Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
Corpus as a primary and secondary learning tool in developing
students’ paremiological competence
Shuhratjon BOYKHANOV
1
Tashkent State University named after Nizami
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received December 2021
Received in revised form
15 December 2022
Accepted 20 January 2022
Available online
15 Fabray 2022
This article is devoted to the effectiveness of the use of the
corpus in primary and secondary education. Namely, for the
development of paremiological competence of students. For
example, to achieve this goal, the theories of domestic and
foreign scientists were studied. For practical suggestions, the
expression beauty in the eye of the beholder was chosen and its
frequency in the American corpus (COCA) was determined.
Effectively using the corpus data, the model “What may be more
in the eye of the beholder?
”
was developed. Based on this
model, three paremiological exercises have been developed that
can be used as an introduction to a new topic, the development
of vocabulary and speaking skills of students. In conclusion, the
results obtained and recommended for use are briefly
described.
2181-
1415/©
2022 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol3-iss1/S-pp
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
Data-Driven Learning,
Discovery Learning,
e-learning,
credit-module system,
mobile learning,
paremiological activities.
Talabalarning paremiologik kompetensiyasini rivojlantirishda
til korpusi asosiy va qo‘shimcha ta’lim vositasi sifatida
ANNOTATSIYA
Kalit so‘zlar
:
Data-Driven Learning,
Discovery Learning,
elektron ta’lim,
kredit-modul tizimi,
mobil ta’lim,
paremiologik mashqlar.
Ushbu maqola talabalarning paremiologik kompetensiyasini
rivojlantirishda til korpusining asosiy va qo‘shimcha ta’lim
vositasi sifatida samaradorligini ko‘rsatishga bag‘ishlangan.
Ushbu maqsadga erishish uchun mahalliy va xorijiy olimlar
nazariyalar o‘rgan
ildi.
Amaliy tavsiyalar berish uchun “Beauty is
in the eye of beholder” maqoli tanlab olinib, uning chastotasi
Amerika korpusi(COCA)da aniqlandi. Korpus ma’lumotlaridan
unumli foydalangan holda “What may be more in the eye of the
beholder?” [“yana nima kim
uchun qanday?”] deb nomlangan
1
Tashkent State University named after Nizami. Tashkent, Uzbekistan.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
01 (2022) / ISSN 2181-1415
194
model yaratildi. Ushbu model asosida turli maqsadlarda,
xususan, yangi mavzuni boshlash, talabalarning lug‘at boyligi va
gapirish ko‘nikmalarini rivojlantirishga mo‘ljallangan uchta
paremiologik mashqlar tuzildi. Va nihoyat, erishilgan natijlar
qisqa bayon etilib, ular foydalanishga tavsiya etildi.
Корпус как основной и вспомогательный инструмент
обучения в развитии паремиологической компетенции
студентов
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
Data-Driven Learning,
Discovery Learning,
электронное обучение,
кредитно
-
модульная
система,
мобильное обучение,
паремиологические
упражнения
.
Данная
статья,
посвящена
эффективности
использования
корпуса
в
начальном
и
среднем
образовании. А именно, для развития паремиологической
компетенции учащихся. К примеру, для достижения этой
цели, были изучены теории отечественных и зарубежных
ученых.
Для
практических
предложений
выбрано
выражение beauty is in the eye of the beholder и определена
его
частотность
в
американском
корпусе
(COCA).
Эффективно используя корпусные данные, разработана
модель “What may be more in the eye of the beholder?”. На
основе этой модели, разработаны три паремиологических
упражнения, которые можно использовать как введение
новой темы, развитие словарного запаса и навыков
говорения студентов. В заключении, кратко описаны
полученные
результаты
и
рекомендованные
к
использованию.
KIRISH
Ma’lumki, so‘nggi yillarda talabalarning qiziqishlariga qarab ta’lim berish, uni
individuallashtirish va differensiallashtirish, asosan, amaliy bilimlarni berish davr talabi
bo‘lmoqda.
Ta’lim berish usullarini differensiallashtirishning zamonaviy
shakllaridan biri
kredit-
modul tizimi bo‘lib, u O‘zbekistonda 2020/2021
-
o‘quv yilidan boshlab respublika
oliy ta’lim muassasalarida o‘quv jarayonini bosqichma
-bosqich kredit-modul tizimiga
o‘tkazish tartibi joriy etilishi O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar
Mahkamasining 2020-yil
31-dekabrdagi 824-son Qarorida qayd etilgan [1]. Kredit-
modul tizimi o‘qituvchi va
talabalarga erkinlik va talablar qo‘ymoqda. Erkinlik shundan iboratki, ular o‘zlariga
kerakli ko‘nikma va malakalarni egallash uchun fanlarni tanlashl
ari mumkin. Endilikda
talabalarda o‘quv qo‘llanmalarda va darsliklarda “mana bu maqollarni o‘qing va o‘rganib
oling” “mana bu maqollarni o‘qing va tarjima qiling” shaklidagi topshriqlarni ko‘rib,
“nima uchun vaqt yo‘qotib, pul sarflab, maqol va matallarni
yod olishim yoki tarjimasini
bilishim kerak” degan o‘rinli savol paydo bo‘ladi. Natijada, ushbu fanga bo‘lgan qiziqishi
kamayib, oxir-
oqibat men “bu fanni o‘qimayman, menga qiziqarli emas”, deyishga olib
keladi. Agar o‘qituvchi biroz bo‘lsa
-da, talabalar maqsadi va qiziqishlarini hisobga olgan
holda muammoli hamda qiziqarli shaklda dars bersa, nazarimizda, talaba kitobda
yozilgani yoki o‘qituvchi aytgani uchun emas, kelajakda uni o‘zi uchun kerakligini anglab
o‘rganadi. Masalan, o‘qituvchi jurnalist talabalarga mo‘ljallangan isbot etilmagan
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
01 (2022) / ISSN 2181-1415
195
ma’lumot va uning oqibati haqidagi kichik hikoyani
platformaga joylaydi. Shundan so‘ng
o‘qituvchi Zoom ilovasi yordamida quyidagi topshiriqni beradi. “Matnni o‘qing. First
think, then speak maqolini matnga qanday aloqasi
borligini ayting.” Keling, endi usbu
topshiriqni
muhokama qilsak, birinchidan, hozirgi talabalar eng so‘nngi texnika va
texnologiyalar, noutbuk, planshet va aqlli telefonlardan forydalanadilar. Ikkinchidan,
o‘qituvchi talaba mutaxassisligiga muvofiq kichik
matn qo‘lladi. Uchinchidan, o‘qituvchi
talabalardan maqolning tarjimasini emas, uning matnga aloqadorligini aytishlarini
so‘radi. Talabalar maqol va matn o‘rtasidagi aloqadorlikni aytishlari uchun, tabiiyki,
ularni o‘qishi, kerak bo‘lsa, ular tarkibidagi notanish so‘zlarni lug‘atdan topib
o‘rganishlari kerak. Bu boshqa so‘z bilan aytganda,
ma’lum leksik birlikni matnga
bog‘lash va muammoli topshiriq berish talabalarni erkin, tez, tanqidiy va mustaqil ishlash
va fikrlashga rag‘batlantiradi hamda ularning “bu maqollarni nima uchun
o‘rganyapman?” kabi savoliga javob bo‘ladi.
ADABIYOTLAR TAHLILI
O‘quv vositalari turlari
O‘quv vositalari bu
ta’lim olish yoki ta’lim berishni osonlashtirishdigan vositalar
hisoblanadi. Jamol Jalolov xuddi shunday o‘quv v
ositalarining quyidagi turlarini sanab
o‘tgan:
1)
bajaradigan vazifasiga ko‘ra asosiy va qo'shimcha (yordamchi) o‘quv qurollari
turlari;
2)
kimga mo‘ljallanganligiga qarab muallim yoki o‘quvchilar qo‘llaydigan o‘quv
qurollari;
3) axborot
keladigan yo‘l (analizator)ga nisbatan eshitish, ko‘rish, eshitib ko‘rish
nomlaridagi;
4)
texnika ishtirokini hisobga olib, an’anaviy (notexnik) va zamonaviy (texnik)
atalmish o‘quv qurollari;
5) ishlab chiqarilishi nuqtayi nazaridan ommaviy va mahalliy
o‘quv qurollari
mavjud
[2].
Ta’limda kompyuter texnologiyalari va korpus ma’lumotlaridan foydalanish
Ma’lumki
, kitob barcha soha vakillari
uchun asosiy o‘quv quroli hisoblanadi. Shu
bilan bir qatorda,
hech kim inson kamoloti uchun kashf etilgan qo‘shimcha o‘quv
vositalarini qo‘llashni ham inkor etmaydi. Dastavval kompyuter 1960–
1970-yillar
orasida (CALL
–
computer assisted language learning) Amerikada kompyuter yordamida
tilni o'rgatish boshlangan bo‘lsa,[3] XXI asrga kelib, e
-learning, m-mearning yoki distance
learning kabi so‘zlar dunyodagi mamlakatlar, shu jumladan, o‘zbekistonlik talabalarning
ham faol lug‘at boyligiga aylandi. E
-learning
–
elektron
ta’lim turi –
talabalarning
mustaqil ta’limini rivojlantiradi. Ushbu ta’lim vositasida
t
alaba o‘qituvchi ishtirokisiz
o‘quv materiallarini kompyuter vositasida o‘zlashtiradi va shu zahoti o‘zlashtirganligi
haqidagi ma’lumotga ega bo‘ladi.
M-learning
–
mobil ta’lim bu –
ko‘tarib olib yurishga
qulay texnologiyalar, simsiz kompyuterlar, planshet, noutbuk va aqlli telefonlar
vositasida elektron ta’lim olish va elektron ta’lim berishdir.[4]
Muhimi shundaki, bitta elektron ta’lim vositasi yuqorida Jalolov tasnifidagi aytib
o‘tilgan barcha xususiyatlarni qamrab oladi.
METODOLOGIYA
Biz ushbu maqolamizni talabalarning paremiologik kompetensiyasini rivojlan-
tirishda
korpus asosiy va qo‘shimcha ta’lim vositasi sifatidagi samaradorligini
o‘rganishga bag‘ishladik. Tadqiqotimizning nazariy asosini mahalliy olimlarimiz Jamol
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
01 (2022) / ISSN 2181-1415
196
Jalolov, xorijiy olimlar N.S. Dash, T.V. Paul va S. Bernadilarning mavzuga taalluqli
fikrlaridan foydalandik. Keyin tadqiqot tahlili uchun “Beauty is in the eye of the beholder”
ingliz maqolini tanlab oldik. Shundan so‘ng, asosiy va qo‘shimcha ta’lim vositasi sifatida
korpusning samarador
ligini ko‘rsatish maqsadida tanlab olingan maqolni Amerika
korpusida janrlar va yillar bo‘yicha qo‘llanish chastotasini tahlil qildik va shu asosida
uchta amaliy mashq tavsiya etdik. Shu o‘rinda Amerika korpusi haqida qisqa ma’lumot
keltirsak.
The Corpus of Contemporary American English (COCA
), ya’ni
Hozirgi zamon
Amerika korpusi (HZAK) amerikalik korpus tilshunosligi bo‘yicha mutaxassis Mark
Davies tomonidan tuzilgan bo‘lib, mazkur korpus o‘z ichiga bir milliardan ortiq so‘zni
qamrab olgan. Ushbu
manbadagi so‘zlar sakkiz janrga oid matnlardan, jumladan, og‘zaki,
badiiy, gazeta va jurnallar, ta’limga oid matnlar, televideniye subtitrlari, internet bloglari
va sahifalaridagi matnlardan iborat.[5]
MUHOKAMA
Korpusga asoslangan ta’lim
Longman online lug
‘atida korpus termini quyidagicha ta’riflangan:
a large collection of written or spoken language that is used for studying the
language [6]
–
Tilni o‘rganish uchun qo‘llanadigan ulkan og‘zaki va yozma til materiallari
jamlanmasi.
Demak, korpus bu
–
muayyan til korpusi vositasida talabalarning kompyuter
savodxonligi, internet ma’lumotlaridan maqsadli foydalanish madaniyatini, mustaqil
ta’lim ishlash ko‘nikmalarini rivojlantiradigan vosita. Korpusga asoslangan ta’lim bu
shaxsga
yo‘naltirilgan ta’lim hisoblana
di. Uning tarkibida tildagi til birliklari turli
shakllarda, tuzilishlarda, uslublarda qo‘llanganligi sababli talabalar xorijiy til
ko‘nikmalarini bir yoqlama rivojlantirmaydilar.
Korpusdan
хorijiy tilni o‘qitishda ikki maqsadda, ya’ni asosiy va qo‘shimcha ta’lim
vositasi sifatida ishlatish mumkin. Asosiy o‘quv vositasi
Data-Driven Learning (DDL),
ya’ni Axborotga Asoslangan Ta’lim(AAT) deb nomlanib, bunda talabalar kimgadir taqlid
qilmay,
o‘zlari xorijiy tilning keng imkoniyatlarini(tilning foneti
kasi, morfologiyasi,
semantikasi kabi til aspektlarini jonli tildan olingan misollar yordamida mustaqil kashf
etadilar.[7] Ayni paytda Axborotga Asoslangan Ta’lim (AAT) asosida, shuningdek,
talabalarni o‘z loyihalarini shakllantirishga rag‘batlantirilmoqda
.Bunday usul Discovery
Learning, ya’ni O‘zim Uchun Kashf Etdim (O‘UKE) deb nomlanadi. Ushbu usulda, asosan,
tilni yaxshi o‘zlashtirgan talabalar o‘zlari uchun o‘zlashtirgan ko‘nikmalari ichida mavjud
bo‘shliqlarini to‘ldiradilar.[8] Ingliz korpusi, shuning
dek, leksik sillabus va darslik, ikki
tilli lug‘atlar, idioma va maqol lug‘atlarni,
ingliz tili grammatikasiga oid materiallarni
tuzishda
qo‘shimcha ta’lim vositasi sifatida
ishlatiladi [9].
NATIJA
Korpus talablarning paremiologik kompetensiyasini rivojlatirishda asosiy va
qo‘shimcha o‘quv vositasi
Biz paremiologik mashq tuzishdan avval “Beauty is the eye of the beholder”
ma’nosini aniqladik. U o‘zbek tilida nimadir yoki kimdir haqida har kim har х
il fikrlaydi,
degan ma’noni bildiradi.[10] Endi
iboraning Amerika korpusidagi yillar va janrlar
bo‘yicha qo‘llanishiga oid raqamlarga murojaat etsak.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
01 (2022) / ISSN 2181-1415
197
1-
jadvalda ushbu iboraning jonli tilda anchagina ko‘p qo‘llanilishini ko‘rish
mumkin. Shuni e’tiborga olish kerakki, biz maqolning asosi
“the eye of the beholder”
iborasini izlab, shu natijani oldik. Ushbu iboraning Amerika korpusidagi umumiy
qo‘llanish chastotasi 459 ta bo‘lib, ulardan 90 tasi yaxlit maqol,
“Beauty is the eye of the
beholder”ga tegishlidir(19,6%).
1-Tablitsa
Paremiologik mashqlar
Biz ushbu tadqiqotimizning kirish qismida ikki shakldagi mashqlar haqida so‘z
yuritdik. Ulardan birinchisi an’anaviy, ikkinchisi esa noan’anaviy mashqdir. Ikki mashq
ham talabalar til ko‘nikmalarini rivojlantiradi, ammo qay darajada
degan savol uchun
birinchi mashq hozirgi davr talabiga javob bera olmaydi. Maqolamizning ushbu qismida
bir necha paremiologik mashqlar tuzishni maqsad qilganmiz. Bu kabi mashqlar tuzishdan
avval mashq, ularning ba’zi turlari haqida qisqacha to‘xtalib o‘tam
iz.
Mashq (arab
قثم
)1.
Biror faoliyatni puxta o‘rganish, malaka hosil qilish uchun
bajariladigan ish, tayyorgarlik mashg‘uloti.
Harbiy mashq 2.
Ma’lum maqsadda
bajariladigan, qilinadigan muayyan ish, harakat.
Imloga oid mash
q
lar
[11].
Jamol Jalolov mashqning
ikki shakliga, ya’ni uning statik va dinamik shakllariga
alohida izoh bergan. Olim aytib o‘tganidek, statik mashq deganda chet
tili darsligida
muayyan raqam yoki harf bilan belgilangan yoki maxsus ajratib ko‘rsatilgan, ikki
qismdan iborat, dars t
arkibini tashkil etadigan o‘quv
-metodik kategoriya tushuniladi.
Mashqning qismlari metodik adabiyotlarda “mashq talabi (sarlavhasi)” va “mashq
materiali”deb yuritiladi. Mashq materiali darslikda yozilgan (harf, so‘z, jumla, grafik
matn) yoki o‘quvchi nutqining mahsuli (tovush, so‘z, jumla, og‘zaki matn) bo‘lishi
mumkin. Dinamik mashq esa
chet tilda o‘quvchi bajaradigan, harf yozish yoki tovushni
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
01 (2022) / ISSN 2181-1415
198
talaffuz etishdan tortib, to matnni idrok etib tushunish yoki o‘z fikrini bemalol bayon
etishgacha bo‘lgan o‘quv amalidir. Mashqlarning statikadagi ko‘rinishi darslik muallifning
ijod mahsulidir, dinamikada esa nutq ko‘nikma va malakalari hosil qilish yo‘lidagi amaliy
xatti-harakatlar va urinishlardir. Shuningdek, olimlar tomonidan mashqning turli
nomlari, jumladan, til va nutq mashqlari (Prof. Igor Vladimirovich Raxmanov);
informatsion, operatsion va motivatsion mashqlar (Prof.Vulf Abramovich Buxbinder),
shakllantiruvchi, rivojlantiruvchi va takomillashtiruvchi mashqlarni(1970
–
80-yillarda
bajargan ilmiy tadqiqotlarida (J. Jalolov, T. Sattorov, A.
Soynazarov va b.) aytib o‘tganlar
[12].
Biz yuqorida til va nutq mashqlari, operatsion va motivatsion hamda
rivojlantiruvchi va mustahkamlovchi mashqlar mavjudligini aytib o‘tdik. Paremiologik
mashqlari deganda, maqol va mata
llarni rivojlantirishga mo‘ljallangan mashqlarni
nazarda tutdik.
1-
mashq. What may be more in the eye of the beholder? [“yana nima kim uchun
qanday” o‘yini]
Maqolga yashiringan yangi mavzuni toping
Jihoz: -
Rivojlantiruvchi ko‘nikmalar:
Tinglash va gapirish
Ajratilgan vaqt: 5 daqiqa
Maqsad:
“Beauty is in the eye of the beholder” maqolini qo‘llash orqali yangi
mavzuni qiziqarli boshlab olish, shuningdek, talabalarning tanqidiy fikrlash
ko‘nikmalarini rivojlantirish
O‘qituvchi avval “Beauty is in the eye of the beholder” [go‘zallikni har kim o‘zicha
tushunadi]maqolini doskaga yozadi,
undan so‘ng ushbu maqolni “beauty” so‘zisiz….qayta
yozadi. Undan so’ng o‘qituvchi
kichik hikoya yoki topishmoq so‘z aytadi va talabalarga
hikoyaning/topishmoqning javobini
topishlarini so‘raydi. Talabalar ushbu mashqda
maqolning javobini topish bilan birgalikda yangi mavzuning nomini ham topadilar.
Afzallik jihati o‘qituvchining “Beauty is in the eye of the beholder “doskaga yozib qo‘yishi
bevosita talabalar diqqatini egalla
ydi va passiv so‘z sifatida xotirada saqlanadi. Uning
kontekstlda ishlatilishi so‘zni faollashtirishga, faol so‘zga aylantirishga sabab bo‘ladi.
2-
mashq. What may be more in the eye of the beholder? [“yana nima kim uchun
qanday” o‘yini]
“Gaplarni o‘qing va
tushirib qoldirilgan so‘zlarni yozing” mashqi
Jihoz:
noutbuk, telefon yoki rangli markerlar, A3 yoki A4 hajmli qog‘ozga chop
etilgan tutgichiga in the eye of the beholder yozilgan lupa rasmi
Rivojlantiruvchi ko‘nikmalar:
o‘qish va yozuv
Ajratilgan vaqt: 10 daqiqa
Maqsad:
“Beauty is in the eye of the beholder” maqolini qo‘llash orqali yangi lug‘at
boyliklarini rivojlantirish
Talabalar imkon, sharoit bo‘lsa, o’qituvchi ko’rsatmasi bilan to‘gridan to‘g‘ri korpus
bilan ishlaydilar yoki o‘qituvchi tarqatma mat
eriallarni tarqatadi(tutgichiga in the eye of
the beholder yozuvi yozilgan lupa rasmi 2-rasm).
2-rasm In the eye of the beholder yozuvi yozilgan lupa
tarqatmasi:to‘ldirilmagan va to‘dirilgan namunasi
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
01 (2022) / ISSN 2181-1415
199
Ushbu mashq asosiy material sifatida
bajarilib, unda “Beauty is in the eye of the
beholder” maqoli orqali talabalar yakka hamda jamoa bo‘lib ishlaydilar va qo‘shimcha
lug‘at boyliklarini oshiradilar. Ushbu mashqni talabalar juft yoki kichik guruhlarga
bo‘linib bajaradilar.
Har ikki holda ham
talabalar o‘qib yozadilar. Farqi shundaki,
talabalar juft bo‘lib ishlaganlarida A4 formatdagi qog‘ozga, kichik guruhlarda ishlagan
-
larida esa vatman qog‘ozga yozadilar. Talabalar ushbu mashqda in the eye of the
beholder iborasi orqali noan’anaviy shaklda yangi so‘zlarni o‘rganadilar. “Beuaty is in the
eye of the beholder” maqoli mashq orqali mustahkamlanadi. Ushbu mashq talabalar
dunyoqarashini kengaytiradi, yakka va juft nutq mashqlariga asos bo‘ladi.
3-mashq. What
may be more in the eye of the beholder? [“yana nima kim uchun
qanday”o‘yini]
“Maqolni mos so‘z bilan to‘ldirib ayting” mashqi
Jihoz: -
Rivojlantiruvchi ko‘nikmalar: tinglash va gapirish
Ajratilgan vaqt: 5 daqiqa
Maqsad:
“Beauty is in the eye of the beholder” maqolini qo‘llash orqali
talabalarning mustaqil va tez ijodiy fikrlash ko‘nikmalarini rivojlantirish va
o‘zlashtirganlarini mustahkamlash
Ushbu mashq dars o‘rtasida bajarilib, talabalarning lug‘at boyligi va og‘zaki
nutqini
rivojlantirishga qaratilgan.Ushbu mashqni bajarish uchun avval xuddi shu nomli
mashqning o‘qish va yozuv mashqini bajargan bo‘lishlari kerak. Sababi, bu mashq og‘zaki
mashq bo‘lib, tez fikrlashni talab etadi. Talabalarning faolligiga qarab, ikki nafardan to‘rt
nafargacha talaba ishtrok etishi mumkin.
Namuna:
Talaba 1: Thanksgiving is in the eye of the beholder.
Talaba 2: Fit is in the eye of the beholder.
Talaba 1: Justice is in the eye of the beholder.
Talaba 2: Dancing in the eye of the beholder.
Talaba 1: Art is in the eye of the beholder.
Talaba 2: Truth is in the eye of the beholder.
Ushbu mashq bajarilishining boshqacha usuli:
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
01 (2022) / ISSN 2181-1415
200
Talabalar ikkitadan ikki guruhga bo‘linib, guruh a’zolari navbat bilan maqolning
leksik shaklini aytadilar.
XULOSA
Biz o‘qituvchi sifatida Amerika til korpusi vositasida uchta mashq tayyorladik.
Boshqacha aytganda, undan qo‘shimcha vosita sifatida foydalandik. Agar rejalashtirgan
mashqlarni ta’lim jarayonida qo‘llasak, korpusning asosiy vosita sifatidagi samara
-
dorligi
ni ko‘rishimiz mumkin.
Bundan tashqari, Axborotga asoslangan ta’lim (AAT)usuli dars jarayonida
qo‘llansa, talabalar o‘zlari uchun yangi narsani kashf etadilar, ya’ni “O‘zim uchun kashf
etdim” usuli(O‘UKE.)
Ushbu fikrimizga 2-
mashq misol bo‘la oladi.
Agar o
‘qituvchi dars
jarayonida emas, uni uyga vazifa sifatida bersa, u holda chin ma’noda “O‘zim uchun kashf
etdim” usuli(O‘UKE) amaliyotdan o‘tadi. Buning uchun esa talabalarda komputer
savodxonligi va internetdan samarali foydalanish madaniyati shakllangan bo
‘lishi kerak.
Til korpuslarining turli matndan iborat ekanligi, bu uning salbiy jihatidir. Ushbu
maqolada uning ijobiy jihatini ko‘rsatishni maqsad qilgan edik va amalda unga erisha
oldik, deb o‘ylaymiz.
Biz ushbu maqolamizda “What may be more in the eye of the beholder?” [“yana
nima kim uchun qanday”] modeli asosida uchta mashq tuzdik va ular yangi mavzuni
boshlashga,
talabalar lug‘at boyligini va gapirish ko‘nikmalarini rivojlantirishga
mo‘ljallangan mashqlar hisoblanadi.
Mashq tuzish jarayonida uning maqsadiga,
talabalarning qaysi ko‘nikmalarini rivojlantirishga qarab vaqt taqsimotiga va
, eng
muhimi, nutq ko‘nikmalarining yaxlitligiga e’tibor berdik.
Ushbu tadqiqotda erishilgan natijalarni differensiyallashtirish imkon bo‘lganligi
uchun ularni turli yosh va til darajasi xilma-
xil bo‘lgan talabalarga qo‘llash tavsiya etiladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1.
Oliy ta’lim muassasalarida ta’lim jarayonini tashkil etish bilan bog‘liq tizimni
takomillashtirish chora-
tadbirlari to‘g‘risida. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar
Mahkamasining Qarori, 12/31/2020 yildagi 824-son. Lex.uz. https://lex.uz/ru/docs/-
5193564.
2.
Jalolov J.J. (2012).
Chet til o‘qitish metodikasi: chet tillar oliy o‘quv yurtlari
(fakultetlari) talabalari uchun darslik / J.J. Jalolov.
–
Toshkent: O‘qituvchi, –
B. 432.
3.
Lee, K.S. (2000). English teachers' barriers to the use of computer-assisted
language learning. Computer Science.
4.
Paul T.V. (2014). An evaluation of the effectiveness of e-learning, mobile
learning, and instructor-led training in organizational training and development (PhD
Dissertation). Graduate College of Hampton University TYECHIA VERONICA PAUL 155
pages
5.
Mark Davies, Professor of (Corpus) Linguistics, Brigham Young University
(BYU)". www.mark-davies.org. Retrieved 2021
–
11-09
6.
Corpus. (2022). From Longman Dictionary of Contemporary English
https://www.ldoceonline.com/dictionary/corpus.
7.
Johns
T.F. (1997) “Contexts: The background, development and training of a
concordance based CLL program”. In, Wichmann
A., S. Fligestone, T. McEnery, and
G. Knowles (Eds.) Teaching and Language Corpora. London: Longman. PP. 32
–
46.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
01 (2022) / ISSN 2181-1415
201
8.
Bernadini
S. (2002) “Exploring new directions for discovery learning”.
In,
Kettemann C.B. and G. Marko (Eds.) Teaching and Learning by Doing Corpus Analysis.
Amsterdam-Atlanta,GA.: Rodopi. PP. 42
–
51.
9.
Dash, Niladri Sekhar (2010) “Corpus Based English Language Teaching: A New
Method”.
Proceedings of the Orientation-Cum-Workshop Programme on Recent Trends
in Language Teaching, 4-6 June 2010, Institute of Advanced Studies in Education, David
Hare Training College, Kolkata, India, 19
–
36
10.
In the eye of the beholder. (2022). COBUILD Advanced English Dictionary
https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/in-the-eye-of-the-beholder
11.
Oʻzbek tilining izohli lugʻati.(2006). 5 jild. 2
- jild. 672 bet: 562
–
bet
“Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi”
Davlat ilmiy nashriyoti
12.
Jalolov J.J. (2012).
Chet til o‘qitish metodikasi: chet tillar oliy o‘qu
v yurtlari
(fakultetlari) talabalari uchun darslik / J.J. Jalolov. -
Toshkent: O‘qituvchi, –
B. 432.
