Жамият ва инновациялар –
Общество и инновации –
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
Distance study of foreign languages: modern trends and
development prospects
Mukhamadali KHAKIMOV
1
Samarkand State Institute of Foreign Languages
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received July 2021
Received in revised form
20 July 2021
Accepted 15 August 2021
Available online
15 September 2021
Improving the system of teaching a foreign language is
relevant in the modern conditions of the development of society.
Currently, in our Republic, all higher educational institutions
have passed the stage of distance learning due to the current
situation in our country in connection with the pandemic. This
situation has pushed the introduction of distance learning into
the higher education system in the Republic of Uzbekistan, while
many foreign countries (USA, Europe, etc.) have been practicing
this teaching method for many years. Distance learning, as well
as traditional, reflects all components inherent in the educational
process (goals, content, methods, organizational forms, teaching
aids). Analyzing the latest research and publications concerning
the distance learning method of a foreign language, various
aspects were considered regarding this method of learning.
Today, the implementation of distance learning of the Italian
language is fraught with several main problems.
2181-1415/© 2021 in Science LLC.
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
foreign language,
distance learning,
traditional teaching,
higher education,
interactive teaching
methods.
Chet tillarni masofadan o‘qitish: zamonaviy tendentsiyalar va
rivojlanish istiqbollari
ANNOTATSIYA
Kalit so‘zlar:
xorijiy til,
masofaviy ta’lim,
an’anaviy o‘qitish,
oliy ma’lumot,
o‘qitishning interaktiv
usullari.
Chet tilini o‘qitish tizimini takomillashtirish jamiyat
rivojlanishi zamonaviy taraqiyotining dolzarb masalarining biri
hisoblanadi. Hozirgi kunda Respublikamizda pandemiya bilan
bog‘liq holda, barcha oliy o‘quv yurtlari masofaviy o‘qitishga
ro‘baro‘ kelishdi. Ushbu holat masofaviy o‘qitishni O‘zbekiston
Respublikasida oliy ta’lim tizimiga joriy etishga turtki berdi, bir
qator xorijiy mamlakatlar (AQSh, Evropa va boshqalar) ko‘p
1
Senior lecturer, Samarkand State Institute of Foreign Languages, Samarkand, Uzbekistan.
E-mail: fiducia82@mail.ru.
Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations
Special Issue – 8 (2021) / ISSN 2181-1415
253
yillar davomida ushbu o‘qitish usulini qo‘llab kelmoqda.
Masofaviy ta’lim an’anaviy ta’lim singari jarayonga xos bo‘lgan
barcha tarkibiy qismlarni (maqsadlar, mazmun, uslublar,
tashkiliy shakllar, o‘quv qo‘llanmalari) aks ettiradi. Chet tilini
masofadan o‘qitish uslubiga oid so‘nggi tadqiqotlar va nashrlarni
tahlil qilib, ushbu ta’lim uslubiga oid turli jihatlar ko‘rib chiqildi.
Bugungi kunda italyan tilini masofadan o‘qitishni amalga
oshirish bir nechta asosiy muammolarga duch kelmoqda.
Дистанционное изучение иностранных языков: современные
тенденции и перспективы развития
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
иностранный язык,
дистанционное обучение,
традиционное обучение,
высшее образование,
интерактивные методы
обучения.
Совершенствование системы обучения иностранному
языку является актуальной в современных условиях
развития общества. В настоящее время в нашей Республике
все
высшие
учебные
заведения
прошли
этап
дистанционного обучения из-за сложившейся ситуации в
нашей стране в связи с пандемией. Эта ситуация
подтолкнула внедрение дистанционного обучения в
систему высшего образования в Республике Узбекистан, в
то время как многие зарубежные страны (США, Европа и
т.д.) практикуют этот метод обучения уже много лет.
Дистанционное обучение так же, как и традиционное
отражает все присущие учебному процессу компоненты
(цели, содержание, методы, организационные формы,
средства обучения). Анализируя последние исследования и
публикации, касающиеся дистанционного метода обучения
иностранного языка, были рассмотрены различные
аспекты относительно этого метода обучения. На
сегодняшний день реализация дистанционного обучения
итальянского языка сопряжена с несколькими основными
проблемами.
Butun dunyoda ta’lim rivojlanishining hozirgi bosqichi masofaviy o‘qishning tez
tarqalishi bilan tavsiflanadi. Bu hodisa kamida ikkita asosiy shart bilan bog‘liq. Birinchi
shart hududiy-tashkiliy jihat bilan bog‘liq. Tarixiy ta’lim institutlar ma’lum aholi
punktlarida (birinchi navbatda juda katta) tashkil etilgan, aholining katta qismi ulardan
tashqarida yashaydi. Shu munosabat bilan, ijtimoiy-iqtisodiy omillar tufayli boshqa
mintaqaga ko‘chib o‘tish har doim ham mumkin emas, masofadan o‘qitish mumkin bo‘lgan
ta’lim turlaridan biri sifatida qaraladi.
Shunisi e’tiborga loyiqki, jahon masofaviy ta’lim bozori tarkibida Shimoliy Amerika
(jahon bozorining qariyb 55%) va Osiyo (taxminan 20%) ustunlik qiladi. Dunyoning bu
qismlari hududlari shu qadar kengki, masofadan o‘qishga ehtiyoj juda dolzarb. Shuni esdan
chiqarmaslik kerakki, Osiyoda yashovchi aholi soni ko‘pligi sababli bu mintaqada
masofadan o‘qishga bo‘lgan talab doimiy ravishda o‘sib bormoqda.
Bugungi kunda respublikamizda barcha oliy ta’lim muassasalari pandemiya bilan
bog‘liq vaziyat tufayli masofadan o‘qitish bosqichidan o‘tdilar. Bu holat O‘zbekiston
Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations
Special Issue – 8 (2021) / ISSN 2181-1415
254
Respublikasida oliy ta’lim tizimiga masofadan turib o‘qitish joriy etilishiga olib keldi,
ko‘plab xorijiy davlatlar (AQSh, Yevropa va boshqalar) bu usulni ko‘p yillar davomida
amalda qo‘llamoqda. Oliy ta’lim tizimini rivojlantirishning ushbu bosqichida chet tilini
o‘qitish metodikasining asosiy masalalaridan biri (jumladan, italyan tili) masofaviy ta’lim
usulidan foydalanishdir.
Shuni esdan chiqarmaslik kerakki, Osiyoda yashovchi aholi soni ko‘pligi sababli bu
mintaqada masofadan o‘qishga bo‘lgan talab doimiy ravishda o‘sib bormoqda. Vaziyat
Evropada biroz boshqacha. Evropa mintaqasi aholi zichligi yuqori bo‘lgan nisbatan kichik
hudud bilan ajralib turadi. Yaxshi rivojlangan infratuzilma tufayli, kunduzgi o‘qish uchun
jamoaga o‘tish nisbatan oson. Shu sababli, Evropada masofaviy o‘qitish nisbatan sekin
sur’atlar bilan rivojlanmoqda, garchi taniqli masofaviy ta’lim markazlari uzoq vaqtdan
buyon Evropaning etakchi mamlakatlarida tashkil etilgan va faoliyat yuritayotgan bo‘lsa
ham (Buyuk Britaniyadagi Ochiq Universitet, Xagen Xabarlar Universiteti (Germaniya);
Masofaviy ta’lim universiteti). Madridda (Ispaniya)).
Ikkinchi shart axborot texnologiyalarining rivojlanishi bilan bevosita bog‘liq. Global
ta’lim platformalari paydo bo‘lib, ularning sifati yaxshilanmoqda. Ma’lumki, kunduzgi
o‘qitish va masofadan o‘qitish o‘rtasidagi asosiy farq talaba va o‘qituvchi, shuningdek
talabalarning o‘zlari o‘rtasidagi aloqalarni amalga oshirishning o‘ziga xos xususiyatlarida
yotadi.
Zamonaviy ta’lim platformalari bu farqlarni tenglashtirish yo‘lida takomil-
lashmoqda. Hozirgi vaqtda onlayn ta’lim texnologiyalari ta’lim kommunikatsiyalari
jarayonini kunduzgi ta’limning xarakteristikasiga imkon qadar yaqinlashtirmoqda.
O‘quv jarayonini simulyatsion modellashtirish shaklida tashkil etish, shuningdek
testlar yoki imtihonlar o‘tkazish uchun kompyuter texnologiyalarining ulkan salohiyati
muhim jihatdir. Nihoyat, biz masofaviy o‘qitishning tashkiliy va moliyaviy afzalliklarini
ajratib ko‘rsatishimiz mumkin.
Xususan, bu turli ta’lim muassasalarida tahsil olayotgan talabalarga bir vaqtning
o‘zida bitta o‘qituvchi bilan mashg‘ulotlarda qatnashish imkonini beradi. Masofaviy
o‘qitishning yanada rivojlanish ssenariysini bashorat qilib, uchta variantni ajratish
mumkin. Birinchi variant-ta’limning ikkita shakli parallel ravishda mavjud: kunduzgi va
masofaviy o‘qitish. Shunday qilib, har bir kishi o‘zi uchun mos ta’lim shaklini tanlaydi.
Ikkinchi variant-masofadan o‘qitishning yanada rivojlanishi natijasida kunduzgi ta’limning
bosqichma-bosqich o‘zgarishi. Uchinchi variant - bu o‘qitishni tashkil etishning ikki shakli
o‘zaro bog‘liqligi. Muallifning fikricha, ularning murakkab kombinatsiyasida birinchi va
uchinchi stsenariylar bo‘lishi mumkin. Ta’lim muassasalarini tashkil etishning chuqur
an’analari axborot texnologiyalari rivojlanishining har qanday bosqichida kunduzgi
ta’limdan butunlay voz kechishga imkon bermaydi.
Shu bilan birga, kunduzgi ta’limni masofadan o‘qitish bilan to‘ldirish juda samarali
bo‘lib tuyuladi, chunki kunduzgi talabalar tegishli sohalarda etakchi (global miqyosda)
mutaxassislar darslarida qatnashish va global ma’lumotlar bazalari bilan ishlash
imkoniyatiga ega bo‘ladilar. ushbu mutaxassislik bo‘yicha adabiy manbalar. Yuqoridagi
dalillar uchinchi stsenariyni afzal ko‘radi. Biroq, birinchi ssenariy ham realdir, chunki
dunyodagi ijtimoiy-iqtisodiy vaziyat har kimga to‘liq vaqtda ta’lim olishiga imkon
bermaydi. Bu holat o‘n yildan ko‘proq davom etadi.
Masofaviy o‘qitish – bu muammoni hal qilish va aholining umumiy ta’lim darajasini
oshirishning aniq usuli. Zamonaviy dunyoda chet tillarini yuqori darajada biladigan
Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations
Special Issue – 8 (2021) / ISSN 2181-1415
255
mutaxassislarni tayyorlash jarayonida yangi o‘qitish usullari va texnologiyalaridan
foydalanish zarurligiga shubha yo‘q. Masofadan o‘qitish texnologiyasidan foydalanish
nazariy materiallarning ko‘payishi va mutaxassislarni tayyorlashda individual
yondashuvni joriy etish imkoniyati mavjudligi tufayli tinglovchilar tomonidan olingan
bilimlarning o‘zlashtirilishini tezlashtirishga yordam beradi.
Chet tilini o‘rganishda masofaviy o‘qitish texnologiyasidan samarali texnologiya
sifatida foydalanishning asosiy vazifasi o‘quvchilarning kommunikativ kompetentsiyasini
rivojlantirishdir. Chet tillarini o‘qitishda ishlatiladigan materiallarni ishlab chiqish
murakkab jarayon, chunki materialni taqdim etish tuzilishi shakllantirilishi kerak.
Materiallarni ishlab chiqish jarayonida interaktiv elementlardan foydalanish muhim
(masalan, ma’ruzalar).
Ushbu texnologiya yordamida o‘qituvchi va talaba o‘rtasidagi munosabatlar
o‘zgaradi va masofadan o‘qitishni davom ettiradi o‘quv materialini tuzishning
yondashuvlari va tamoyillarini aniqlash zarur. Buning uchun modulli xarakterdagi
elektron o‘quv majmualarini yaratish kerak, ular interaktiv va media materiallarni o‘z
ichiga oladi, ular o‘quvchilarni ular bilan ishlashda rag‘batlantiradi.
Bu texnologiya yordamida o‘qituvchi va talaba o‘rtasidagi munosabatlar o‘zgarib
bormoqda va masofadan o‘qitishni davom ettirish uchun o‘quv materialini tuzilishining
yondashuvlari va tamoyillarini aniqlash kerak. Buning uchun modulli xarakterdagi
elektron o‘quv majmualarini yaratish kerak, ular interaktiv va media materiallarni o‘z
ichiga oladi, ular o‘quvchilarni ular bilan ishlashda rag‘batlantiradi. Multimediya
darsliklari matn va grafikadan tashqari audio yozuvlar, videokliplar, animatsiyadan
foydalanish imkonini beradi, bu esa o‘quvchini sun’iy ravishda yaratilgan til muhitiga jalb
qilishni osonlashtiradi.
Bu muhitda o‘quvchi boshqa tillar bilan muloqot qila oladi, ularni quloq orqali
tushunishni o‘rganadi va talaffuz ustida ishlaydi. Chet tillarini masofaviy va barqaror
o‘qitish uchun shaxslararo bevosita muloqot zarur. Jonli muloqot yordamida tajriba tabiiy
va ma’lumotli tarzda etkaziladi. Jonli muloqot tufayli o‘qituvchi o‘quvchiga turli ta’sir
kanallaridan foydalanishi mumkin.
Ta’kidlash joizki, masofaviy o‘qitishning o‘ziga xos xususiyati-bu Internet-
texnologiyalarining ta’lim jarayonida keng qo‘llanilishi emas, balki talabaning o‘zi
xohlagan sohada mustaqil ta’lim olish va o‘zini rivojlantirish jarayoniga faol jalb etilishidir.
kelajakda ishlash. Bu talabalarning bilimi mustaqil ravishda olinishi, o‘zlashtirilishi va
amaliyotda qo‘llanilishi kerakligi haqidagi xabardorlik bo‘lib, bu talabadan maksimal
konsentratsiya va mas’uliyatni talab qiladi. O‘qituvchining masofaviy o‘qitish vazifasi –
o‘quv qo‘llanmalarini aniqlash, ma’lumot izlash usullarini ko‘rsatish va kurs davomida
muammoli masalalarni hal qilishga yordam berish, echim tanlash bo‘yicha maslahat berish
va h.k.
Masofaviy o‘qitish - bu ta’limning alohida turi, uning asosiy xususiyati ta’lim
jarayonining barcha ishtirokchilarining o‘zaro ta’sirining interaktivligidir. Bu holda
o‘qituvchining ishtiroki shart emas, chunki masofadan o‘qitish – bu materialni mustaqil
o‘rganish jarayoni. Masofaviy o‘qitish yordamida o‘qishga shaxsga yo‘naltirilgan
yondashuv amalga oshiriladi va o‘qishning maksimal individualizatsiyasi yuzaga keladi.
Masofaviy o‘qitish umumiy pedagogik didaktik o‘qitish tamoyillari bilan ham, o‘ziga
xos tamoyillar bilan ham tavsiflanadi. Yangi axborot va telekommunikatsiya texnologiya-
laridan foydalanish masofaviy ta’lim ishtirokchilarining elektron pochta, chat, forum,
Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations
Special Issue – 8 (2021) / ISSN 2181-1415
256
videokonferentsiya, veb-seminar, onlayn-seminar yordamida joylashuvidan qat’i nazar,
o‘zaro aloqada bo‘lish imkonini beradi.
Masofaviy o‘qitishning metodik xususiyati shundaki, o‘quv dasturida nazarda
tutilgan bilim, ko‘nikma va malakalarni o‘zlashtirish an’anaviy ta’lim shakllarida emas
(ma’ruza, darslar, seminarlar va boshqalar), balki talabaning mustaqil ishi orqali amalga
oshiriladi. vositalari, – tashuvchilar haqida ma’lumot. Masofadan o‘qitish jarayonining
markazida o‘qitish emas, balki o‘rganish, ya’ni talabaning bilim, ko‘nikma va malakalarni
o‘zlashtirish uchun mustaqil bilish faoliyati turadi. Shu bilan birga, talaba nafaqat
kompyuter ko‘nikmalariga ega bo‘lishi, balki masofaviy o‘qitish jarayonida duch keladigan
ta’limiy axborot bilan ishlash usullariga ham ega bo‘lishi kerak.
Zamonaviy jamiyat tobora ko‘proq erkinlik va natijaga erishishga moyil bo‘lganligi
sababli, masofaviy o‘qitish shunga o‘xshash ta’lim turlarini egallaydi, chunki bu odamga
vaqtincha emas, balki fazoviy ma’noda ham ta’sir qilmaydi. Kengligi tufayli qimmat emas
va sifatli.
Keling, zamonaviy axborot – ta’lim muhitida chet tillarini o‘qitishga murojaat
qilaylik. Uning o‘ziga xos xususiyatlari bor, ular “Chet tili” fanining o‘ziga xos xususiyat-
laridan kelib chiqadi.
“Chet tili” fanining o‘ziga xosligi, birinchi navbatda, chet tilini o‘qitish mazmunining
etakchi komponenti fanlarning asoslari emas, balki faoliyat usullari - nutq faoliyatining har
xil turlarini o‘rgatish: gapirish, tinglash. , o‘qish va yozish. Akademik L.V. Shcherba shuni
ko‘rsatadiki, chet tilini o‘rgatish ma’lum bir faoliyatni o‘rgatadi va mavzuning o‘ziga xosligi
nutqni, muloqotni o‘zlashtirishdan, nutq-fikrlash faoliyatini shakllantirishdan iborat.
XX-asrning ikkinchi yarmida “Umumta’lim maktabida chet tillarini o‘qitishning umumiy
metodikasi” asarida birinchi marta aniqlangan.
Xulosa qilib aytganda, chet tillarni masofadan o‘qitish talabalarga ta’lim olish
tezligini tanlab, ularning qiziqishlari va ehtiyojlarini aniqlab, o‘z ta’lim traektoriyasini
shaxsiylashtirish imkonini beradi, bu esa o‘qituvchining ijodiy yondashuv va
improvizatsiyani o‘rgatishda qo‘llanishiga yordam beradi, bu esa o‘qituvchilarni ingliz
tilini o‘rganishga undash imkonini beradi. Bugungi kunda an’anaviy va innovatsion
pedagogik o‘qitish texnologiyalari juda ko‘p. Bu ulardan biri yaxshiroq, boshqasi
yomonroq degani emas, yoki ijobiy natijalarga erishish uchun faqat bittasini ishlatish
kerak va bundan ortiq emas. Eng yaxshi variant - bu texnologiyalar aralashmasidan
foydalanish. Demak, o‘quv jarayoni asosan sinf-dars tizimidan iborat. Bu sizga jadval
asosida, ma’lum bir auditoriyada, ma’lum bir doimiy talabalar guruhi bilan ishlash
imkonini beradi.
Yuqoridagilarga asoslanib, an’anaviy va innovatsion ta’lim usullari doimiy aloqada
bo‘lishi va bir-birini to‘ldirishi kerak. Qadimgi va butunlay yangi narsalarga o‘tishdan bosh
tortmang. Ushbu treningdan foydalanish talabalarning mustaqil faoliyatining rivoj-
lanishiga, o‘z-o‘zini rivojlantirishga, bilim sifatini oshirishga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi.
Talabalar o‘z ishlarini mohirlik bilan rejalashtirmoqdalar, o‘quv adabiyotlaridan qanday
foydalanishni biladilar. Ular umumiy ilmiy ko‘nikmalarga ega: taqqoslash, tahlil qilish,
umumlashtirish, asosiy va boshqalarni ajratish.
Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations
Special Issue – 8 (2021) / ISSN 2181-1415
257
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1.
Андреев А.А. Введение в дистанционное обучение. М., 1997.
2.
Белозубов А.В. Система дистанционного обучения Moodle: учебно-
методическое пособие / А.В. Белозубов, Д.Г. Николаев. – СПб: ф-т ИТиП СПбГУ ИТМО,
2007. – С. 108.
3.
Владимирова Л. Дистанционное обучение иностранным языкам // Lambert
academic publishing. 2017. – С. 3–4.
4.
Добрыдина Т.И.,
Масленникова О.Г.,
Надеждина Е.Ю.
«Перспективы
использования виртуальной образовательной платформы moodle в обучении
иностранным языкам» // Журнал: Вестник Кемеровского государственного
университета, 2014, № 3 (59) Т. 2. – С. 282–287.
5.
Пузейкина Л.Н., Бояркина А.В. «Расширенные возможности преподавания
иностранного языка в вузе с использованием систем дистанционного обучения (на
примере курсов сетевого сопровождения аудиторных занятий по немецкому
языку)» // Серия «ВЕСТНИКА СВФУ» № 4 (12), 2018. – С. 61–70.
6.
Калинин Д.А. Трудности, испытываемые преподавателями в условиях
дистанционного
обучения.
Интернет-журнал
«Науковедение».
Москва.
Науковедение, 2015; том 7; № 3.
7.
Лиховицкий А.С. Сравнительный анализ систем дистанционного обучения
Мoodle и tandem e-learning // А.С. Лиховицкий. – Режим доступа: https://elibrary.ru
/item.asp?id
8.
Кравченко Г.В.
Использование
дистанционной
среды
Moodle
в
образовательном процессе студентов дневной формы обучения / Г.В. Кравченко. –
Режим доступа: https://cyberleninka.ru/search.
9.
Курамшин Ю.Ф., Круглик И.И. Исследование эффективности олимпийского
образования студентов на основе дистанционной педагогической технологии //
Человек и образование. 2015. № 3 (44). – С. 165–168.
10.
Тухтасинов И.,
Хакимов М.
Современные
взгляды
на
проблему
дистанционного и традиционного методов обучения итальянскому языку в высших
учебных заведениях // Общество и инновация. 2021. Vol. 1 № 2, – С. 111–117.
11.
Чигинцева А.А. Актуальные проблемы дистанционного обучения //
Вопросы студенческой науки. 2018. № 3 (19). – С. 10–13.
12.
Щерба Л.В. Преподавание языков в школе. Общие вопросы методики: Учеб.
Пособие для студ. филол. фак. – 3-е изд., испр. и доп. – СПб.: филологический
факультет СПбГУ; М.: Издательский центр «Академия», 2003 – С. 160.
