Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
Landscape design and creating compatibility when designing a
landscape project
Muhayyo SULTANOVA
1
National Institute of Art and Design named after Kamoliddin Behzod
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received October 2021
Received in revised form
15 November 2021
Accepted 20 December 2021
Available online
15 January 2022
This article describes in detail the trend of convergence of
architecture and nature. Namely, the opening of the interior and
the visual connection of the interior with the external
environment
–
the surrounding landscapes, loggias in the
building, terraces, balconies and, most importantly, the
architecture and landscape of the public. Construction tools in
design
–
flowers, decorative herbs, water, stones and much more.
The article also tells about landscape design, how buildings
should form an ensemble, and the rules of their harmony.
2181-
1415/© 202
1 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol2-iss11/S-pp
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
subject,
element,
ensemble,
trend,
visual,
logical,
classical,
asymmetrical,
curb,
parterre.
Landshaft loyihasini yaratishda landshaft dizayni va bino
uy
g‘
unligi
ANNOTATSIYA
Kalit s
o‘
zlar:
subyekt,
element,
ansambl,
tendensiya,
vizual,
lojik,
klassika,
assimetrik,
bordyur,
parter.
Arxitektura va tabiatning yaqinlashish tendensiyasi ham
batafsil jihatlarga ega: ichki makonning ochilishi va interyerning
tashqi muhit bilan vizual birikmasi
–
atrofdagi landshaftlar,
binodagi lojikalar, teraslar, balkonlar va, eng asosiysi, ular bilan
tabiat
o‘
rtasidagi aloqani ta
’
minlaydigan jamoat binolarning
me
’
moriy va landshaft dizaynidagi vositalar
–
gullar, manzarali
o‘
tlar, suv, toshlar va boshqalardir.
Maqolada landshaft dizayni va binolarning birgalikda bir
ansambl b
o‘
lishi va ularning uy
g‘
unlik qoidalari haqida s
o‘
z
boradi.
1
The teacher of the department
“
Design
”
National Institute of Art and Design named after Kamoliddin Behzod.
Tashkent, Uzbekistan. E-mail: Muhayyosultanova@gmail.com.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
01 (2022) / ISSN 2181-1415
50
Ландшафтный дизайн и создание совместимости при
проектировании ландшафтного проекта
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
предмет,
элемент,
ансамбль,
тренд,
визуальный,
логический,
классический,
асимметричный,
бордюр,
партер.
В данной статье, подробно описывается тенденция
сближения архитектуры и природы. А именно, открытие
интерьера и визуальная связь интерьера с внешней средой
–
окружающими ландшафтами, лоджиями в здании,
террасами, балконами и, что наиболее важно, архитектурой
и ландшафтом публики. Строительные инструменты в
дизайне –
цветы, декоративные травы, вода, камни и многое
другое. Также в статье, рассказывается о ландшафтном
дизайне, о том, как здания должны составлять ансамбль, и о
правилах их гармонии.
“
Binolarning
o‘
ziga qaraganda k
o‘
proq ularning jozibasini ochib beradigan joy bu
bino atrofidagi ochiq joylarning joylashuvi va landshaft dizaynidir, bu esa shaharga va
shahardagi jamoat binolariga
o‘
ziga xos sifatni beradi
”
,
–
deb ta
’
kidlaydi taniqli landshaft
me
’
mori J. Simonds.
Ushbu vositalar me
’
moriy binoning subyekt-fazoviy muhitning alohida elementlari
bilan emas, balki madaniy landshaftning muhim qismlari bilan ish olib borganda, me
’
moriy
va landshaft ansambllarini tashkil etganda juda muhimdir.
Me’moriy ansambl dizaynida arxitektura binosi uslubi bilan bog‘langan holda ham
landshaft uyg‘unligini yaratish mumkin.
Agar bino qadimiy yodgorliklar sirasiga kiradigan
va uslub jihatdan klassika, barokko yoki grek-
rim etnik uslublar bilan loyihalangan bo‘lsa,
bino uchun uning dizaynidan kelib chiqqan holda landshaft loyihasining fransuz regular
klassik yoki mavritan uslublariga murojaat qilishimiz mumkin.
Nima sababdan aynan regular yoki mavritan uslubi? Bino arxitekturaviy uslubiga
qaraydigan b
o‘
lsak, klassika, barokko uslublari
o‘
zining aniq planirovkasi va dekorativ
jihatdan ulu
g‘vorlik, tantanavorlik va ba’zida jiddiy ko‘
rinishli tusga ega. Aynan
landshaftning regular uslubi xuddi shu bino uslubi qoidalariga rioya qilgan holda, aniq,
tartibli, simmetrik tarzdagi umumiy tarx, tarxda assimetrik tarzdagi
o‘
simliklar joylashuvi,
topiary va jonli bordyurlar, klumba, parterlardan keng tarzda foydalanganligi va bir
qarashdagi ulu
g‘
vorlik hissini uy
g‘
ota oladi.
Rasm-1. Versal saroyi va uning regular uslubdagi landshafti.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
01 (2022) / ISSN 2181-1415
51
Rasm-2. Versal saroyi va uning regular uslubdagi landshafti.
Bundan tashqari, regular uslubdan katta hajmdagi va kichik maydonlar uchun ham
birdek foydalanish mumkin. Aynan Fransiyaning Versal saroyi landshaft loyihasida ham
buning misolini k
o‘
rishimiz mumkin.
Rasm-3. Niderlandiyada joylashgan barokko uslubidagi
Xet-lo saroyi va uning regular uslubdagi landshafti.
Bino tashqi va ichki fasadida joylashgan ushbu landshaft uslubi
o‘
zining aniq tartibli
y
o‘
llari va fransuz uslubiga mos ravishdagi geometrik naqshlari bilan birgalikda bino
uslubiga uy
g‘
unlashib keta olgan.
Niderlandiyadagi Xet-
lo saroyining umumiy tarxiga e’tibor qaratadigan bo‘
lsak,
uning landshaftida ham katta maydonda landshaft loyihasini q
o‘
llashda regular uslubning
keng imkoniyatlaridan foydalanilganini, y
o‘
llar va hattoki, yashil
o‘
simliklar, shuningdek,
dekorativ geometrik naqshlardan foydalanganda ham aniq tartibli va simmetrik tarzdagi
landshaft loyihasini k
o‘
rishimiz mumkin.
Yevropa davlatlaridan farqli ravishda, Sharq mamlakati arxitekturaviy loyihalashi,
uslubi va landshaft uslublari ham bir-biridan farq qiladi.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
01 (2022) / ISSN 2181-1415
52
Yevropa davlatlarida landshaftda, asosan, regular va muntazam uslublardan keng
f
oydalaniladi va bu o‘z
-
o‘zidan landshaftning ko‘rinish jihatidan sun’iy tarzda
loyihalanganini, ya’ni ma’lum qoida va qarorlarga bo‘ysundirilganini ko‘rsatadi. Ammo
shunday bir istisno holat borki, Yevropa hududiga kiruvchi Angliya davlatida landshftning
regular uslubidan farqli ravishda, peyzaj uslubi keng tarqalgan va aynan peyzaj uslubi juda
katta muvaffaqiyat bilan shu yerda rivojlangan.
Balki shuning uchun ham ko‘plab tarixiy
manba va landshaft dizayniga oid kitoblarda peyzaj uslubini Angliya uslubi de
gan ta’rif
bilan uchratishimiz sababi ham shudir. Angliya peyzaj uslubining sharq davlatlaridan farqi
bor, albatta.
Bu yerda Yevropaning regular uslubini tark etmagan holda, uning ma’lum bir
detal va q
o‘
shimchalarini peyzaj uslubidagi bo
g‘
lariga singdiradilar. Bu orqali angliyaliklar
o‘
z bo
g‘
larida ranglarning jilokor va hashamdor mutanosibligini aks ettirgan holda,
bo
g‘
ning ulu
g‘
vor va tantanavorligini yana ham kuchatirishga harakat qiladilar. Bunday
bo
g‘
larga tashrif buyuruvchilar tabiatning tabiiy k
o‘
rinishidan bahramand b
o‘
lish asnosida
unda ma’lum bir sun’iy tarzdagi detallar va qo‘
shimcha dekorlarni sezmay ham qoladilar.
Angliya peyzaj uslubining yutu
g‘
i va jozibadorligi ham mana shu qoidalarni kishi k
o‘
zidan
berkita olishidadir balki.
Sharq davlatlari landshaft arxitekturasi rivojlanishi tarixiga nazar tashlaydigan
b
o‘lsak, landshaft tabiat in’omi deb qaralgan va ilohiy tarzda munosabatda bo‘
lingan. Shu
sababli ham Yevropadan farqli
o‘laroq, ular landshaftni sun’iy tarzidan ko‘
ra tabiiy
o‘
z
holicha shakllangan uslubini tan olib kelganlar. Ushbu uslub
o‘sha davrdanoq “Peyzaj”,
ya’ni tabiiy va o‘
rmon k
o‘
rinishi degan nomni olgan. Bu uslubni Sharq davlatlari hududida
q
o‘llanilgan tarziga e’tibor qaratadigan bo‘
lsak, peyjaz uslubida ular landshaftning yana
ham tabiiy k
o‘
rinishga ega b
o‘lishi va ba’zi hollarda tog‘
xususiyatini ham aks ettirishi
uchun katta toshlar, kichik k
o‘
lmaklar va sharsharalar, shuningdek, kichik arxitekturaviy
shakllardan ham keng foydalanganlar. Umumiy landshaftdagi kichik qoida esa undagi bir-
biri bilan bo
g‘
lanuvchi y
o‘
llar b
o‘
lgan xolos.
O‘
simliklarning rang garmoniyasi ham ushbu
uslubda rang-barang k
o‘
rinishga ega b
o‘
ladi.
Rasm-4, 5. Xitoy. Pekin shahridagi Ixeyuan parki.
Xitoy davlatining Pekin shahri hududida joylashgan Ixeyuan parki buning yaqqol
misolidir. Qadimgi imperatorning yozgi saroyi b
o‘
lgan va hozirda tashrif buyuruvchilar
uchun tarixiy bo
g‘
sifatida faoliyat olib borayotgan park hududida landshaftning tabiiy
elementlari
–
suvlar, havzalar va relyeflardan unumli foydalanilganligi etnik uslubdagi
arxitektura binosi bilan uy
g‘
unlashib ketgan. Xitoy, Koreya va Yapon qadimiy etnik
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
01 (2022) / ISSN 2181-1415
53
arxitekturasi
o‘
zining rang-barangligi va bino fasadida kontrast issiq ranglardan
foydalanishi bino
atrofidagi landshaft arxitekturasi shakllanishiga ham ta’sir etmay
qolmadi. Shu sababli ham aynan mana shu davlatlar landshaftida kontrast yashil, sariq va
qizil ranglar gammasining uy
g‘
unlashuvini k
o‘
rishimiz mumkin. Ulardagi landshaft dizayni
o‘
zining ana shu xususiyati bilan juda ham rang-barang va qiziqarli hisoblanadi. Jumladan,
parklarda katta harsang, qirrali toshlar va
o‘
simliklarning 10-
20%ida topiary san’atidan
foydilanilgani landshaft kompozitsiyasining yana ham t
o‘
liq va tabiiy k
o‘
rinishiga olib
kelgan.
Qadimgi Fors, Hindiston, shuningdek.
O‘
zbekiston hududida esa bo
g‘
-park
san’atining qat’iy muntazamlik va chorbog‘
uslubi keng tarqalgan. Ayniqsa, chorbo
g‘
uslubi
O‘
zbekistonda Temuriylar davri saroy va turarjoy binolarida keng q
o‘
llanilgan.
Rasm-6, 7.
Tojmahaldagi chorbog‘ uslubida landshaft loyihasi.
Hindiston.
Chorbo
g‘
uslubining eng jozibador va yorqin namunasini Hindistonning Tojmahal
ansamblida k
o‘
rish mumkin. Chorbo
g‘
uslubining asosiy qoidasi maydonning teng 4ta
b
o‘
lakka simmetrik tarzda b
o‘
linishidir. Markazda dekorativ favvora yoki kishik
haykallarni joylashtirish orqali maydonni teng taqsimlash mumkin.
Agar biz arxitektura va landshaft stilotiga, ya’ni yer yuzining tabiiy muhitiga
murojaat qilsak, unda ikkita novdani t
opish mumkin: biri binolarning me’morchiligida
qo‘llanilgan uslublar, ikkinchisi
- binoga tutashgan ochiq joylarning landshaft detallari.
Ushbu q
o‘
shimchalar esa ularning funksiyalari va shakllarini rivojlantirishga katta hissa
q
o‘
shadi.
FOYDALANILGAN
ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1.
kizi Sultanova M.F. The role of tour bases in the development of tourism in
Uzbekistan // International scientific and current research conferences.
–
2021.
–
PP. 1
–
5.
2.
Mannopova N.R., Kamolkhodjaeva M.B. Features of designing interiors of
restaurant establishments // Asian journal of multidimensional research.
–
2021.
–
Т
. 10.
–
№. 4. –
PP. 711
–
715.
3.
Tursunova S.F. Light in the modern world // Asian journal of multidimensional
research.
–
2021.
–
Т
. 10.
–
№. 4. –
PP. 750
–
756.
4.
Tursunova ShF.
“
History of advertising in Uzbekistan
”
. International Engineering
Journal for Research & Development 5.9 (2020): 10
–
10.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
01 (2022) / ISSN 2181-1415
54
5.
Kasimov O.S. Formation of Landscape Design in Japan // European Journal of
Business and Social Sciences.
–
2018.
–
Т
. 6.
–
№. 12. –
PP. 30
–
35.
6.
Султанова
М
. Inson psixologiyasiga arxitektura dizayni va undagi hajmlarning
ta’siri //
Общество
и
инновации
.
–
2021.
–
Т
. 2.
–
№.
5.
–
PP. 177
–
183.
7.
Mukaddas I. et al. Creating an Architectural Environment for Unemployed People
with Disabilities in Uzbekistan // Design Engineering.
–
2021.
–
PP. 12165
–
12172.
8.
Tursunova Shakhnoza Furkatovna. (2021). Packaging evolution and design.
Emergent: Journal of Educational Discoveries and Lifelong Learning (EJEDL), 2(11), 86
–
91. https://doi.org/10.17605/OSF.IO/XY3SB
9.
Sultanova Muhayyo, & Rustamov Firdavs Ruzibayevich. (2021). Design solutions
and development chronology in the construction of business centers. Emergent: Journal of
Educational Discoveries and Lifelong Learning (EJEDL), 2(11), 96
–
103. https://doi.org/
10.17605/OSF.IO/MZFRG
10.
Исакова
М. (2021). Анализ зарубежного опыта городских проектов для
инвалидов.
Общество и инновации,
2(10/S), 453
–
462. https://doi.org/10.47689/
2181-1415-vol2-iss10/S-pp453-462.
11.
Ахунова
Н. Dizayn obyektini loyihalashda kompyuter texnologiyalaridan
foydalanish //
Общество и инновации. –
2021.
–
Т. 2. –
№. 10/S. –
С. 463
-470.
12.
Xasanova M. Masjidlar arxitekturasida peshtoqlarning o
‘
rni va ahamiyati //
Матеріали конференцій МЦНД. –
2021.
13.
Matniyazov Zafarbek Erkinovich. (2020).
“Cultural and cognitive aspect and
factors influencing the organization of the architectural environment of the aralsea region
tourist routes”,
PalArch’s Journal of Archaeology of Egypt / Egyptology, 17(6),
PP. 8139
–
8153. Available at: https://archives.palarch.nl/index.php/jae/article/view/2220.
14.
Саипова
Д
. Lighting design and modern trends in the organization of museum
exhibitions //
Общество
и
инновации
.
–
2021.
–
Т
. 5.
–
№.
11/S.
–
С. 7
-15.
15.
Fahriddinqizi S.M., & Akromjono
‘
g
‘
li A.A. (2021). Oliy
o‘quv yurtlarini
loyihalashda qurilish me’yoriy qoidalari va loyihalash tamoyillari
.
Ижтимоий
Фанларда Инновация онлайн илмий журнали,
1(6), 117
–
123. Retrieved from
http://sciencebox.uz/index.php/jis/article/view/575.
