Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
Organization of victimological prevention of persons
affected by crimes
Shukhrat ALIYEV
1
Department of Internal Affairs of the Bukhara Region
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received January 2021
Received in revised form
30 January 2022
Accepted 20 February 2022
Available online
15 March 2022
In this article, the tasks of organizing victimological
prevention of persons affected by crimes are considered, the
social necessity of victimological prevention is substantiated
with examples of victimological prevention of persons, the
opinions of national and foreign scientists are studied and
analyzed. Based on the analysis, the relevant conclusions were
drawn.
2181-
1415/©
2022 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol3-iss2/S-pp
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
victimological prevention,
crime control,
the role of persons who have
become victims of crimes.
SUMMARY
Crime, which has a negative impact on the development of
society, has always attracted the attention of legal scholars,
specialists in various fields, as well as every member of society.
Because regardless of who and what types of crimes are
committed, they pose a threat to society, damaging the peaceful
way of life of mankind.
Therefore, measures to prevent crime, eliminate negative
social factors that cause and create conditions for its
commission, were applied in every period of the development
of society, based on scientific and technological achievements,
and these measures often had their own scientific and
theoretical justification.
It can be seen from the legal literature that the creation of
scientific and theoretical foundations for the organization of
work to combat crime was equally interested in the
intelligentsia of the East and the West.
1
Doctor of Philosophy in Law (PhD), Colonel, Head of the Department of Internal Affairs of the Bukhara
Region, Bukhara, Uzbekistan
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2022) / ISSN 2181-1415
125
Accordingly, what is crime arising on the basis of social
relations in the society of the individual?
Why is a crime being committed? Who is the criminal? Who
is the victim? Through what aspects are his personal qualities
manifested? the desire to seek an
swers to the questions “What
is law?” It can also be seen in the studies of philosophers,
historians and lawyers of the early Renaissance. Already with
the advent of the era, the problems of crime attracted the
attention of scientists who conducted research in various fields
of social and natural sciences.
However, each scientist approached the problems related to
crime and the identity of the victim from the point of view of his
specialty, trying to formulate his scientific views on crime, its
causes, conditions, and persons who became victims of crime.
This, of course, served as the basis for the scientific study of the
identity of the perpetrator and the victim.
Жиноятдан жабрланган шахсларнинг виктимологик
профилактикасини ташкил этиш
АННОТАЦИЯ
Калит сўзлар:
виктимологик
профилактика,
жиноятларга қарши
курашиш,
жиноятдан жабрланган
шахсларнинг тутган ўрни.
Ушбу мақолада жиноятдан жабрланган шахсларнинг
виктимологик профилактикасини ташкил этишдаги вази
-
фалар, шахсларнинг виктимологик профилактика чора
-
тадбирларга мисоллар келтирган ҳолда виктимологик
профилактиканинг ижтимоий зарурати асослаб берилган,
миллий ма хорижий олимларнинг фикр мулоҳазалари
ўрганилиб таҳлил қилинган. Таҳлил асосида тегишли
хулосалар қилинган.
Организация виктимологической профилактики лиц,
пострадавших от преступлений
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
виктимологическая
профилактика,
борьба с преступностью,
роль лиц,
ставших жертвами
преступлений.
В данной статье, рассмотрены задачи организации
виктимологической профилактики лиц, пострадавших от
преступлений. Прежде всего, обоснована социальная
необходимость виктимологической профилактики, а
именно, приведением примеров виктимологической
профилактики лиц. Изучены и проанализированы, мнения
национальных и зарубежных ученых. На основании
проведенного анализа были сделаны соответствующие
выводы.
Жамият
тараққиётига
салбий
таъсир
кўрсатувчи
жиноятчилик
доимо
ҳуқуқшунос
олимлар
,
турли
соҳа
мутахассислари
,
қолаверса
жамиятнинг
ҳар
бир
аъзоси
эътиборини
ўзига
тортиб
келган
.
Чунки
жиноятлар
кимлар
томонидан
ва
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2022) / ISSN 2181-1415
126
унинг
қайси
турлари
содир
этилмасин
,
инсониятнинг
тинч
турмуш
тарзига
зарар
етказиши
билан
жамиятга
хавф
солиб
келган
.
Шунинг
учун
жиноятчиликнинг
олдини
олиш
,
унинг
содир
этилишига
сабаб
бўлувчи
ва
шарт
-
шароитлар
яратувчи
салбий
ижтимоий
омилларни
бартараф
этиш
чоралари
жамият
тараққиётининг
ҳар
бир
даврида
,
фан
-
техника
ютуқларга
тайяниб
,
қўлланилган
ва
ушбу
чоралар
кўпинча
ўзининг
илмий
-
назарий
асосларига
эга
бўлган
.
Юридик
адабиётлардан
жиноятчилик
ва
унга
қарши
курашиш
ишларини
ташкил
этишнинг
илмий
-
назарий
асосларини
яратиш
Шарқ
ҳамда
Ғарб
зиёлиларини
бирдек
қизиқтирганлигини
кўриш
мумкин
.
Шунга
кўра
,
кишилик
жамиятидаги
ижтимоий
муносабатлар
заминида
юзага
келувчи
жиноятчилик
нима
?
Нима
учун
жиноят
содир
этилади
?
Жиноятчи
ким
?
Жабрланувчи
ким
?
Унинг
шахсий
хусусиятлари
қайси
жиҳатлари
орқали
намоён
бўлади
?
деган
саволларга
жавоб
излашга
бўлган
интилишларни
илк
уйғониш
даври
файласуф
-
лари
,
тарихчилари
ва
ҳуқуқшуносларининг
тадқиқотларида
ҳам
кўриш
мумкин
.
Зотан
давр
тақозоси
билан
жиноятчилик
муаммолари
ижтимоий
-
табиий
фанларнинг
турли
соҳасида
тадқиқот
олиб
борган
олимлар
эътиборини
жалб
қилиб
келган
.
Тўғри
,
жиноятчилик
ва
жабрланувчи
шахси
билан
боғлиқ
муаммоларга
ҳар
бир
олим
ўз
мутахассислиги
нуқтаи
назаридан
ёндашиб
,
жиноятчилик
,
унинг
сабаблари
,
шароитлари
,
жиноятдан
жабрланган
шахслар
тўғрисида
ўз
илмий
қарашларини
шакллантиришга
ҳаракат
қилган
.
Бу
эса
,
табиийки
жиноятчи
ва
жабрланувчи
шахсини
илмий
ўрганишнинг
пойдевори
бўлиб
хизмат
қилган
.
Бироқ
жамиятда
жиноятчилик
ва
ундан
жабр
кўрганлар
билан
боғлиқ
муаммоларни
алоҳида
ўрганишга
бўлган
эҳтиёж
уни
махсус
тарзда
ўрганиш
ва
зарур
илмий
-
назарий
асослари
яратилишига
йўл
очиб
берди
.
Ушбу
йўналишда
тадқиқот
ишлари
пайдо
бўла
бошлади
ва
илмий
қарашлар
шакллана
борди
.
Мамлакатимизда
фуқароларни
турли
кўринишдаги
тажовузлардан
ҳимоя
қилиш
мақсадида
виктимологик
профилактиканинг
самарадорлигини
оширишга
,
уни
ташкил
этишнинг
янги
механизмларини
ишлаб
чиқишга
алоҳида
эътибор
қаратилмоқда
.
Бу
борада
,
айниқса
,
замонавий
ахборот
технологиялари
имконият
-
ларидан
кенгроқ
фойдаланиш
,
шунингдек
давлат
органлари
,
жамоат
ташкилот
-
ларининг
ўзаро
ҳамкорлигини
ташкил
этиш
ҳамда
фуқаролар
фаоллигини
оширишга
,
қолаверса
аҳоли
ўртасида
ўзларини
жиноий
тажовузлардан
ҳимоя
қилиш
усул
ва
шаклларини
кенг
тарғиб
қилиш
ва
чора
-
тадбирларни
ишлаб
чиқишга
қаратилган
илмий
-
амалий
тадқиқотлар
муҳим
аҳамият
касб
этмоқда
.
Рус
олимлари
В
.
Ривман
,
Т
.
Варчук
ва
М
.
Антонянлар
ҳам
ўз
илмий
тадқиқот
-
ларида
виктим
атамасига
“қурбон”
[5],
деб
таъриф
беришган
.
Н
.
И
.
Бумаженко
эса
“виктимология”
атамасини
икки
бўлган
холда
лотинча
victima
сўзини
–
тирик
мавжудод
,
худога
қурбонлик
келтирилувчи
,
қурбон
сифатида
батафсил
тушун
-
тиришга
ҳаракат
қилган
.
Шунингдек
,
у
ўз
асарларида
қурбон
сўзи
билан
жабрланувчи
сўзларига
таъриф
беришга
ҳамда
ушбу
сўзларнинг
қайси
бири
жиноятдан
зарар
кўрган
шахсга
нисбатан
ишлатилиши
мантиқан
тўғри
бўлишини
исботлашга
ҳаракат
қилган
[2].
Криминолог
олимлар
,
хусусан
З
.
С
.
Зарипов
,
И
.
Исмаилов
,
Қ
.
Р
.
Абдурасулова
-
ларнинг
илмий
ишларида
виктимология
сўзини
лот
.
“
victima
”
–
жабрланувчи
ва
греч
. logos
–
таълимот
) [3]
деган
маънони
англатишини
назарда
тутишган
.
Бу
эса
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2022) / ISSN 2181-1415
127
ўз
ўзидан
аёнки
,
олимларимиз
виктимология
сўзини
энциплопедик
ва
изоҳли
луғатлар
орқали
аниқ
таржима
қилишга
эътибор
қаратишган
.
Айнан
шунинг
учун
ҳам
уларнинг
тадқиқотларида
қурбон
сўзининг
ўрнига
жабрланувчи
,
жиноятдан
жабр
кўрган
шахс
сўзлари
кўпроқ
ишлатилганлиги
кўзга
ташланади
.
Шуни
алоҳида
таъкидлаш
жоизки
,
ҳар
қандай
холатда
ҳам
виктим
сўзини
қурбон
деб
таржима
қилиш
мақсадга
мувофиқ
.
С
.
С
.
Ниёзова
виктимликни
жамиятда
яшовчи
шахснинг
ўзига
хос
хусусият
-
лари
ва
унинг
жиноят
жабрланувчиси
бўлиш
эҳтимолини
тушуниш
лозимлигини
таъкидлайди
[4].
Қ
.
Р
.
Абдурасулова
эса
мазкур
тушунчага
таъриф
беришда
жабрланувчининг
ўзига
хос
хусусиятлари
ҳал
қилувчи
ва
бирдан
-
бир
мезон
бўлиб
хизмат
қилишига
эътибор
қаратади
.
Шунингдек
,
унинг
фикрича
,
киши
ўз
шахсий
хусусиятларига
кўра
эмас
,
балки
уларнинг
бошқа
омиллар
билан
уйғунлашуви
ёки
боғланиши
натижасида
жиноятдан
жабрланиши
мумкин
.
Бундан
ташқари
,
одамнинг
ҳолати
«қобилият» сифатида
нотўғри
тавсифланганлигини
,
бу
ерда
шахс
муайян
объектив
ҳолатларда
жабрланувчи
бўлиб
қолиш
имконияти
тўғрисида
сўз
юритиш
тўғрироқ
бўлишини
билдириб
ўтган
[1].
Юқоридаги
ёндошувларни
бир
хил
бўлмасада
,
бироқ
улар
мазмунан
бири
иккинчисини
тўлдирувчи
тушунчалар
деб
эътироф
этиш
ўринлидир
.
Чунки
,
келтирилган
таърифлар
бир
хил
мазмунга
эга
бўлиб
,
олимлар
томонидан
виктимлик
,
муайян
сабаб
ва
шароитлар
замирида
инсоннинг
жиноят
қурбони
бўлиш
эҳтимоли
,
шахснинг
жабрланувчига
айланиб
қолиш
қобилиятининг
кучай
-
ганлиги
,
шахснинг
жиноий
тажовузнинг
қурбони
бўлиш
хусусияти
сифатида
мазмунини
ўзгаритиришга
ҳаракат
қилишган
.
Бу
эса
таърифланилаётган
тушун
-
чанинг
мазмунини
жиддий
ўзгаришига
олиб
келмайди
.
Шунингдек
,
олимлар
томонидан
виктимлик
тушунчасининг
мазмунан
ёритишга
чуқур
эътибор
берил
-
маганлигини
кузатиш
мумкин
.
Ҳар
қандай
ҳолатда
ҳам
виктимлик
тушунчасига
берилган
турли
хилдаги
таърифларда
биринчи
навбатда
,
унинг
қонунга
зид
хатти
-
ҳаракат
натижасида
жабрланишида
ифодаланган
жиҳат
намоён
бўлади
.
Ҳар
қандай
содир
этилган
Жиноятдан
кимдир
жабрланувчи
бўлиши
табиийдир
.
Бироқ
мазкур
таърифларда
фақатгина
виктимлик
тушунчаси
ёритиб
берилган
.
Ижтимоий
воқейликнинг
ўзига
хос
хусусиятлари
мавжудлигини
белгиловчи
шундай
ҳолатлар
борки
,
улар
шахсни
жиноятлардан
жабрланишига
олиб
келиши
мумкин
.
Умуман
олганда
виктим
-
ликнинг
вужудга
келиши
ҳолати
,
вазияти
,
усул
ҳамда
воситалари
,
сабаб
ва
шароити
,
турлари
,
жабрланувчининг
роли
ва
тоифалари
,
шунингдек
бошқа
жиҳатлари
мазкур
тушунчани
чуқурроқ
таҳлил
этишни
тақозо
қилади
.
Жиноятдан
жабрланувчиларнинг
виктим
хусусиятлари
худуднинг
ижтимоий
-
иқтисодий
шароити
ҳамда
вақт
(
давр
)
га
қараб
турлича
тавсифланади
.
Мазкур
хусусиятлар
айнан
жиноятлардан
жабрланиш
эҳтимолида
бўлган
шахсларга
ижтимоий
муҳитдаги
турли
хил
салбий
омилларнинг
муайян
вақт
давомида
таъсир
кўрсатилишига
олиб
келади
.
Шахснинг
жиноятдан
жабрланишига
олиб
келувчи
виктим
ҳолатни
кучайтирувчи
бир
қатор
омиллар
борки
,
улар
шахснинг
ўзига
хос
хусусияти
,
ҳуқуқий
мақоми
,
моддий
таъминланганлик
даражаси
,
низоли
вазиятнинг
даражаси
,
макон
ва
замоннинг
ўзига
хос
хусусиятлари
билан
ифодаланади
.
Мазкур
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2022) / ISSN 2181-1415
128
омиллар
шахсга
турлича
таъсир
этади
ва
бу
таъсирлар
ўзининг
натижасини
шахсни
у
ёки
бу
ноқулай
ижтимоий
шароитларда
қурбонга
айланиши
билан
якунланади
.
Шунинг
учун
жамиятнинг
виктимлашувини
шакллантирувчи
ва
уни
янада
жонлантирувчи
турли
хил
муаммоларни
чуқурроқ
ўрганиш
ва
таҳлил
қилган
холда
кўплаб
омилларни
аниқлаш
олдимизда
турган
асосий
мақсадлардан
биридир
.
Таҳлиллар
шуни
курсатмоқдаки
,
Жиноят
содир
этилишида
муайян
даражада
жабрланувчиларнинг
ўзига
хос
роли
мавжуд
.
Шахсга
хос
бўлган
субъектив
хусусиятдаги
омилларга
қуйидагиларни
киритиш
мумкин
:
−
индивидуал
омиллар
: (
ёши
,
жинси
,
қизиқиши
,
дунёқариши
,
қобилияти
,
мойиллиги
,
лоқайдлиги
,
бепарволиги
,
ишонувчанлиги
,
ахлоқсизлиги
,
рухий
ва
эммоционал
беқарорлиги
ва
ҳ
.
к
)
−
маълумот
даражаси
билан
боғлиқ
омиллар
(
тўлиқсиз
,
ўрта
,
ўрта
махсус
,
бакалаврият
,
олий
);
−
касбий фаолияти билан боғлиқ омиллар
(инкасатор ходими, банк ходими,
ички ишлар органлари ходими, ҳарбий хизматчи ва ҳ.к);
−
моддий
-
ижтимоий ҳолати билан боғлиқ омиллар
(бой, ўрта ҳол, камбағал,
ишчи, ишсиз, тадбиркор),
−
ҳуқуқий ёки бошқа жиҳатдан ҳимояланганлик даражаси билан боғлиқ
омиллар
(ижтимоий
-
ҳуқуқий, педагогик
-
психологик, тиббий ҳимоя механизмининг
самарадорлиги).
Шахсга нисбатан жиноят содир этилишига олиб келувчи субъектив омиллар
қаторига унинг Жиноят содир этилишига туртки берувчи ҳулқ
-
атворини мисол
тариқасида келтириш мумкин. Барчамизга маълумки, ҳар қандай шахснинг ҳулқ
-
атворида ижобий ёки салбий жихатларни учратиш мумкин. Бироқ шуни
таъкидлаш жоизки, шахснинг ҳулқ
-
атворида ижобий ёки салбий жихатларнинг
пайдо бўлишига у ёки бу омиллар муайян даражада таъсир этади.
Хусусан: шахсда салбий ҳулқ
-
атворнинг
(тажовузкор, қўполлик, жахлдорлик,
спиртли ичимликни суистеъмол қилувчи ва бошқа индивидуал холатлар)
шакл
-
ланишига жамиятда мавжуд ижтимоий сохадаги салбий омиллар
(таълим, аҳолига
тиббий хизмати кўрсатиш сифатининг пастлиги, ижтимоий назорат ва
психологик ёрдамнинг йўқлиги, аҳолининг ижтимоий қуллаб
-
қувватлашнинг
етарли эмаслиги, шунингдек иш билан таъминланганлик даражасининг пастлиги
ва ҳоказолар)
нинг у ёки бу даражада
таъсири натижасидир. Мазкур омиллар
иқтисодиётнинг юқори даражада ривожланишига, жиноятчиликнинг пасайишига,
ҳуқуқни мухофаза қилиш ва суд тизимининг яхши ривож топишига, жамиятда
ижтимоий фикрни шаклланишига салбий таъсир этади. Қизиқарли жихати
шундаки, кўпгина фирибгарлик билан боғлиқ жиноятларнинг содир этилишига
юқоридаги келитирилган холатлар, айниқса шахслардаги ишонувчанлик сабаб
бўлиб ҳам хизмат қилади.
Жабрланувчининг хулқ
-
атворига тааллуқли бўлган қандай ҳолатларни
жиноят содир этишга туртки берувчи ёки имконият яратувчи ҳолатларга киритиш
мумкин?
Жабрланувчи шахсининг ҳулқ
-
атвори ҳамма вақт бир хил бўлмайди, балки
вазиятга қараб ўзгариши кузатилади. Шунга кўра, жабрланувчининг Жиноят
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2022) / ISSN 2181-1415
129
содир этилишидан олдинги, Жиноят содир этиш вақтидаги ва Жиноят содир
этилганидан кейинги хулқ
-
атворини фарқлаш лозим.
Жабрланувчининг Жиноят содир этилишидан олдинги хулқ
-
атвори:
−
Жиноят содир этишга туртки берувчи
(шахс ўз ҳаракатлари билан
криминоген вазиятни юзага келтиради ҳамда унга нисбатан Жиноят содир
этилиши имкониятини яратади);
−
фаол
(шахс бевосита криминоген вазиятни юзага келтирмайди, лекин ўз
ҳаракатлари билан унинг юзага келишига жиддий таъсир кўрсатади, масалан
тақинчоқларини кўз
-
кўз қилиши);
−
пассив
(криминоген вазиятнинг юзага келишида шахс жиддий ёки умуман
ҳеч қандай роль ўйнамайди)
бўлиши мумкин.
Жиноят содир этиш вақтида жабрланувчининг ҳаракатларидан келиб
чиқиб:
−
шахснинг ҳуқуқбузар кўзлаган жиноий ниятини рўёбга чиқаришига
имконият яратадиган хулқ
-
атворини;
−
жабрланувчининг жиноятчига жиноий натижага эришиш имкониятини
енгиллаштирувчи унсурларсиз хулқ
-
атворини («нейтрал» хулқ
-
атворни);
−
ғайриқонуний хулқ
-
атвор амалга ошишига муайян даражада тўсқинлик
қилувчи хулқ
-
атворни фарқлаш мумкин.
Барчамизга маълумки, шахснинг жиноятдан жабрланишга олиб келувчи
субъектив омиллар жисмоний, психологик, ижтимоий белгилари ва аломатлари
билан ажралиб туради ҳамда ҳар қандай шахснинг муайян турдаги Жиноятлардан
жабр кўриши сабаб бўлади.
Олимлар ўз тадқиқотларида жиноятдан жабрланишга олиб келувчи ҳаракат
-
сизлик, пассивлик, ҳиссиётга берилиш каби субъектив ҳулқ
-
атворни таъкидлаб
ўтишган [7]. Жабрланувчиларнинг харакатсизлиги кўпгина холларда жиноятчини
унга нисбатан жиноят содир этишга ундайди ва натижада жиноят содир этилади [6].
Шу билан бир қаторда жабрланувчилар билан боғлиқ бўлмаган бошқа
объектив омиллар ҳам мавжудки, бундай омиллар туфайли шахснинг Жиноят
-
лардан жабрланиш эҳтимоли ошади. Объектив омиллар бу муайян шахс ёки бир
гуруҳ шахсларни ноқулай ижтимоий шароитлар, шунингдек Жиноятларнинг
қурбони бўлишини олдиндан белгилаб берадиган, тақазо этадиган ёки кўмак
-
лашадиган омиллардир.
Шуни алохида таъкидлаш жоизки, энг муҳим масала шахснинг жабрланувчи
сифатида шаклланишига имконият яратган омилларни аниқлашдир. Бу тадқи
-
қотимизнинг бош масаласидир, чунки унга жавоб топмасдан шахсларнинг
жиноятдан жабрланишини олдини олишга қаратилган жиноятнинг виктимологик
профилактикаси чора
-
тадбирларини амалга ошириш мумкин эмас.
Хулоса ўрнида жиноятдан жабрланган шахсларнинг
виктимологик профи
-
лактикасини ташкил қилишнинг умумий йўналиши жиноят қурбони бўлиш
мойиллиги юқори бўлган шахслар гуруҳига қаратилиши лозим. Бунда мазкур
жиноятларда виктимликни шакллантирувчи ва кучайтирувчи ҳолатларни
бартараф этиш чоралари қўл келади. Умумий виктимологик профилактика
чоралари, авваламбор салбий ҳулқ
-
атворга эга потенциал жабрланувчиларга
қаратилиши зарур. Бунда кенг микёсда тарғибот ишлари амалга оширилиши,
салбий сифатларнинг қандай оқибатларга олиб келиши ҳақида, масалан шахснинг
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2022) / ISSN 2181-1415
130
мулкидан маҳрум бўлиши, нобуд бўлиши, жисмоний зарар кўриши, баъзан ҳаётдан
махрум этилиши хақида тушунтириш ишлари олиб борилиши лозим. Айрим
мулкий жиноятлар спиртли ичимликлар истеъмол қилган жабрланувчиларга,
яъни нофаол жабрланувчиларга нисбатан содир этилишини назарда тутилса, ички
ишлар органларининг тегишли ҳизмат ходимлари эътибори умумий овқатланиш
муассасаларига, кечки клублардан чиққан маст ҳолатдаги шахслар гуруҳига
қаратилиши ҳамда бундай шахсларни мунтазам кузатиб бориш даркор.
ФОЙДАЛАНИЛГАН АДАБИЁТЛАР РЎЙХАТИ:
1.
Абдурасулова
Қ.Р. Криминология. Дарслик. Масъул муҳаррир: ю.ф.д.,
проф. М.Ҳ. Рустамбоев. –
Т.: ТДЮИ нашриёти, 2008. –
Б. 85.
2.
Бумаженка
Н.И. Виктимология. Учебно
-
методическая пособия: –
М.:
2010.
–
С. 6.
3.
Криминология.
Умумий
қисм:
Дарслик
/
/
И.
Исмаилов,
Қ.Р.
Абдурасулова ва бошқалар. –
Т.: Ўзбекистон Республикаси ИИВ
Академияси, 20
15.
–
Б. 179.
4.
Ниёзова
С.С. Шахсга қарши зўрлик ишлатилиб содир этиладиган
жиноятларнинг виктимологик профилактикаси. Монография. –
Т.:
ТДЮУ,
2017.
–
Б. 120.
5.
Ривман В.Криминальная виктимология –
СПб.: Питер, 2002. –
С. 7.
Антонян Ю.М. Криминология. Избранные лекции. –
М.: «Логос», 2004. –
С.
122.
6.
Сорокотягина
Д.А. Виктимологический анализ при раследовании
преступлений //
Криминалистическая виктимология: Иркутск.
2015.
–
С. 34.
7.
Худик
В.А., Шигашов
Д.Ю. Детрминирующие факторы виктимного
поведения у детей и их клинико
-
псидологические последствие. Вестник.
М.: − 2013. –
С. 13.
