozirda ekologik siyosat borasida olib borilayotgan
ishlarning samarali, ko‘p jihatdan, fuqarolar ekologik ongi va madaniyatini rivojlanishiga
bog‘li
q. Shunday ekan, insoniyat ijtimoiy-
iqtisodiy, ma’naviy
-madaniy hayot
taraqqiyotining mezonlari tizimida ekologik ong va ekologik madaniyat ustivorlashuvi
qonuniyat maqomiga ega bo‘lishi shart. Shundagina ekologik ong va madaniyat asosida
insonlar tabiiy atrof-
muhit muhofazasi bilan bog‘liq vazifalarni o‘rganish, ularni hal etish
va bajarish muammolar yechimini topishga urinadilar.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1.
O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi. https://lex.uz/docs/20596
2.
O‘zbekiston Respublikasining “Tabiatni muhofaza qilish to‘g‘risida”gi Qonuni,
https://lex.uz/docs/107115
3.
O‘zbekiston Respublikasining “O‘simlik dunyosini muhofaza qilish va undan
foydalanish to‘g‘risida”gi Qonuni, https://lex.uz/docs/3030362
4.
O‘zbekiston Respublikasining “Ekologik nazorat to‘g‘risida”gi Qonuni,
https://lex.uz/docs/2304953
5.
O‘zbekiston Respublikasining “Muhofaza etiladigan tabiiy hududlar to‘g‘risida”gi
Qonuni, https://lex.uz/docs/415135
6.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 30.10.2019 yildagi “2030 yilgacha bo‘lgan
davrda O‘zbekiston Respublikasining Atrof muhitni muhofaza qilish konsepsiyasini tasdiqlash
to‘g‘risida” PF
-5863-son Farmoni, https://lex.uz/search/nat?actnum=5863
7.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 21.04.2017 yildagi “Ekol
ogiya va atrof-
muhitni muhofaza qilish sohasida davlat boshqaruvi tizimini takomillashtirish to‘g‘risida”
PF-5024-son Farmoni, https://lex.uz/docs/3174498
