Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
Training creativity sultanii based on pedagogical technologies
(Based on Haft Shuaro)
Iroda KHADZHIEVA
1
Urgench branch of the Tashkent University of Information Technologies named after Muhammad
al-Khwarizmi
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received January 2021
Received in revised form
30 January 2022
Accepted 20 February 2022
Available online
15 March 2022
This article discusses the Haft Shuaro complex, which is part
of our national and spiritual heritage. The author reflects on the
life of the Sultan and his creative heritage, which occupies a
significant place in the complex. He also pays special attention
to the analysis of the poet
’
s work instead of innovative and
pedagogical technologies. The article focuses on the use of
poetic devices in the Sultan
’
s ghazals instead of increasing the
sentimentality of the work.
2181-
1415/©
2022 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol3-iss2/S-pp
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
heritage,
collection,
value,
poem,
poet,
ghazal,
poetic art,
pedagogical technology,
method.
Sultoniy ijodiyotini pedagogik texnologiyalar asosida
o‘rgatish (“Haft shuaro” majmuasi asosida)
ANNOTATSIYA
Kalit so‘zlar
:
meros,
majmua,
qadriyat,
she’r, shoir,
g‘
azal,
she’riy san’at,
pedagogik texnologiya,
metod.
Ushbu maqolada milliy-
ma’naviy merosimizning bir qismi
hisoblangan “Haft shuaro” majmuasi to‘g‘
risida fikr yuritiladi.
Muallif majmuadan salmoqli
o‘
rin olgan Sultoniy va uning hayot
y
o‘
li hamda ijodiy merosi xususida mulohaza yuritadi. Shuning-
dek, shoir asarlarini tahlil qilishda innovatsion va pedagogik
texnologiyalarning
o‘
rniga alohida ahamiyat beradi. Maqolada
Sultoniy
g‘
azallarida she
’
riy san
’
atlarning q
o‘
llanishi asar ta
’
sir-
chanligini oshirishdagi
o‘
rniga e
’
tibor qaratiladi.
1
Associate Professor of the Urgench branch of the Tashkent University of Information Technologies named after
Muhammad al-Khwarizmi.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2022) / ISSN 2181-1415
267
Обучение творчество султаний на основе педагогических
технологий
(На основе произведения Хафт Шуаро)
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
наследие,
комплекс,
ценность,
стихотворение,
поэт,
газель,
поэтическое исскуство,
педагогическая
технология,
метод.
В данной статье рассматривается комплекс «Хафт
шуаро», являющийся частью нашего национального и
духовного наследия. Автор размышляет о жизни Султана и
его творческом наследии, занимающем значительное
место в комплексе. Также особое внимание он уделяет
анализу творчества поэта вместо новаторских и
педагогических технологий. В статье акцентируется
внимание на использовании поэтических приемов в
султанских газелях вместо повышения сентиментальности
произведения.
Bugungi kunda yosh avlodni barkamol ruhda tarbiyalashda ma
’
naviy meros,
qadriyatlar alohida ahamiyatga ega. Ma
’
lumki, har bir shaxs qalbida Vatanga muhabbat
tuy
g‘
usi ajdodlar tomonidan yaratilgan asarlarning qimmatini anglash asosida shakl-
lanadi. Bu jihatdan umuminsoniy qadriyatlar bilan bir qatorda, milliy qadriyatlar ham
dolzarbdir. Ta
’
lim muassasalarida tarixni, merosni, qadriyatlarni
o‘
rgatish jarayonida
pedagogik va zamonaviy axborot texnologiyalaridan foydalanish samaradorlikka
erishishda muhim omillardan hisoblanadi.
Adabiyot, ma
’
naviyat darslarida adiblar, shoirlar ijodini
o‘
rgatish jarayonida
ularning hayot y
o‘
li t
o‘g‘
risida ma
’
lumot berish ijodkor asarlarining mohiyatini tushu-
nishga yordam beradi. Zero, ijodkor yashagan muhit uning ijodiga ta
’
sirini
o‘
tkazishi
tabiiy.
“Haft shuaro” majmuasidan o‘
rin olgan Sultoniy ijodidan ayrim namunalarni tahlil
qilishda interfaol texnologiyalarga murojaat qilamiz.
O‘
qituvchi va
o‘
quvchi hamkorligi
orqali mavzuni tahlil qilishda aqliy hujum shakllantirilsa, komil inson va uning shoir
nuqtayi nazaridan tasvirlanishini teranroq anglashga imkon beradi [1]. Dastlab shoirning
hayoti t
o‘g‘
risida ma
’
lumot berish maqsadga muvofiq.
O‘z navbatida, “Haft shuaro”
majmuasining shoirga ajratilgan qismida maxsus debocha bitilgan b
o‘
lib, bu debochaning
mazmuni tinglovchilarga tushuntirilsa, shoirga nisbatan saroydagi munosabatni angla-
tish mumkin. Ya
’
ni mavzuni tushuntirish jarayonida aralash texnologiyadan foydalansak,
mavzuni batafsil yoritishga erishamiz [2].
O‘
z asarlari bilan majmuadan eng salmoqli
o‘
rin egallagan shoir Sultoniydir (1889
–
1944). Feruzning sevimli nabirasi b
o‘
lgan Said Nosir t
o‘
raga bu taxallusni bobosi bergan.
Bayoniydan ta
’
lim olgan Sultoniy turli janrlarda ijod qilgan. Majmuadagi Bayoniyning
s
o‘
zboshisida unga shunday ta
’rif beriladi: “Kim ushbu shahzodayi mushorun ilayh chun
podshohi oliyjoh atoullohu taolo umruhu va davlatuhu nabiralari jumlalaridin erdilar.
Soyai inoyatlarida ta
’
lim va tarbiyatlari birla sarafroz b
o‘
lib, ham ul turluk fazlu hunarlar
birlakim, oning birlan el oralarida mashhurdirlar, shuhrai ofoq b
o‘
ldilar. Ash
’
orlari el
oralarida mutafarriq b
o‘
lib, har kimga taajjub yuzidan oning tamoshosiga shavq paydo
b
o‘
lur va har k
o‘
ngulga oning ma
’nolari andishasida va inbisot yuzlanur erdi” [3].
Shoir t
o‘g‘risida Bayoniyning “Shajarai Xorazmshohiy”, Tabibiyning “Majmuatush
-
shuaro”, Laffasiyning “Tazkirai
-
shuaro”, Bobojon Tarroh xodimning “Xorazm navozan
-
dalari” asarlari orqali ma’
lumotga ega b
o‘
lamiz. Shuningdek, Feruzning topshiri
g‘
i bilan
Bayoniy tomonidan tuzilgan “Haft shuaro” majmuasining so‘
z boshi qismida Sultoniy
t
o‘g‘
risida ma
’
lumot berilgan.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2022) / ISSN 2181-1415
268
Laff
asiyning “Tazkirai shuaro” asarida ma’
lumot berilishicha, shoirning asl ismi
Said Nosir t
o‘
ra b
o‘
lib, Sultoniy uning taxallusidir. Sultoniyning xon avlodidan b
o‘
lganini
Tabibiy ham qayd qiladi.
Said Nosir ul to‘rai pokzot,
Ki oson ango so‘zda har
mushkilot.
Nasabda shaxanshohning oxtuqi
Hamma fazl ahlin vozilu ortuqi.
Sultoniy 1887(hijriy 1305)-yilda ortuqi (113-b) maktabni bitirgan, lekin madrasa
tahsilini olmagan. Bayoniyga shogird b
o‘
lib she
’
riyatni
o‘
rgangan.
Maktablardan ma
’
lum b
o‘
lishicha, Sultoniy Feruzning sevimli nabiralaridan biri
b
o‘
lganligi bois uning she
’
rlarini Feruzning
o‘
zi tahlil qilib, y
o‘
l-y
o‘
riq k
o‘
rsatib turgan.
Sultoniy Feruz vafotidan s
o‘
ng Isfandiyorxondan hurmat-e
’
tibor k
o‘
rmaydi.
1920-yilda Sultoniy Moskva tomonga surgun qilinadi.
Sultoniydan bizga katta adabiy meros qolgan. Uning
o‘
zi bir devon tartib bergan
b
o‘
lib, bir toshbosma hamda 3 ta q
o‘lyozma nusxalari va “Bayozi Sultoniy” O‘
zFAShI ning
q
o‘
lyozmalari k
o‘
plab bayozlar, Tabibiy tazkirasi va Bayoniy tomoni
dantuzilgan “Haft
shuaro” majmuasiga kiritilgan.
Shoir ijodiy merosi nashr qilinmagan. Biroq uning asarlari adabiyotshunoslar
nazarini jalb qila olgan.
Shoir hayoti t
o‘g‘
risidagi umumiy ma
’
lumotlar berilgach, tinglovchilarni kichik
guruhlarga b
o‘
lib, Sobiq Ittifoq davrida
o‘
zbek shoirlarga munosabatni aqliy hujum
metodi orqali mulohaza yuritilsa, tinglovchilarning kreativ fikrlashi uchun qulaylik
tu
g‘
diradi [4].
Akademik V. Abdullayevning 80-yillardagi tadqiqotlarida shahzoda shoirlarning
Navoiyga izdo
shligi masalasiga doir fikrlar mavjud. Jumladan, adabiyotshunos “Navoiy va
bir davrning ikki shoiri” maqolasida Farrux va Bayoniyning Navoiy an’
analariga
munosabatiga t
o‘
xtalar ekan, Bayoniy dunyoqarashidagi nuqtayi nazar va
g‘
oyaviy saviya
k
o‘
lamini alohida ta
’kidlab, uni “bedorlik, hushyorlik, ma’nidorlik shoiri”, Navoiyning
chinakam izdoshi sifatida ta
’riflaydi [5]. “Navoiyga ijodiy izdoshlik mezoni haqida” sar
-
lavhali maqolasida esa Sultoniyning ayrim tatabbu
’
g‘
azallari va taxmislarini tahlil etib,
ung
a “xalq hayoti, orzu
-havasi bilan aloqador b
o‘
lgan, Navoiydagi masalalarni chetlab
o‘
tgan va Navoiydagi dunyoviylik mezonini buzib, ilohiylikni b
o‘rttirgan” shoir sifatida
ijodiga salbiy baho beradi [6].
V. Abdullayev Sultoniy Navoiyga ijodiy izdoshlik mezonini buzgan, Navoiy
g‘
azal-
laridagi ishqni
o‘
zidagi hayvoniylik xirs-u nafsiga
o‘
rab tasvirlangan,
–
deb Sultoniyning
mazkur baytini keltiradi:
G‘am emas Sultoniyga davron g‘amdin do‘stlar,
Bu kecha ahdu karam ul maxitobong ayladi.
Adabiyotshunos N.Qobulov esa
o‘zining “XIX asr oxiri va XX asr boshlarida
Xorazmda madaniy va adabiy hayot” maqolasida shahzoda shoirlar ijodiga munosabat
bildirib, “feodal saroy adabiyotining eng muhim belgilari taqlidchilik, shaklbozlik,
payravchilik, ma
dhiyabozlik avj olishi bilan xarakterlanadi”, deb hukmron mafkuraga
muvofiq tavsiflaydi va dalil sifatida Murodiy, Farrux, Sultoniy she
’
rlaridan ayrim
parchalar keltiradi [7].
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2022) / ISSN 2181-1415
269
90-yillarning boshidan mustaqillik mafkurasi tufayli yangilangan ilmiy tafakkurda
adabiy merosga xolis yondashuv namunalari Feruz shajarasi shoirlarining ijodini
o‘
rganishda ham k
o‘
rina boshladi. Bu sohada N. Jumax
o‘
ja, D. Rahim, Sh. Matrasul,
I. Adizova, G. Ismoilovalarning risola va maqolalari alohida e
’
tiborga loyiqdir. Xususan,
1991
–
1995-yillarda Feruzga ba
g‘
ishlab chop etilgan ommabop ikki kitobdagi tarixiy-
badiiy lavhalarda shahzoda shoirlarning hayoti va ijodi t
o‘g‘
risida qimmatli ma
’
lumotlar
bayon etilgan. Jumladan, birinchi kitobda Murodiy, Oqil, Sodiq, Sultoniy, Sa
’
diy tarjimayi
holi va asarlariga doir muxtasar faktlar bor [8]. Ikkinchi kitobda yuqoridagi fikrlar davom
ettirilib va boyitilib, shahzoda shoirlardan yetti nafarining ham badiiy merosi haqida fikr
yuritiladi va ularning adabiy muhitdagi
o‘
rni umumiy tarzda ta
’
kidlanib, quyidagi asosli
xulosaga kelinadi: “Haft shuaro” majmuasi ham Xorazm adabiy muhitini o‘
rganishda
muhim manbalardan biri, uni
o‘
rganish va tar
g‘
ib qilishdan adabiyot foyda k
o‘
rsa
k
o‘
radiki, aslo zarar k
o‘rmaydi. Shunday ekan, “Haft shuaro”, “
Tazkirai si shuaroi
Feruzshohiy” kabi asarlarni nashr etish, ularni kitobxonlarga yetkazish bugunning talabi
b
o‘lib qolmoqda” [9].
Adabiyotshunos G.Ismoilova bu fikrlarni quvvatlab, shunday yozadi: “Saroy
maddohi”, “taqlidchi”, “ijodi payrav she’
rlardangin
a iborat” deb talqin qilingan ko‘
pgina
qalam ahlining she
’
rlarini sinchiklab kuzatsak, ularning zamona taqozosi bilan
o‘
z
k
o‘
nglidagi nozik hislarni, qalbidagi alam-dardlarni necho
g‘
lik ustalik bilan ifoda
etganlariga guvoh b
o‘lamiz” [10
-15].
Shuningdek, saroy muhitidagi shoirlar ijodining adabiy-estetik qimmati va mumtoz
she
’
riyatimizni boyitishdagi ulushi xususida boshqa qator tadqiqotlarda ham ahamiyatga
molik fikrlar bayon etilgan [16-19].
Darhaqiqat, iste
’
dodli shoir Sultoniy she
’
riyati badiiy qimmatga egadir.
Sultoniy
g‘
azallarini tahlil etishda interaktiv texnologiyalar[20] dan foydalanish
tinglovchilarning
g‘
azal mohiyatini tushunishlarida muhim ahamiyatga ega. Shuningdek,
ularda asar tahlili yuzasidan k
o‘
nikma hosil b
o‘
lishiga yordam beradi.
Shoir ijodining yetakchi
g‘
oyasi ishq-muhabbatdir. Mansab va martaba
tanlamaydigan, shoh-u gadoga teng b
o‘
lgan ishq shoir tomonidan ulu
g‘
lanadi:
Oydek yuzing anvoridan ravshan erur jumla jahon,
Bu xusninggu diydoringga olam gado, man ham gado.
Sultoniy
o‘
z
g‘
azallarida she
’
riy san
’
atlarni q
o‘
llash bilan she
’
rning
o‘
qimishli va
ravon b
o‘
lishiga erishadi.
Shoir
g‘
azallarida tarixiy-afsonaviy obrazlar uchraydi. Bu obrazlar shoir
tasvirlagan ishqning ta’sirchan bo‘
lishiga xizmat qiladi.
G‘
azallarning aksariyatida talmeh san
’atiga duch kelamiz. “Kel, ey Laylivashim, lutf
aylabon bazmim aro bir kun”, “Mutribimdur bu kecha bir dilbari Uzro misol”, “Ey zor,
k
o‘nglim mujdakim Yusuf zamoning kelgusi”, “Isosifat guftoringga olam gado, men ham
gado”, “Bo‘
lma Sultoniyga, ey Yusufi Kan
’on mone” kabi misralar shoir g‘
azaliyotining
badiiyligini oshiradi.
Shuningdek, Sultoniy
o‘
z she
’
rlarida muammo san
’
atini mohirona q
o‘
llaydi:
Yarim ismim so‘rsang, ey ozurda jon,
Loladin birin olib quy boshiga bo‘lgay ayon, –
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2022) / ISSN 2181-1415
270
baytida “Olloh” so‘
zini muammo y
o‘li bilan chiqaradi. Baytdagi “bir” so‘
zining abjad
hisobidagi harfi “o” (Alif). Uni loladagi bir “o” ni olib boshiga qo‘yiladi va “Olloh” so‘
zi
kelib chiqadi. Boshqa bir baytda esa “Muhammad” payg‘
ambar nomi yashirin:
Bos
himga keldi g‘amdin hajringda behad afvoj,
Ey sho‘x, sandin o‘lmish hadsiz madadga muhtoj.
Baytdagi “Muhtoj”ning “muh” iga “madadga” “mad” i qo‘yiladi va “Muhammad”
s
o‘
zi kelib chiqadi.
Shoirning “Muhammad Rahim” nomli muammosida muammo san’
atining yangi
qoidasi ishga solinadi:
Ta’mil aylab yoshurdi ismini bu bayt aro,
Ismi haqg‘a Mustafo ismini qo‘sh bo‘lg‘ay ayon.
Muammoning yechimi ikkinchi misrada. Tarodif qoidasiga k
o‘ra, “haq” so‘
zining
sinonimlaridan biri “Rahim” so‘zi tanlab olinadi. “Mustafo” so‘
zining sinonimi
“Muhammad” so‘zi olinib, tarodif qoidasi asosida birlashtiriladi va “Muhammad Rahim”
s
o‘
zi kelib chiqadi.
Shoir asarlaridagi muammo san
’
atiga doir baytlar tahlil etilganda eski
o‘
zbek
yozuvidagi abjad hisobi t
o‘g‘
risida qisman ma
’
lumot berilib, tahlil jarayonida k
o‘
rgazmali
vositalardan foydalanish
o‘
rinlidir.
Sultoniy ijodida tabiatga, atrof-muhitga mehr, xalqning milliy bayramlarini ulu
g‘
-
lash
g‘
oyalari ham
o‘
ziga xos
o‘rin egallaydi. “Shod o‘
l
g‘
il, ey shaydo k
o‘
ngilkim, mavsum
Navr
o‘z erur” misrasi bilan boshlanuvchi Navro‘
z haqidagi she
’
r bunga misol b
o‘
la oladi.
She
’
rda shoir Navr
o‘
zni tasvirlash bilan birga shoh Feruzning obodonchilik
y
o‘
lidagi xizmatlarini ham eslaydi. Shahar-u qishloqlarni obod qiladigan hukmdor bor
ekan, har bir kunimiz yangi kundir, - deya ta
’
kidlaydi:
Shaxi jahon davronidin har bir kuni Navro‘z erur [21].
Sultoniy ijodida ham Feruz davridagi boshqa shoirlarda b
o‘
lgani kabi Feruzga
Payrav
g‘
azallar uchraydi. Shoir Feruzni ustoz sifatida ulu
g‘
laydi:
Ayo Sultoniy sandek kimki qilgay zarrai ta’rif,
Kel emdi aylagil bir lahza tinmayin qudratni tavsif.
Etib joning fido qil dunyoi duning zulfini tavsif,
Sango Feruz o‘lib baxt etding ul oy qandi labin tavsif [22
-24].
Bu yangli
g‘
tab
’
i nozik birla ash
’
oringga sallamno. S
o‘
zni ixcham, g
o‘
zal va
mazmundor qilib ifodalash, badiiy ifoda, maqsadni chiroyli iboralar bilan anglatishda
Sultoniy mahorati tahsinga loyiqdir.
Demak, taraqqiyot va
o‘
zgarishlar davom etayotgan bugungi kunda yoshlarimizni
komil inson qilib tarbiyalash maqsadida din va diniy qadriyatlarni, ma
’
naviy
merosimizning mohiyatini t
o‘g‘
ri tushuntirishimiz davr talabidir [25].
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2022) / ISSN 2181-1415
271
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1.
Laffasiy. “Tazkirai shuaro”. Urganch. 1992.
2.
Tabibiy. “
Majmuatush-
shuaro”. Xiva. Toshbosma. 1908.
3.
Bobojon Tarrox Xodim. “Xorazm navozandalari”. Toshkent.
4.
V.
Abdullayev. “Saylanma”. Adabiy
-tanqidiy maqolalar. Toshkent. 1982.
5.
Qobulov
N., Mo‘minova
V., Haqqulov I. Avaz va uning adabiy muhiti
–
T.: Fan,
1987
–
B. 25
–
30.
6.
D. Raxim, Sh. Matrasul, N.
Jumaxo‘ja. “Feruz”. Toshkent. 1995.
7.
Ismoilova G. Feruz davri Xorazm adabiy muhiti. Filol.fanlari.nomz. dissert. T.:
TAI, 1995.
–
B. 31
–
32.
8.
Jumaxo‘ja
N. Feruz madaniyat va san’at homiysi. –
T.: Fan, 1996.
–
B.
89. O‘sha
muallif. Feruz. //
“Xalq so‘zi”
. 1992-yil 29-yanvar.
9.
Jumaxo‘ja
N. Adizova
I. So‘zdin baqoliroq yodgor yo‘qdur
–
T.: O‘zbekiston,
1995.
–
B. 150.
10.
Khajieva I., Khujaniyazova G., Kenjaeva K., & Jumaniyozov F. (2020). Foreign
language competenceformation of the future teacher of vocational education in the
information and educational environment. European Journal of Molecular & Clinical
Medicine, 7(2), 360
–
365.
11.
Iroda X., Feruza A., Khurshida K., & Umida B. (2020). The importance of
spiritual values in the upbringing of the harmoniously developed person in teaching and
learning process. International Journal of Advanced Science and Technology, 29(5),
1496
–
1499.
12.
Юсупов
Д.Ф., Хажиева
И.А., & Сапаев
У. (2015). Активизация познавательной
деятельности студентов с помощью компьютерных технологий при изучении
гуманитарных дисциплин.
Молодой
ученый
, (9), 1226
–
1229.
13.
Adambaeva F., Khajiyeva I., & Klicheva N. (2020). Advantages of blended
learning in english language teaching. International Journal of Advanced Science and
Technology, 29(5), 1425
–
1430.
14.
Хажиева
И
.
А
., &
Юсупов
Ф
. (2012).
К проблеме воспитания образованного
и интеллектуально развитого студента в
современной социокультурной ситуации.
Илм сарчашмалари, УрДУ, Урганч, (11), 89.
15.
Rustambekovna A.F., & Adambayevna K.I. (2017). The Effectiveness of
Applying Video Materials in Communicative Language Teaching. Higher Education.
16.
Адамбаева
Ф. Р., & Хажиева
И. А. (2016).
Some challenges of using the native
language in the English Language classroom.
Молодой ученый, (29
-3), 2
–
4.
17.
Юсупова
М.У., Хажиева
И.А., & Матъязова
Н.С. (2015). Роль местного
сообщества в развитии туризма.
Молодой
ученый
, (9), 765
–
768.
18.
Abdullayeva S., Khajiyeva I., & Matyazova N. (2020). Derivational categories of
verbs in the aspect of interaction of the lexical, morphological and word-forming tiers.
Solid State Technology 63(6), 92
–
95.
19.
Khadjieva I.A. (2019). Development of spiritual and moral values of students
on the basis of innovative technologies. European Journal of Research and Reflection in
Educational Sciences Vol, 7(12).
20.
Хажиева
И.А., & Султанова
Ф.А. (2017). Олий таълим муассасаларида
талабаларни тарбиялаш ва ўқитишда инновацион технологияларнинг роли.
Молодой
ученый
, (16-2), 34
–
37.
21.
Кличева
Н
.
А
., &
Хажиева
И
.
А
. (2017).
С
onnotational peculiarities of
Е
nglish
and Uzbek zoomorphic phraseologisms.
Молодой ученый, (16
-2), 49
–
50.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2022) / ISSN 2181-1415
272
22.
Батирова
Ф.К., & Хаджиева
И.А. (2016). Значение инженерной психологии
в развитие молодых кадров.
Научная
перспектива
, (7), 41
–
42.
23.
Khajiyeva I.
А
., & Adambaeva F. (2016). Some peculiarities of using cefr in
foreign language teaching.
Учёный
XXI
века
, (3-2 (16)), 24
–
26.
24.
Хажиева
И.А., & Сапарбаев
А.Ш. (2016). Ижтимоий
-
психологик тренинг
самарали мулоқотнинг омили сифатида.
Молодой учёный, 111.
25.
Хажиева
И.А., & Жуманиязова
Г.Р. (2016). Оила
–
тарбиянинг биринчи
мактаби.
Молодой учёный, 109.
26.
Хажиева
И.А., & Юсупов
Ф. (2014). О личностно
-
ориентированной модели
компьютерного обучения гуманитарных дисциплин.
Молодой ученый, (6), 765–
767.
