Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
Advantages of being a nurse in the organization and
improvement of nursing in preschool education
Zuhra GANIEVA, Shohista MAMASOLIEVA
Samarkand State Medical Institute
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received January 2021
Received in revised form
30 January 2022
Accepted 20 February 2022
Available online
15 March 2022
Today, with the development of medical science and the
improvement of medical technology around the world, the role and
importance of the work of medical personnel in the health care
system is growing with the conditions and methods of providing
preventive care to the population. The organization of well-
coordinated work of medical services and departments depends on
knowledge and skills, professionalism throughout the activity. The
high professionalism of medical staff is especially important when
working with children.
One of the most pressing issues in the work of nurses is the
implementation of preventive measures. With the reform of the health
care system, health workers have a great responsibility: the limits of
their powers are expanding not only in matters of care, but also in the
diagnosis of pathological conditions. This is of paramount importance
in the process of preventive screening of children in preschool
settings. The role of the preschool educational institution in preparing
children for school education through the comprehensive intellectual,
moral, aesthetic and physical development of children is great. carried
out by medical staff of the territorial health authorities attached to the
institution in the prescribed manner. There are shortcomings in the
work of nurses in preschool education on the above tasks.
2181-
1415/©
2022 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol3-iss2/S-pp
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
health protection
preschools,
children,
nurses,
health care
Maktabgacha ta
’
lim muassasalarida hamshiralik ishini
tashkil etish va takomillashtirishda hamshira b
o‘
lishining
afzal tomonlari
ANNOTATSIYA
Kalit s
o‘
zlar:
maktabgacha ta
’
lim
Bugungu kunda dunyo b
o‘
ylab tibbiyot fanining rivojlanishi
va tibbiy texnologiyalarning takomillashishi, aholiga tibbiy-
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2022) / ISSN 2181-1415
401
muassasalari,
bolalar,
hamshira, t
ibbiy xizmat.
profilaktika yordami k
o‘
rsatish shartlari va usullari bilan
tibbiyot xodimlarining so
g‘
liqni saqlash tizimidagi faoliyatining
o‘
rni va ahamiyati tobora ortib bormoqda. Tibbiy xizmatlar va
b
o‘
limlarning yaxshi muvofiqlashtirilgan ishini tashkillashtish
bilim va mahoratga, faoliyat davomidagi professional muno-
sabatga bo
g‘
liqir. Bolalar bilan ishlashda tibbiyot xodimlarining
yuqori professionalligi alohida ahamiyatga ega.
O‘
rta tibbiyot xodimlari faoliyatida ham profilaktika chora
tadbirlarni amalga oshirish eng dolzarb muammolarda biri
hisoblanadi. So
g‘
liqni saqlash tizimida olib borilayotgan
islohatlarga bo
g‘
liq holda, tibbiyot xodimlariga katta mas
’
uliyat
yuklangan: ularning vakolatlari chegaralari nafaqat parvarish
masalalarida, balki patologik holatlarni tashxislashda ham
kengaymoqda. Bu maktabgacha ta
’
lim muassasalari sharoitida
bolalarni profilaktik tekshirish jarayonida eng katta ahamiyatga
ega. Bolalarni har tomonlama intellektual,axloqiy,estetik va
jismoniy rivojlanishda ta
’
lim-tarbiya berish orqali bolalarni
maktab ta
’
limiga tayyorlashda maktabgacha ta
’
lim muassa-
sasining
o‘
rni katta.Bolalarga tibbiy xizmat k
o‘
rsatish davlat
maktabgacha ta
’
lim muassasasining tibbiyot xodimlari va ushbu
muassasaga belgilangan tartibda biriktirilgan hududiy sog
‘
liqni
saqlash organlarining tibbiyot xodimlari tomonidan amalga
oshiriladi. Maktabgacha ta
’
lim muassasalarida hamshiralar
faoliyatida yuqorida keltirilgan vazifalar yuzasidan kamchiliklar
k
o‘
zga tashlanmoqda.
Преимущества профессии медсестры в организации и
совершенствовании сестринского дела в дошкольном
образовании
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
дошкольные учреждения,
дети,
медсестры,
здравоохранение
Сегодня
с
развитием
медицинской
науки
и
совершенствованием медицинской техники во всем мире
возрастает роль и значение труда медицинских кадров в
системе здравоохранения, условия и методы оказания
профилактической помощи населению. Организация
слаженной работы медицинских служб и отделений
зависит от знаний и умений, профессионализма во всей
деятельности. Высокий профессионализм медицинского
персонала особенно важен при работе с детьми.
Одним из наиболее актуальных вопросов в работе
медицинских
сестер
является
проведение
профилактических мероприятий. С реформированием
системы здравоохранения на медицинских работников
ложится большая ответственность: расширяются пределы
их полномочий не только в вопросах оказания помощи, но
и в диагностике патологических состояний. Это имеет
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2022) / ISSN 2181-1415
402
первостепенное значение в процессе профилактического
осмотра детей в дошкольных учреждениях. Велика роль
дошкольного образовательного учреждения в подготовке
детей к школьному обучению путем всестороннего
интеллектуального, нравственного, эстетического и
физического
развития
детей,
осуществляемого
медицинским персоналом территориальных органов
здравоохранения, прикрепленных к учреждению в
установленном порядке. Имеются недостатки в работе
медицинских сестер дошкольного образования по
вышеперечисленным задачам.
Maktabgacha ta
’
lim muassasasi hamshirasi jismoniy va ruhiy salomatlikni
mustahkamlaydigan, so
g‘
liqni saqlash qarorlarini qabul qiladigan, kasalliklarning oldini
oladigan va maktab k
o‘
rsatkichlarini yaxshilaydigan so
g‘
liqni saqlash b
o‘
yicha ta
’
lim
berish orqali birlamchi profilaktikani q
o‘
llaydi. So
g‘
lom turmush tarzi, xatarlarni
kamaytiruvchi xatti-harakatlar, rivojlanish ehtiyojlari, kundalik hayot faoliyati va
o‘
z-
o‘
zini profilaktika qilish kabi mavzularni muhokama qilishda hamshira bolaning
rivojlanish darajasiga,
o‘
quv ehtiyojlariga, tayyorligiga va qobiliyatiga mos keladigan
o‘
qitish usullaridan foydalanadi. Skrininglar, tavsiyalar va kuzatuvlar bo
g‘
cha
hamshiralari so
g‘
liqni saqlash bilan bo
g‘
liq muammolarni erta bosqichda aniqlash va
davolash uchun foydalanadigan ikkinchi darajali profilaktika strategiyalaridir. Ular
tashxis q
o‘
yilgan so
g‘
liqni saqlash sharoitlari va xavotirlarini bartaraf etish orqali
uchinchi darajali profilaktikani ta
’
minlaydilar.
Bolalarning yuqumli kasalliklar tufayli bo
g‘
chaga kelmasligi har yili millionlab
o‘
quv kunlarining y
o‘
qolishiga olib keladi [1]. Amaliyot standartlari va jamoatchilik
salomatligi nuqtayi nazaridan kelib chiqqan holda, muassasa hamshirasi yuqumli
kasalliklarni nazorat qilish orqali xavfsiz va so
g‘
lom bo
g‘
cha muhitini ta
’
minlaydi, bu
vaksinalarni tar
g‘
ib qilish, bo
g‘
cha miqyosida infeksiyaga qarshi kurash choralarini
q
o‘
llash, kasalliklarni nazorat qilish va hisobot berish. Ular b
o‘
lgan bo
g‘
chalarda
emlashga muvofiqlik ancha yuqori [2].
Bo
g‘
cha hamshirasi
o‘
quvchilar va oilalarga so
g‘
liqni saqlash xizmatlari, moliyaviy
resurslar, boshpana, oziq-ovqat va salomatlikni mustahkamlashda yordam berib,
salomatlikni tenglashtirishga intiladi. Bu rol muassasa jamoasidagi barcha ta
’
lim oluvchi
bolalar uchun javobgarlikni
o‘
z ichiga oladi va hamshira, k
o‘
pincha, bolalarni parvarish
qilish bilan shu
g‘
ullanadigan barcha xizmatlar va agentliklardan xabardor b
o‘
lgan yagona
so
g‘
liqni saqlash mutaxassisi hisoblanadi.
Bo
g‘
cha hamshiralari ikki xil jamoaning (ta
’
lim va tibbiy/hamshiralik) a
’
zolari
b
o‘
lib, ular erkin muloqot qila oladilar va ikkala sohadagi amaliyotchilar bilan faol
hamkorlik qiladilar [3]. Muammolar menejeri sifatida bo
g‘
cha hamshirasi bolalar
so
g‘
li
g‘
ini tibbiy uy, oila va maktab
o‘
rtasida muvofiqlashtiradi. Shaxsiy so
g‘
liqni saqlash
rejalarini tuzish, yangilash va amalga oshirish bo
g‘
cha hamshirasining roli uchun asosiy
hisoblanadi [4].
Bo
g‘
cha hamshiralari so
g‘
liqni saqlashning haqiqiy va potentsial muammolari
uchun sifatli tibbiy yordam k
o‘
rsatadilar. Ular ta
’
lim olayotgan bolaning t
o‘g‘
ridan t
o‘g‘
ri
parvarish ehtiyojlarini, shu jumladan, dori -darmonlarni qabul qilish va muntazam
davolanishi va boshqa protseduralarni ta
’
minlaydi [5]. Bo
g‘
cha hamshirasi muassasa
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2022) / ISSN 2181-1415
403
surunkali xastalikka chalingan yoki so
g‘
li
g‘
iga alohida ehtiyoj sezadigan bolani
muvaffaqiyatli davolash yoki yordam berish uchun zarurdir.
Hozirgi bo
g‘
chalar so
g‘
liqni saqlash amaliyoti modellari va bo
g‘
cha
hamshiralarining yuklamalari talabalarning salomatligi va xavfsizligi ehtiyojlarini
ta
’
minlash uchun so
g‘
liqni saqlash vazifalarini litsenziyasiz yordamchi xodimlarga
topshirishni talab qilishi mumkin. Biroq bo
g‘
cha hamshiralarining simptomlarni
baholash va davolash uchun bolalar bilan t
o‘g‘
ridan t
o‘g‘
ri ishlashi, bolalarning bo
g‘
chada
uzoq qolib ketish va ota-onalarning ish vaqtini uzaytirib yuboradi.
Sifatni yaxshilash
–
bu uzluksiz va tizimli jarayon b
o‘
lib, u sezilarli yaxshilanish va
natijalarga olib keladi va so
g‘
liqni saqlash sohasidagi islohotlar va amaliyot
standartlarining ajralmas qismi hisoblanadi. Sifatni doimiy ravishda yaxshilash
–
bu
amaldagi hamshiralik jarayoni: baholash, muammoni aniqlash, harakat rejasini ishlab
chiqish, rejani amalga oshirish va natijani baholash. Bu jarayon orqali ma
’
lumotlarni
yi
g‘
ish maktabgacha ta
’
lim muassasi hamshirasining zarur vazifasidir.
Bo
g‘
cha hamshirasi tomonidan bolalarga va bo
g‘
cha jamoalariga tibbiy yordam
k
o‘
rsatilishi hozirgi dalillarga asoslangan holda bo
g‘
chada hamshiralik ishi b
o‘
yicha
rasmiy tadqiqotlar
o‘
tkazish zarur. Bo
g‘
cha hamshiralari
o‘
zlari yiqqan ma
’
lumotlarini
salomatlik va ilmiy natijalar uchun foydalanadilar.
Maktabgacha ta
’
lim muassasasining tibbiy kabinetidagi hamshiralar quyidagilarni
amalga oshiradi: dezinfeksiya, sterilizatsiyadan oldingi tozalash va asboblarni sterili-
zatsiya qilish; dori-darmonlarni, shu jumladan, tibbiy immunobiologik preparatlarni
mas
’
ul saqlash, flakonlarda etiketkalarning saqlanishini, dori-darmonlarni ishlatish
muddatlarini nazorat qilish; asepsiya va antiseptika qoidalariga rioya qilish.
COVID-19 pandemiyasi paytida qoidalar ta
’
lim tizimidagi muassasalar faoliyatiga
vaqtinchalik cheklovlar q
o‘
yadi va maktabgacha ta
’
lim muassasalarida, vaqtincha yuzma-
yuz
o‘
qitishni t
o‘
xtatadi.Mash
g‘
ulotlar masofadan
o‘
qitish usullari va texnologiyalaridan
foydalangan holda, onlayn ta
’
lim rejimida
o‘
tkaziladi. Agar milliy qonunchilik darslarni
yuzma-yuz
o‘
tkazishga ruxsat bersa, bo
g‘
cha rahbari ma
’
lum bir muassasa roziligi bilan
yuzma-yuz
o‘
qitishni ma
’
lum muddatga t
o‘
xtatib q
o‘
yishi mumkin va vakolatli mahalliy
sanitariya-epidemiologiya xizmatlarining ijobiy xulosasiga asoslanib, agar mavjud
epidemiologik vaziyat
o‘
quvchilar salomatligiga xavf tu
g‘
dirsa, tegishli mutaxassislar
k
o‘
magidan foydalanishadi, shu
o‘
rinda hamshiralardan ham.
Cheklovlar mavjud b
o‘
lganda, bo
g‘
cha rahbari
o‘
z vazifalarini bajarishi, shu
jumladan, onlayn mash
g‘
ulotlarni tashkil qilish uchun javobgardir. Boshliqning
o‘
z
majburiyatlari doirasida, xususan, quyidagilar mavjud:
•
tarbiyalovchilar va tarbiyalanuvchilarbirinchi tez yordamga, dasturiy ta
’
minotga
va Internetga ulanganligi yoki y
o‘
qligini aniqlaydi;
•
o‘
quvchilarning ta
’
lim ehtiyojlari, psixologik va jismoniy qobiliyatlarini hisobga
olgan holda
o‘
qituvchilar va
o‘
quvchilar yoki ularning ota-onalari
o‘
rtasidagi hamkorlikni
muvofiqlashtiradi.
Hamshiralik ishida klinik tayyorgarlik bolalarni tarbiya qilishning muhim davri
hisoblanadi.Tarbiyalanuvchilar so
g‘
lom va kasallardan holi b
o‘
lib voyaga yetishlarida
bo
g‘
cha hamshiralari roli juda katta, sir emaski.Bo
g‘
cha kollektiv jamoasi bilan birgalikda
bilim va k
o‘
nikmalarga asoslanib hamshira ish faoliyati bevosita bolalar bilan ishlagan
holda olib boradi [6].
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2022) / ISSN 2181-1415
404
Bolalar salomatligi va bolalarni parvarish qilish b
o‘
yicha klinik tayyorgarlik
q
o‘
llanmasiga k
o‘
ra,bolalarga har tomonlama
g‘
amx
o‘
rlik qilish k
o‘
nikmalarini
rivojlantirishlari bolalarning oilalari bilan boradigan jarayonni ham
o‘
z ichiga oladi. Bu
sohada bolalarning klinik mash
g‘
ulotlari bolalar bo
g‘
chalarida
o‘
tkaziladi.
Bolalar bo
g‘
chalari 0 dan 6 yoshgacha b
o‘
lgan bolalar uchun m
o‘
ljallangan joylar
hisoblanadi.Bolalar bo
g‘
chasida hamshiralik esa bu 3 oydan to 3 yoshgacha b
o‘
lgan bolar
so
g‘
ligi uchun mas
’
ullikdir.Bolalar bo
g‘
chasi-bu eng kamida 3 yoshgacha b
o‘
lgan
bolalarga m
o‘
ljallangan ijtimoiy-ta
’
limiy muassasadir [7]. Bo
g‘
chalar ota-onalar
bandliklari davomida bolaga so
g‘
lom ijtimoiy muhit yaratib berish, uning jismoniy va
aqliy rivojlanishin ta
’
minlash va shu
o‘
rinda so
g‘
li
g‘
ida muammosi bor bolalar bilan
ishlash shart-sharoitlarini yaratib berishga ham mas
’
uldir.Bolalar bo
g‘
chasi-maktabgacha
ta
’
lim muassasasi 3 yoshdan 5 yoshgacha b
o‘
lgan bolalar uchun ta
’
lim muassasasi.
Maktabgacha ta
’
lim muassasalarida birinchi bosqich sifatida bolaning umumiy tana
so
g‘
ligiga va boshqalar bilan muloqotiga k
o‘
p e
’
tibor beriladi. Bu jarayon, albatta, ota-
onalar bilan bevosita aloqa bilan olib boriladi. Faqatgina bakalavr diplomi bor b
o‘
lgan
hamshiralargina bo
g‘
chalarda bolalarga xizmat k
o‘
rsata oladi, ularning so
g‘
ligini nazorat
qilaolish huquqiga egadirlar. Bundan tashqari, zarur b
o‘
lganda q
o‘
shimcha vazifalar
yuklatilganda, boshqa professionalllardan ham yordam olish mumkin va bu
professionallar kamida
o‘
rta maxsus ta
’
limga b
o‘
lishlari kerak.
Ba
’
zi tarbiyalovchilar bolalar bo
g‘
chalarida doimiy hamshira b
o‘
lishi kerak deb
hisoblaydilar.Haqiqatan ham, hamshiraning bilimini inobatga oladigan b
o‘
lsak, ularning
bo
g‘
chada faoliyat olib borishi kelajakda so
g‘
lom avlodning yetishishiga juda katta hissa
q
o‘
shadi. Bu borada k
o‘
pgina tadqiqotlar
o‘
tkazilgan va Portugaliyada
o‘
tkazilgan savol-
javobdagi tarbiyalovchilarning fikrlariga yuzlanadigan b
o‘
lsak ham, fikrimiz qanchalik
t
o‘g‘
riligiga amin b
o‘
lamiz [8]:
“Menimcha, bog‘
chada hamshiraning b
o‘
lishi juda muhim, hech b
o‘
lmasa kuniga
4 soat, u nafaqat bolalarning, balki bo
g‘
chada ishlayotgan barchaga
o‘
z yordamini k
o‘
rsata
oladi”.
Bundan tashqari, hamshiralar maktabgacha ta
’
lim muassalarida b
o‘
lishi kelajakda
jamiyatda so
g‘
lom individuallar k
o‘
payiga juda katta hissa b
o‘
lib rol
o‘
ynaydi.Mana shu
sababdan Ispaniyada hamshiralar 30 yildan ortiqroq muddatdan beri ish olib
borishmoqda [9]. Maktab so
g‘
liqni saqlash hamshirasi avtonomni rivojlantirishga qodir
tadbirlar, ya
’
ni so
g‘
liqni saqlash, kasalliklarning oldini olish va bo
g‘
cha doirasida so
g‘
lom
yoki kasal bolalarga yordam berish va ularni reabilitatsiya qilish k
o‘
p tarmoqli guruh va
boshqa sohalardagi hamshiralar bilan hamkorlikda ish olib borishdir.
Maktabgacha ta
’
lim muassalaridagi tarbiyalovchilarning fikriga k
o‘
ra, bo
g‘
chada
hamshiraning b
o‘
lishi bolalarning
o‘
sish va rivojlanishini birdek ra
g‘
batlantiradi.
Umuman olganda, bolaning
o‘
sish va rivojlanishidagi qiyinchilik va
murakkabliklarni bilish bo
g‘
chada hamshiraning roli juda murakkab va muhimligini
ta
’
kidlaydi. Bu degani, hamshiralar
o‘
z ustilarida uzluksiz ishlari kerakligini
ta
’
kidlaydi.Agar bolada biron-bir kasallik alomati b
o‘
lsa, hamshiralar
o‘
z bilimlaridan
foydalanishga qodir va asosiy kasallikni aniqlash va yaxshilash uchun zarur choralarni
ko‘rishi yoki simptomlarni yengillashtir
ish choralarini qidirishi kerak, shuningdek, bola
kasalxonada qolishi mumkinmi yoki yo‘qligini hal qilishi kerak.
Prezidentimiz Sh. Mirziyoev tomonidan mazkur sohadagi islohotlar izchil davom
ettirilib, maktabgacha ta
’
lim muassasalari tarmo
g‘
ini hozirgi zamon talablari va
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2022) / ISSN 2181-1415
405
standartlari asosida rivojlantirish, ularni rekonstruktsiya va modernizatsiya qilishga
qaratilayotgan e
’
tibor zamirida ham kelajagimiz egalarining hech kimdan kam b
o‘
lmay
ul
g‘
ayishlari hamda buyuk ajdodlarga munosib voris b
o‘
lib voyaga yetishlarini
ta
’
minlashdek ezgu maqsad mujassam.
Jumladan, Davlatimiz rahbarining qarori bilan tasdiqlangan Maktabgacha ta
’
lim
tizimini yanada takomillashtirish b
o‘
yicha 2017
–
2021-yillarga m
o‘
ljallangan dasturda
keng k
o‘
lamli strategik maqsadlar, muhim vazifalar belgilangani bilan ahamiyatlidir.
Xususan, hujjatda bugungi kundagi hayotiy talab va ehtiyojlar, sohada yechimini
kutayotgan masalalar hamda hali ishga solinmagan imkoniyatlar hisobga olinganligi
barchamizni quvontiradi.
Haqiqatan ham, bugungi kunda qishloq joylarida maktabgacha ta
’
lim muassasalari
sonini keskin oshirish zarurati ko‘rinmoqda.
Ayrim qishloq sharoitida yashaydigan yosh
onalar uchun bolalar bog‘chasi masalasi hayotiy ehtiyojga aylangan.
Albatta, bu ehtiyoj bejiz emas. Maktabgacha ta
’
lim muassasalari, birinchidan,
maktab yoshiga qadar b
o‘
lgan bolalarning umumiy savodini chiqarish, bolalarda Vatanni
sevish, u bilan
g‘
ururlanish hissini uy
g‘
otish, Konstitutsiyani
o‘
rgatish, dunyoqarashini
kengaytirish imkonini berayotgan b
o‘
lsa, ikkinchidan, yosh bolali onalarning mehnat
qilishga oid konstitutsiyaviy huquqini r
o‘
yobga chiqarishga ham xizmat qiladi.
Davlatimiz rahbarining mazkur qarorida 3-6 yoshdagi maktabgacha ta
’
lim
muassasalariga qamrab olinmagan bolalarni ularning ota-onalarini metodik q
o‘
llanmalar
bilan ta
’
minlash orqali maktab ta
’
limiga tayyorlashni tashkil etishga alohida e
’
tibor
qaratilgani bolalarni ta
’
limning keyingi bosqichiga tayyorlash darajasini yuksaltiradi.
Shu
o‘
rinda maktabgacha ta
’
lim muassasalarida tarbiyalanuvchilarni intellektual,
jismoniy, axloqiy jihatdan tarbiyalash, umuminsoniy qadriyatlar bilan tanishtirish,
bolalarni maktabga sifatli tayyorlash maqsadida turli t
o‘
garaklar, ma
’
naviyat va ekologiya
xonalari, kichik muzey, kutubxonalar tashkil etish borasidagi an
’
analarni izchil davom
ettirish maqsadga muvofiq. CHunki kitobga, san
’
atga, ilmga, umuman, kelajakda muayyan
kasbni egallashga b
o‘
lgan qiziqish bolalarda ayni shu davrda shakllanadi.Muxtasar
aytganda, maktabgacha ta
’
lim uzluksiz ta
’
limning boshlan
g‘
ich qismi hisoblanadi. U
bolaning so
g‘
lom va rivojlangan shaxs b
o‘
lib shakllanishini ta
’
minlab,
o‘
qishga b
o‘
lgan
ishtiyoqini uy
g‘
otadi, tizimli
o‘
qitishga tayyorlab boradi. Shunday ekan, bu tizim
faoliyatini yanada kuchaytirish, maktabgacha ta
’
lim muassasalarida har tomonlama qulay
shart- sharoitlar yaratish, ularga maktabgacha yoshdagi bolalarni keng jalb etish
farzandlarimizning barkamol va yetuk shaxs b
o‘
lib shakllanishida muhim
o‘
rin tutadi.
K
е
zi k
е
lganda ta
’
kidlash joizki, k
o‘
p hollarda ota-ona va bola munosabatlarida
taqiqlovchi k
o‘
rsatmalar ustuvorlik qiladi. Bu jarayonda bir qator not
o‘g‘
ri qarorlar qabul
qilinadiki, uning zamirida p
е
dagogik
–o‘
quvsizlik, ta
’
bir joiz b
o‘
lsa, savodsizlik yotadi.
Aslida, ota-ona
o‘
z farzandiga ta
’
qiqlab q
o‘
ygan narsasini
o‘
zi xotirjam bajaradi. Masalan,
uzoq muddat davomida t
е
l
е
vizor k
o‘
radi, bir-biriga, shu jumladan farzandlariga q
o‘
pol
muomalada b
o‘
ladi, q
o‘
shnisiga yol
g‘
on gapiradi va hokazo.
Umuman, barkamol avlod-so
g‘
lom avlod tarbiyasi, istiqbolli k
е
lajak uchun
qay
g‘
urish d
е
makdir.Chunki Vatanni s
е
vgan odamgina unga munosib farzand tarbiyalay
oladi.Kasbi, yoshi, jinsi, millatidan qat’iy nazar bugun har bir yurtdoshimiz barkamol
avlod tarbiyasiga daxldor b
o‘
lmo
g‘
i lozim.Ana shundagina birinchi Yurtboshimizning
“Sog‘
lom avlod d
ganda, shaxsan m
е
n, eng avvalo, so
g‘
lom naslni, nafaqat jismonan
baquvvat, shu bilan birga ruhi, fikri so
g‘
lom, iymon-
e’tiqodi butun, bilimli, ma’naviyati
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2022) / ISSN 2181-1415
406
yuksak, mard va jasur, vatanparvar avlodni tushunaman.Buyuk davlatni faqat so
g‘
lom
millat, so
g‘lom avlodgina qura oladi”, dе
gan dono fikrlari zamirida
o‘
sib k
е
layotgan
barkamol avlodga buyuk ishonch mujassamligini yanada chuqurroq tushunib
е
tamiz.
Oila sharoitida ota-
onalar alohida e’tibor qaratishi lozim bo‘
lgan muhim
jihatlardan biri bu
–
atrof-muhitni, olamni, shu jumladan oiladagi mikromuhitni bola
tomonidan qiziqish bilan idrok etish ma’naviyat va vatanparvarliklarni rivojlantirishining
b
е
lgilovchi omilidir.
Xulosa qilib aytganda,
hamshiralarning t
o‘liq stavkada maktabgacha ta’lim
muassasalarida ish olib borishi mamlakatimizda hali t
o‘
liqligicha
o‘
rganilmagan
mavzulardan hisoblanadi.Bu borada olib borilgan ishlar dunyo hamjamiyatida ham
yetarli emas. Shunisi aniqki, bu jarayon hamma bo
g‘
chalarda b
o‘
lishi kerak va buning
isbotini biz dunyo malakasidan parchalarga asoslanib tepada k
o‘
rib chiqdik. Hamshiralar
o‘
zlari olgan bilim va k
o‘
nikmalar yordamida nafaqat bolalarga k
o‘
mak va yordam
k
o‘
rsatishadi, balki
o‘
sha yerda ishlaydigan hodimlarga ham
o‘
z tibbiy xizmatlarini
k
o‘rsatishga qodirlar. Ular shu sababdan maktabgacha ta’lim muassasalarida katta rol
o‘ynashadi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1.
Kasalliklarni nazorat qilish va profilaktika markazlari, 2011.
2.
Baisch, Lundeen & Murphy, 2011.
3.
Wolfe, 2013.
4.
McClanahan & Weismuller, 2015.
5.
Lineberry & Ickes, 2015.
6.
Escola Superior de Enfermagem de Coimbra. Ensino clinico de cuidados
primários/diferenciados –
área de Enfermagem de Saúde I
nfantil e Pediatria: Guia
Orientador. Coimbra: ESEnfC; 2016.
7.
Ministério da Educação. Departamento da Educação Básica.A educação
préescolar e os cuidados para a primeira infância em Portugal. Lisboa: Ministério da
Educação. Departamento da Educação Básica;
2000.
8.
https://scielo.isciii.es/pdf/eg/v17n51/en_1695-6141-eg-17-51-368.pdf.
9.
Asociación Madrileña de Enfermería en Centros Educativos.Propuesta sobre las
competencias profesionales de la enfermería escolar. Madrid: Asociación Madrileña de
Enfermería en Cent
ros Educativos; 2016.
10.
NASN, 2016.
11.
Lineberry & Ickes, 2015.
12.
Ministério da Educação. Departamento da Educação Básica.A educação
préescolar e os cuidados para a primeira infância em Portugal. Lisboa: Ministério da
Educação. Departamento da Educação Básica; 2000.
