Жамият ва инновациялар –
Общество и инновации –
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
Two-sided movements of product value in creating an enterprise
brand
Jamshid JALILOV
1
, Shokhboz RUZIMATOV
2
Tashkent State University of Economics
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received June 2021
Received in revised form
20 June 2021
Accepted 15 July 2021
Available online
15 August 2021
The article presents the two-way effect of the product value
in brand creation, brand modules, product value level, opinions
of foreign and local scholars on brand value, the importance of
brand identity in the product and the author’s approach and
views on brand creation.
2181-1415/© 2021 in Science LLC.
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
GDP,
product,
brand,
brand model,
luxury brands,
brand structure,
two models of brand
creation.
Korxona brendini yaratishda mahsulot qiymatining ikki yoqlama
harakati
ANNOTATSIYA
Kalit so‘zlar:
YAIM,
mahsulot,
brend,
brend modeli,
lux brendlar,
brend strukturasi,
brend yaratishning
ikkita modeli.
Maqolada brend korxona yaratishda mahsulot qiymatining
ikki yoqlama ta’siri, brend modullari, mahsulotning qiymatlilik
darajasi, brend qiymati haqida horijiy va mahalliy olimlarning
fikr-mulohazalari, brend shaxsiyatining yaratiladigan mahsulot-
dagi ahamiyati va brend mahsulot yaratish bo‘yicha muallif
yondashuvi va fikrlari keltirilgan.
1
Associate Professor of the Department of Marketing, Tashkent State University of Economics, Tashkent, Uzbekistan.
2
Assistant of the Marketing Department, Tashkent State University of Economics, Tashkent, Uzbekistan.
Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations
Special Issue – 7 (2021) / ISSN 2181-1415
250
Двусторонние движения стоимости продукта при создании
предпринимательского бренда
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
ВВП,
продукт,
бренд,
модель бренда,
люксовые бренды,
структура бренда,
две модели создания
бренда.
В статье представлено двойное влияние стоимости
продукта на создание бренда предприятия, модули бренда,
уровень ценности продукта, отзывы зарубежных и
отечественных ученых о ценности бренда, важность
личности бренда в создаваемом продукте, авторский
подход и идеи по созданию бренда продукта.
KIRISH
Mamlakatimizda amalga oshirilayotgan iqtisodiy islohotlar jarayoni xo‘jalik
yurituvchi sub’ektlar faoliyatini sezilarli darajada o‘zgartirishni va ularning faoliyatini
bozor talablariga moslashtirishni talab qilmoqda. Har bir korxona raqobatda kutilmagan
strategiyalarni amalga oshirish natijasida biznes sohasida yangi rivojlanish yo‘llarini
yaratishmoqda. Iste’molchilar va mahsulot yetkazib beruvchilar orasidagi munosabatlarni
bozor tamoyillari orasida tartibga solishning bugungi bosqichida tovar ishlab chiqaruvchi-
larning ishlab chiqarish, sotish strategiyasini takomillashtirish, shuningdek brending
siyosatini ishlab chiqish maqsadga muvofiqdir. Har qanday korxona iqtisodiyotda
samarali harakat qilish uchun o‘zining brending siyosatini tanlab olishi lozim. Bunda
korxonaning imkoniyatlari bozor talabiga muvofiqlashtirilib, marketing strategiyasi
asosida bozorni tadqiq qilish va istiqbolini belgilash, tovar va iste’molchilarni hamda
raqobatchilarni o‘rganish asosida ishlab chiqiladi.
Brend mahsulot tushuncha faqat yaratilgan moddiy nematlar bilan kifoyalanmaydi,
xozirgi raqobat sharoitida xizmat ko‘rsatish sohasi ham o‘z o‘rniga ega bo‘lishni boshladi.
Xizmat koʻrsatish sohasida yaratiladigan va moddiy koʻrinishga ega boʻlmagan mahsu-
lotlar, odatda, moddiy-ashyo shakliga ega boʻlmaydi. Oʻziga xos xususiyati shundaki, uning
foydali samarasini xizmatni yaratish, koʻrsatish jarayonlaridan ajratib boʻlmaydi. Masalan,
vrachlar, oʻqituvchilar xizmati Mahsulot oraliq va pirovard Maxsulotlarga boʻlinadi. Oraliq
Mahsulot. – ishlab chiqaruvchilardan ishlab chiqaruvchilarga sotiladigan Mahsulot boʻlib,
ishlab chiqarishning keyingi bosqichlarida foydalanilishi bilan pirovard Mahsulotdan farq
qiladi. Bunga misol qilib hozirgi B2B korxonalarini keltirish mumkin. Mamlakatda bir yil
davomida ishlab chiqarilgan va yalpi qiymati bozor narxlarida hisoblangan jami milliy
iqtisodiyotning pirovard Mahsulot.i yalpi ichki mahsulot (YAIM) ni tashkil qiladi [1].
Milliy
mahsulotlarimiz va xizmatlarimizni brend darajaga olib chiqish va YAIMdagi ulushini
oshirishga e’tibor qaratilmoqda.
MAVZUGA OID ADABIYOTLAR TAHLILI
Brend tushunchasi turli olimlar tomonidan bir-biriga yaqin va turlicha talqin etilgan.
Istemolchi tomonidan qaralgan bu tushuncha ularga berilayotgan va’da, yani ishonchli,
sifatli va qiymatli mahsulot sifatida gavdalansa, ishlab chiqaruvchi tomonidan bu boshqa
raqobatchilardan ajralib turuvchisi,yuqori naflilik, sifat darajasi va doim izlanishlar
mahsuli sifatida gavadalanadi.
Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations
Special Issue – 7 (2021) / ISSN 2181-1415
251
Masalan, taniqli marketolog F. Kotler “brend” tushunchasini “mahsulot, ishlab
chiqaruvchi yoki sotuvchini aniqlaydigan ism, atama, belgisi (yoki ularning kombi-
natsiyasi)” sifatida izohlaydi [2].
Brend deganda tovar va xizmatlarning isteʼmolchilarning ehtiyoji va xohish-
istaklariga muvofiqlashtirilgan, ustunliklaridan raqobat sharoitida unumli foyda-
lanishdagi strategik vosita tushuniladi [3].
Kuchli brendlar bozorga qo‘shimcha qiymatli mahsulotlar bilan chiqishadi va
sehrgar kabi ular kutgan narsalarini o‘rnatadilar natija iste'molchilar uchun. Shubhasiz, bu
ularning brend muvaffaqiyatlari yoki boshqacha aytganda, muvaffaqiyatli brendlari
tufayliyaratish jarayoni. So‘nggi paytlarda, brend eng mashhur tendentsiyalardan biri
sifatida turli kasb guruhlari tomonidan belgilanadi [4].
Istemolchilarning korxona yoki xizmat ko‘rsatuvchining mahsuloti yoki xizmatigha
munosabati brendni ifodalaydi. Yaxshi brend xususiyati-unga isteʼmolchi tomonidan
ko‘rsatilayotgan moyillik” deb taʼriflagan [5].
Ilmiy adabiyotlarda, ayniqsa, O‘zbekistonlik olimlar ilmiy adabiyotlarida, ko‘proq
savdo markasi (trade mark) tushunchasi ishlatib kelingan. Fikrimizcha, bunday
yondashuvlar brendning mazmun va mohiyatini to‘la ochib bermaydi. Brend deganda
ishlab chiqaruvchi tomonidan yaratiladigan yoki ishlab chiqaruvchi brendi
(manufacturers brand) tushuniladi. Ko‘p holatda o‘rtada turuvchi vositachi yoki
sotuvchilar brendi (retailer brand, stare brand yoki private label) faqat savdo jarayonida
ishlatilgani uchun tadqiqotlar jarayonida foydalanish maqsadga muvofiq. Аmmo, maʼlum
sharoitda “brend”, “savdo markasi” yoki “nufuz” (imij) sinonim tariqasida faqatgina
mazmuni to‘g‘ri kelgandagina foydalanish lozim [6].
Yuqoridagilardan kelib chiqib, Brend bu istemlchining ta’savvurida paydo bo‘luvchi,
tegish, xis qilish yoki sezish mumkin bo‘lmagan lekin ular yordamida naflilikni eng yuqori
darajasiga erish mumki bo‘lgan tushuncha bo‘lib, brend deganda istemolchi arzon
bo‘lmagan sifat jihatdan yuqori va istemol natijasiga javob beradigan korxona mahsulotini
tushuniladi.
Brend tushunchasi bevosita va bilvosita mahsulotga bog‘liq bo‘ladi. Bevosita
bog‘liqlik shundan iboratki mahsulot istemol qilinmaguncha u haqida hech qanday
ta’ssurot yoki fikr vujudga kelmaydi. Bilvosita korxonaning bir necha turdagi maxsuloti
bo‘lishi mumkin va lekin ularning ichida xammasi xam brend darajaga ega bo‘lmaydi
ammo bitta mahsulot o‘z istemolchilariga ega bo‘lishi ushbu korxonaga brend darajasini
olib berishi mumkin. Kuchli brendni yaratish uchun vaqt kerak bo‘ladi. Mahsulot
yaratishda unga qiymat beradigan eng asosiy omillarga uning sifati, ko‘rinishi, reklamasi
va albatda xizmat ko‘rsatish darajasi kiradi.Mahsulot ustunligidan nomoddiy qiymat-larga
va aksincha qiymatdan mahsulotga yo‘nalgan bo‘ladi. Biroq, vaqt o‘tishibilan, bu ikki
tomonlama harakat tovar boshqaruvining mohiyati bo‘ladi: bir so‘z bilan aytganda
brendikkita oyoq ega bo‘ladi.Aksariyat brendlar o‘z faoliyati bunday boshlamaydi:
ularning asoschilari juda aniq mahsulot yoki xizmatga asoslangan biznes yaratishadi: o‘z
biznesini boshlash uchun yangilik, yaxshi g‘oya va distribyutorlarning yopiq eshiklarini
ochish bilan buni oson bajarishadi.
TADQIQOD METODOLOGIYASI
Ilmiy ishni amalga oshirishda brend yaratishda mahsulotdan qiymatgacha va
qiymatdan mahsulotgacha bo‘lgan jarayon va uni rivojlantirishborasidagi xorijlik va
mahalliy iqtisodchi olimlar va soha vakillarining fikr va mulohazalarini tahlil qilish,
Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations
Special Issue – 7 (2021) / ISSN 2181-1415
252
jarayonlarni kuzatish, iqtisodiy hodisa va jarayonlarga tizimli yondashuv, bilan qiyosiy
tahlil oʼtkazish orqali xulosa, taklif va tavsiyalar berilgan.
TAHLIL VA NATIJALAR
Katta brend kompanyalarning faoliyati boshlanishda kelajakda brend darajaga
chiqish haqida o‘ylashmaganva faoliyatini brend sifatida emas balki shunchaki foyda
olishuchun ishboshlashgandi ammo nom jixatidan ularda innovatsion mahsulot yoki
xizmatni ko‘rish mumkin edi va o‘z navbatida bu istemolchilar ongida ularning mahsuloti
haqida o‘ylashga, fikr qilishga va uni istemol qilishga chorlardi, ulardan biri bu-NIKE. Nike
innovatsion yugurish poyabzalining ma’nosiz nomi sifati ish boshladi: agar ular birinchi
o‘rinda Fil Nayt (Filipp Xempson Nayt – amerikalik milliarder biznesmen. U Nike, Inc
kompaniyasining ham muassisi va raisi bo‘lib, ilgari kompaniyaning raisi va bosh direktori
bo‘lgan)ga e’tibor bilan qarashmaganida edibiron bir distribyutorni jalb qila olishmasdi.
Vaqt o‘tishi bilan bu nom xabardorlik, status va ishonchga ega bo‘ldi. Bu esa barcha
aloqalarning natijasi va aynan shu narsalar orqali biznesni qurishda samaraliligini va
brendning asosini xam shu elementlar tashkil etishini tushunishgan. Asta-sekin inversiya
jarayoni sodir bo‘ladi: tovar xabardorligi, obro‘si va moddiyatni yaratish (pastdan
yuqoriga o‘qi ta’siri) o‘rniga, ajralib turadigan brendning tovar va mahsulot / xizmati o‘ziga
tegishli nomoddiy qiymatlarni (yuqoridan pastga nuqta o‘qi) bilan yo‘naltiradi.
Bizningcha, mahsulot yoki xizmatning brendin yaratishda ikkita qarash yoki
modelni ilgari surishimiz munkin bo‘ladi bular:mahsulotdan qiymatgacha va qiymatdan
mahsulotgacha bo‘lgan jarayon hisoblanadi.
Mahsulotdan qiymatgacha – bu shuni anglatadiki, ishlab chiqaruvchi korxona yoki
xizmat ko‘rsatuvchi o‘z faoliyatini boshlashdan avval u tanlagan nom, yoki uning yuqori
obroga ega ta’sischisi, reklamasi (mahsulot bozorga chiqishdan avval) shu mahsulot
haqida istemolchilarning ongida joy olishi va mahsulot haqida oldindan yuqori natijalarni
kutishga moyillik paydo bo‘ladi. Bu o‘z navbatida korxonalar/xizmaat ko‘rsatuvchilardan
yuqori aniqlik va sifatni talab qiladi chunki ular mijozga mahsulotni taqdim qilishdan avval
uning ta’rifini yuqori darajada yetkazishgan va natijaga javob berishlari shart bo‘ladi.
Qiymatdan mahsulotgacha-bu shuni anglatadi mahsulotni yaratishda unga
ketadigan va uni istemolchilarga yetkazish bilan bog‘liq barcha harajatlar kiradi bundan
tashqari asosiy raqaobatchilardan farq qilishi uchun mahsulotning hususiyatlari va
tarkibiga alohida e’tibor qaratiladi va reklama harajatlarini xam shular qatoriga
qo‘shishimiz mumkin bo‘ladi. Yuqoridagilardan kelib chiqib quyidagi modelni qarashimiz
mumkin.
Nomoddiy qo‘shilgan qiymatlar
Qiymatlar, missiya
Shaxsiyat
Foyda
Xususiyatlar
Tarkibi
Moddiy qo‘shilgan qiymatlar
vaqt
1-grafik. Muayyan vaqt oralig‘ida brend yaratishning ikki oyoqli modeli [7].
Vaqt o‘tishi bilan, odatda brend assotsiatsiyalari zinadan tepaga ko‘tarilgandek
yuqoriga harakatlana boshlaydi, ya’ni tarkibiy qismdan atributga, foydaga va brend
shaxsiyatiga qarab hatto brend qadriyati va missiyasi eng tepada turuvchi so‘ngi nomoddiy
Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations
Special Issue – 7 (2021) / ISSN 2181-1415
253
aktiv hisoblanadi. Endi, bu vaqt o‘tishi bilan, brend boshqaruvi moddiy masalalar va
raqobatchilardan farqlanishda tashvishlanmasligi kerak degani emas.
Hatto Luxury brendlar xam, ularning xaridorlari ularning mahsulotini sotib olganda
qanday ajoyib tuyg‘ularni his qila olishi va ularning narxlari shunga mos va qonuniy
ekanini ularga ko‘rsatib berishi lozim. Ammo moddiy farqlanishdagi poyga hechqachon
to‘xtab qolmaydi: raqobatchilar eng yaxshi brendlardan birini eng yaxshi narsasini ya’ni
g‘oyalarini nusxalashadi yoki shunchaki ozgina o‘zgarish kiritishadi va o‘zlariniki deb
tanishtirishadi. Brendni nomoddiyaktiv sifatida kiritishi, mahsulotga qo‘shimcha qiymat
qo‘shadi va o‘rnini bosishning oldini oladi.
Misol uchun luxury brendlardan biri – Mersedes narxining ustamasi doimiy
ravishda reklama asoslangan mahsulot nusxasi ekanini, shuningdek, PR operatsiyalari
bilan brendning noyob maqomi izohlaydi. Ushbu model brendlarni dastlab mahsulot
sifatida boshlanganligini ifodalaydi. Buyerda brend yaratishning ikkinchi modeli ham
mavjud: ko‘plab brendlar tushunchalar yoki g‘oyalar sifatida boshlanadi. Bu barcha
litsenziyalangan brendlarga tegishli (Paloma Picasso parfyum, va boshqalar) va ko‘plab
moda brendlar, spirtli ichimliklar yoki sigareta brendlari xam shu yo‘ldan foydalanishadi.
Ushbu model shuningdek, shuni eslatib turadiki: hatto mahsulotni ishlab chiqarishnining
dastlabki fazasidayoq unga brend deb qarash va uning chuqur ma’no kasb etishini anglash,
va mahsulotni afzalligini uni darajasini belgilashini chuqur anglashdir.
Brend darajaga shunchaki erishib bo‘lmaydi ularni ko‘p yillik mehnat natijasida
to‘plashadi yoki yillardar davomida sayqallangan tosh kabi; ular boshlanishidan va
tug‘ilish paytidanoq rejalashtirilgan bo‘lishi kerak. Bu jarayonda mahsulotning brendga
aylanish jaroyini ifod etadi va qaysi kompanya/xizmat ko‘rsatuvchining mahsuloti brend
darajaga tez va qaysi yo‘llar bilan ko‘tarilishini izohlaydi. Shuning uchun mahsulotni ishlab
chiqarishni yo‘lga qo‘yish bilan brendni yaratish bir xil emas. Shuning uchun ham brend
nomlari hech qachon aynan bir mahsulotni tavsiflovchi bo‘lmasligi kerak.
Birinchi sabab – tez orada tavsiflovchi umumiy narsa bo‘lib qolishi mumkin ya’ni,
raqobatchilar paydo bo‘lishi bilan bozorga bir xil mahsulot bilan kirishadi.Ikkinchidan,
mijozlar tez orada biznes nima haqida ekanligini bilib olishadi va shu vaqtda Brend nomi
ularga nomoddiy hikoyalarni ularga yetkazishda va ularni nima uchun qo‘shimcha haq
to‘layotganini va bunga arziydigan brend ekanliklarini tushuntirib berishda eng asosiy
quroldir. Masalan: Amazon kompanyasi yangilik kuch va mo‘l-ko‘llik (Amazon daryosi
kabi), haqida gapiradi va ularda huddi ularning nomi singari doimiy mahsulotning ko‘pliki
va sifati haqida maxsus reklamalar qilashadi.Grafikdagi ikkala strelkalar, tovar boshqaruvi
moddiy va nomoddiy qiymatlar o‘rtasida doimiy kelish va ketishdan iborat ekanligini
tasvirlayotganini ko‘rishimiz mumkin bo‘ladi. Brendlar ikki oyoqli qiymat ishlab
chiqaradigan tizimdir. Bu shuni anglatadiki, juda yaxshi mahsulot zamonaviy raqobatda
yetarli emas. Biroq, na luxury, na brend imidj mahsulotning funktsional haqiqatini
unutishga va uning tub mohiyatini o‘zgartitishga qodir emas. Demak Luxury brend yoki
brend imdji, uning nomi asl mahsulotning asosini va uning istemolchi uchun asosiy
qiymatli ekanligini o‘zgartirishga qodir! Sifat-doim birlamchi(moddiy holatni hisobga
olmaganda) bo‘lib qoladi.
Mahsulotga qiymat qo‘shish brend darajasiga bevosita ta’sir qiladi va o‘z navbatida
brendni muayyan mahsulotlar/xizmatlar uchun turlicha darajalarni yaratadi. Faqatgina
mahsulotga e’tibor berish yaxshi biznes modulini yaratishi mumkin, o‘z ustida ishlash
qo‘shimcha imkoniyatlarni yaratish isemolchilarni doimiy kuzatish va o‘rganish brend
yaratishning asosini tashkil qiladi. Bozorda o‘z istemolchilari va ular ongida brend
darajaga erishgan mahsulot/xizmat ko‘rsatuvchilar aynan bir sohada qaralganda turlicha
Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations
Special Issue – 7 (2021) / ISSN 2181-1415
254
darajalarga bo‘linadi. Quyida brendning istemolchilar anglamaydigan darajasini ko‘rib
chiqamiz.
2-grafik. Piramida brend va biznes modeli[8].
⮚
Griffe – ishlab chiqaruvchining ijodi va o‘ziga xos ishi bo‘lib, imzosi bilan o‘yib
yozilgan sa’nat asari. Bu turdagi kompaniyalar o‘zlarining noyob mahsulotlarini boshqalar
tomonidan nusxalanishidan qo‘rqishadi. Boshqa tomondan, brendlar, ayniqsa, qalbaki
yoki qalbaki mahsulotlardan qo‘rqishadi.Ush bu turdagi korxonalar reklamalarga ko‘p
urg‘u bermaydi va ularning brend modelida ikki oyoqli brend struqturasidan foydalanish-
maydi chunki ularning asosiy yo‘nalishi qiymatdan mahsulotgacha bo‘ladi. Ularning
xaridorlari umumiy bozor ulushining juda kam qismini tashkil etishadi lekin daromad
jixatdan eng yuqori naflilikka erishiladi.
⮚
Luxury brend – bu korxona/xizmat ko‘rsatuvchining kichik seriyalarda ishlab
chiqarilgan hashamatli brendlari hisoblanadi. Bu turdagi mahsulotlarning ko‘pini ishlab
chiqarish qiyin, chunki bu erda o‘ziga xoslik yotadi. “Ishlab chiqarish” etimologik ma’noda
“yaxshi faktlar”ning yagona kafolati sifatida qaraladi. Bunga Hermes, Rolls-Roys va
boshqalar kiradi.
⮚
Yuqori darajali brend – Sanoatlashtirishning bu darajasida brendning shuhrati
nomoddiy aurani yaratadi qimmat va eng yaxshi sifat uchun qo‘shimcha qiymatlarni
yaratadi. Bozorda qolgan brendlar mahsulotlarini ham xuddi shunga o‘xshash uchish
tendentsiyasiga ega bo‘lishga harakat qilishadi.
⮚
Brendlar – bu o‘sish bosqichidagi o‘z istemolchilariga ega ammo katta bo‘lmagan,
muayyan narxlardagi mahsulot/xizmatlarning seriyali ishlab chiqarish bilan bog‘liqdir.
XULOSA VA TAKLIFLAR
Yuqoridagilardan kelib chiqib, brend yaratishda qiymatdan mahsulotgacha bo‘lgan
jarayonlarning asosiy atributlarining ahamiyatini oshirish va ishlab chiqaruvchilar/xizmat
ko‘rsatuvchilarning o‘z brendlarini yaratishda mahsulot hali yaratilmasidan turib unga
qiymat qo‘shishlari lozim. Hozirgi bozor iqtisodiyotida ishlab chiqaruvchilardan faqat
Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations
Special Issue – 7 (2021) / ISSN 2181-1415
255
yaxshi mahsulot yaratishning o‘zi yetarli emas balki xizmat darajasiga alohida e’tibor
berish lozim bo‘ladi. Brend strategiyalaridan keng foydalanish brend mahsulot yaratish-
ning eng asosiy omillaridan hisoblanadi shuning uchun brend modellariga alohida e’tibor
berish kerak va harqanday sharoitda xam istemolchining eng yuqori naflilik darajasi bu
ularning istemol qiligan mahsulotlariga munosabati bilan o‘lchalanadi natijasi esa ishlab
chiqaruvchining darajasini belgilaydi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1.
(n.d.). Retrieved from https://hozir.org/ozbekiston-milliy-ensiklopediyasi-
birinchi jild.v2.html.
2.
Kapferer J. (2004). Strategic brand management: New approaches to creating and
evaluating brand equity (4th ed.). London: Kogan Page Les Éditions dOrganisation
3.
Mаhаlliy brendni shаkllаntirishning mаrketing strаtegiyasi. Iqtisodiyot fаnlаri
bo‘yichа fаlsаfа doktori (phd) dissertаtsiyasi – T.: 2021. – B. 14.
4.
Mаhаlliy brendni shаkllаntirishning mаrketing strаtegiyasi. Iqtisodiyot fаnlаri
bo‘yichа fаlsаfа doktori (phd) dissertаtsiyasi – T.: 2021. – B. 14.
5.
Котлер Ф. Маркетинг от А до Я. 80 Концепции, которые должен знать
каждый менеджер. Пер. с англ. – М.: Альпина Паблишер, 2014. – С. 211.
6.
Котлер Ф. Маркетинг от А до Я. 80 Концепции, которые должен знать
каждый менеджер. Пер. с англ. – М.: Альпина Паблишер, 2014 – С. 211.
7.
Muallif tomonidan tuzilgan.
8.
Muallif tomonidan tuzilgan.
9.
Jalilov J.G. (2017). Hedonic motivations among uzbek consumers. ISJ Theoretical
& Applied Science. – PP. 34–41.
10.
Djasurovna S. (2020). Marketing asoslari. Архив научных исследований,
1(12). извлечено отhttps://journal.tsue.uz/index.php/archive/article/view/1492.
11.
Djasurovna S. (2020). Strategik marketing Toshkent. – Архив научных
исследований извлечено от https://journal.tsue.uz/index.php/archive/article/view/1547.
12.
Djasurovna S. (2020). Тармоқлар ва соҳалар маркетинги. Архив научных
исследований, извлечено от https://journal.tsue.uz/index.php/archive/article/view/1396.
13.
Ganijonovich J. (2016). Importance motivational methods on marketing
management in the light industry enterprises. SAARJ Journal on Banking & Insurance
Research, 5.
14.
Jalilov J. (2020). Корхоналарнинг маркетинг фаолиятида мотивация
усулларини қўллаш зарурати. Архив научных исследований.
15.
Jalilov J. (2020). Маркетингда истеъмолчига йўналтирилган мотивация
назариялари. Архив научных исследований.
16.
Jalilov J.G. (2018). Use of Motivation Methods used to Motivate Media in Light
Industry Enterprises. Economics and Innovative Technologies, 2018, 25.
