Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
Forming a methodology for using interactive didactic
materials in teaching English in medical education and
3D interactive educational program
Tursunoy KAKHOROVA
1
Fergana Medical Institute of Public Health
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received January 2021
Received in revised form
30 January 2022
Accepted 20 February 2022
Available online
15 March 2022
This article highlights the most important aspects of
developing a methodology for using interactive didactic
materials useful in learning English. Information about the
types of didactic materials is provided. Their positive results,
and how to use them rationally, use them in lectures.
2181-
1415/©
2022 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol3-iss2/S-pp
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
didactic materials,
methodology,
3D interactive materials,
educational process,
motivation,
types of training,
process.
Tibbiy ta
’
lim jarayonida ingliz tilini
o‘
rgatishda interaktiv
didaktik
materiallardan
foydalanish
metodikasini
shakllantirish va 3D interaktiv ta
’
lim dasturi
ANNOTATSIYA
Kalit so‘zlar
:
didaktik materiallar,
metodika,
3D interaktiv materiallar,
ta
’
lim jarayoni, motivatsiya,
ta
’
lim turlari,
jarayon.
Ushbu maqolada ingliz tilini
o‘
rganishda foydali hisobl-
anuvchi interaktiv didaktik materiallardan foydalanish metodi-
kasini shakllantirishda eng muhim jihatlar yoritib berilgan.
Didaktik material turlari, ijobiy natijalari va ularni darsda t
o‘g‘
ri
q
o‘
llay olish b
o‘
yicha bir nechta ma
’
lumotlar beriladi.
1
Teacher. Fergana Medical Institute of Public Health. Fergana, Uzbekistan. E-mail: tursunoysolihabonu@gmail.com.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2022) / ISSN 2181-1415
53
Формирование методики использования интерактивных
дидактических материалов, при обучении английскому
языку в медицинском образовании и интерактивной
3D образовательной программы
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
дидактические
материалы,
методика,
3D интерактивные
материалы,
образовательный процесс,
мотивация,
виды обучения,
процесс.
В данной статье, освещены наиболее важные аспекты
разработки методики использования интерактивных
дидактических материалов, полезных при изучении
английского языка. Приведена информация о видах
дидактических
материалов.
Их
положительных
результатах, и о том, как рационально использовать их,
использовать на лекциях.
KIRISH
Bugungi shiddat bilan rivojlanayotgan texnika asrida ta
’
lim jarayonini t
o‘g‘
ri
tashkil qilish, talabalarni darsga qiziqtira olish muhim vazifaga aylandi. Muhtaram
Prezidentimizning 2021-yil 19-
mayda “O‘
zbekiston Respublikasida xorijiy tillarni
o‘
rganishni ommalashtirish faoliyatini sifat jihatdan yangi bosqichga olib chiqish chora-
tadbirlari t
o‘g‘risida” gi 5117
-son Qarorlari asosida ta
’
lim sohasida bir qancha
o‘
zgarishlar kiritilmoqda. Ayniqsa, tibbiyot oliygohlarida tillarni
o‘
rgatuvchi darslarni
rejalashtirishda
o‘
qituvchi tomonidan, k
o‘
pincha, didaktik materiallardan t
o‘
ldiruvchi
sifatida foydalanish jarayoni zamonaviy talablar asosida boyitilmoqda.
MATERIALLAR VA METODLAR
Didaktik material
o‘
qituvchining kompyuter, CD player, video uskuna va boshqalar
kabi texnologik resurslardan foydalanish imkoniyatiga ega b
o‘
ladimi yoki y
o‘
qmi, til
o‘
rgatish va
o‘
rganishni osonlashtirishga yordam beradi. Morales didaktik materialni
"ta
’
lim va
o‘
qitish jarayoniga aralashadigan va osonlashtiradigan moddiy vositalar
t
o‘
plami" deb ta
’
riflaydi. Ushbu maqolada biz didaktik materiallar va hozirgi kunda dunyo
b
o‘yicha zamonaviy ta’limning bir qismiga aylanayotgan 3D interaktiv didaktik
materillardan foydalanishning bir nechta tamoyillarini va qulayliklarini
o‘
rganamiz.
O‘
qituvchilar dastur maqsadlari, shuningdek,
o‘
qitish metodi va talabalarning
o‘
rganish uslublarini hisobga olgan holda har bir materiallarni tanlashi, moslashtirishi
yoki yaratishi kerak. T
o‘g‘
ri materiallardan foydalanish
o‘
quvchilarni
o‘
quv jarayonida
ra
g‘
batlantirishi mumkin. Didaktik materiallarning maqsadi, tilni
o‘
rganishni osonlash-
tirish ekanligini yodda tutgan holda, ularni moslashtirish va rivojlantirish muvaffaqiyatli
b
o‘lishini ta’minlaydigan bir qator tamoyillarga asoslanishi kerak. Ushbu tamoyillar
didaktik mater
iallarning talabalarga ta’sirini o‘
z ichiga oladi. Didaktik material talaba-
larda
o‘
zlarini erkin his qilishlari va darsni t
o‘
liqroq tushuna olishlariga yordam berishi
kerak. Shuningdek, bu ularga
o‘
rgatilgan mavzuning tushunish uchun vizual obyekti va
mustahkamlash bosqichi ekanligi haqidagi tasavvurni berishi kerak.
Didaktik material s
o‘
zlari haqida gapirganda,
o‘
qituvchilar
o‘
zlarining nuqtayi
nazarlari, taxminlari va tajribalariga asoslangan holda bir qancha misollar keltirishi
mumkin. Ogalde va Bardavidning fikricha, didaktik materiallar quyidagilardan iborat:
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2022) / ISSN 2181-1415
54
o‘
quv materiallari, yordamchi vositalar, yordamchi materiallar, audiovizual resurslar,
o‘
quv resurslari, idrok
o‘
rganish resurslari, bir qancha hissiy materiallar va q
o‘
shimcha
materiallar.
Didakt
ik materialning ta’rifi ham mualliflarga qarab farqlanadi. Masalan,
Tomlinson didaktik materialni “o‘
qituvchi yoki
o‘
quvchilar tilni
o‘
rganishni osonlash-
tirish uchun ishlatadigan har qanday narsa” deb belgilaydi
. Xarmer didaktik materialni
“til ma’nosi va
qurilishini tushuntirish,
o‘
quvchilarni mavzuga jalb qilish yoki butun
faoliyatning asosi sifatidagi turli xil
o‘
quv q
o‘llanmalari” deb ta’kidlaydi
. Ogalde va
Bardavid didaktik materialni
“global va tizimli ta’lim kontekstida o‘
qitish-
ta’lim
jarayonini osonlashtirish va tushunchalar, qobiliyat va k
o‘
nikmalarni
o‘
zlashtirishni
osonlashtirish uchun his-tuy
g‘
ularni ra
g‘
batlantirish uchun barcha vositalar va resurslar
”
deb ta’riflaydi. Bizning fikrimizcha esa: “Didaktik material –
darsning aniq va tushunarli
yoritilishida vizual obyekt va mustahkamlash bosqichida metodik usullardan kelib chiqib
talabaning dunyoqarashi va fikrlashini
o‘stiruvchi asosiy vositadir”.
Dastlabki ikkita ta’rifda mualliflar didaktik materiallarning maqsadi o‘
quvchilarni
til
o‘
rganishga olib borish uchun tushuntirishlarni osonlashtirish, qurish va mazmunini
berish ekanligini aniq ta’kidlaydilar. Biroq Ogalde va Bardavid tomonidan taqdim etilgan
ta’rif talabalarning ko‘
nikmalarini rivojlantirish, munosabat va qadriyatlarni shakllan-
tirishni
o‘z ichiga oladi. Ushbu ta’rif ta’limning global maqsadini aks ettiradi, bu esa ta’lim
orqali jamiyatni
o‘
zgartirishdir.
Didaktik materiallar turli joylardan, masalan, darsliklardan,
o‘
quv materiallaridan,
onlayn saytlardan va hatto talabalarning
o‘
zlari tomonidan yaratilgan materialdan
olinishi mumkin. Darsliklar, k
o‘
pincha,
o‘
qituvchilar va muassasalarni darslik darslari
uchun m
o‘
ljallangan didaktik materiallar bilan ta
’
minlaydi. Mavjud b
o‘
lganlardan boshqa
maqsadda foydalanish kerak b
o‘
lganda
o‘
qituvchilar didaktik materialni moslashtiradilar.
Shunga k
o‘
ra,
o‘
qituvchilar didaktik materialni dastlab ilgari surmoqchi b
o‘
lgan narsani
o‘
zgartirib, yangi faoliyatda q
o‘
llaniladigan
o‘
qitish strategiyalarini q
o‘
llab-quvvatlash
uchun faoliyat maqsadini
o‘
zgartiradilar.
Boshqa tomondan,
o‘
qituvchilar didaktik materiallarni
o‘
zlarining tushuntirish-
lariga ma’no berish uchun yaratganda yoki talabalalari ularni faoliyatning bir qismi
sifatida yaratganda ishlab chiqadilar. Didaktik materiallar va jihozlarning xilma-xilligidan
xabardor b
o‘
lgan holda,
o‘
qituvchilar diqqatni qaysi didaktik materialdan foydalanish,
moslashtirish, eng muhimi, mavzuni yoritib berishga qaratadi.
Auditoriya turli xil ta’lim uslublariga ega bo‘
lgan talabalardan iborat. Auditoriya
talabalarning
o‘rganish uslublari birlashadigan uchrashuv joyidir. Kinsella ta’kid
-
laganidek, “O‘
quv uslubi deganda shaxsning
o‘zlashtirish, qayta ishlash va yangi ma’lumot
va k
o‘
nikmalarni
o‘
zlashtirishning tabiiy, odatiy va afzal ko
‘
rgan usuli tushuniladi, ular
o‘qitish usullari yoki mazmun sohasidan qat’i nazar davom etadi”. Shunday qilib, biz
ularni talabaning voqelikni
o‘
z ichiga olishi yoki har qanday sinfda
o‘
qitiladigan
narsalarni tushunish usuli sifatida tushunishimiz mumkin.
TADQIQOT NATIJALARI
Talabalarning ta
’
lim uslublari
o‘
quvchilarni turli y
o‘
llar bilan
o‘
rganishga yordam
beradigan idrok, ma
’
naviy va ilmiy jihatlarni
o‘
z ichiga olganligi sababli
o‘
qituvchilardan
bu uslublarni iloji boricha qondirish uchun ijodiy va innovatsion b
o‘
lishlari kutiladi.
Ba’zi
talabalar ijro etish, tinglash,
o‘
qish, harakat qilish yoki individual yoki jamoada ishlash va
hokazolar orqali yaxshiroq
o‘
rganadilar.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2022) / ISSN 2181-1415
55
Tomlinson didaktik materiallarni ishlab chiquvchilar barcha ta’lim uslublariga m
os
kelishi kerak deb hisoblaydi va ularni quyidagicha ta’minlaydi:
•
vizual (masalan, talaba tilni yozib olishni afzal ko‘radi);
•
eshitish (masalan, talaba tilni eshitishni afzal ko‘radi);
•
kinestetik (masalan, talaba jismoniy ishlarni qilishni afzal ko‘radi,
masalan,
ko‘rsatmalarga rioya qilish);
•
o‘quv (masalan, talaba tilning lingvistik xususiyatlariga ongli ravishda e’tibor
berishni yaxshi ko‘radi va to‘g‘ri bo‘lishni xohlaydi);
•
eksperimental (masalan, talaba tildan foydalanishni yaxshi ko‘radi va to‘g‘rilik
-
dan ko‘ra ko‘proq muloqot bilan shug‘ullanadi);
•
analitik (masalan, talaba diqqatini tilning har bir bo‘lagiga e’tibor qaratishni va
ularni birma-
bir o‘rganishni afzal ko‘radi);
•
global (masalan, talaba bir vaqtning o‘zida butun til bo‘laklariga javob beris
hdan
va ulardan o‘zi bilgan tillarni tanlashdan xursand bo‘ladi);
•
bog‘liq (masalan, talaba o‘qituvchidan va kitobdan o‘rganishni afzal ko‘radi);
•
mustaqil (masalan, talaba oʻzining til tajribasidan oʻrganishdan va mustaqil
oʻrganish usullaridan foydalanishd
an xursand).
Ushbu usullarni chuqur o‘rganib chiqqan holda, tibbiyot oliygohlari talabalariga
ingliz tilini oson o‘rganishlari va chet tilida ravon so‘zlasha olishlari imkonini beruvchi
,
har bir mavzuni 3D holatda yoritib beruvchi dastur ishlab chiqdik. Ushbu dastur hozirgi
kunda eng zamonaviy hisoblanayotgan 3D uch
o‘
lchamli harakatlanuvchi didaktik
materiallarga asoslangan. Dasturning samaradorlik sifati juda yuqori b
o‘
lib, hozirgi
kunda talabalar orasida juda yaxshi natija k
o‘
rsatmoqda.
XULOSA
Xulosa qilib aytganda, turli xil ta
’
lim uslublarini hisobga olishdan tashqari,
o‘
qituvchilar
o‘
quv vaziyatlarida mavjud b
o‘
lgan va talabalarning
o‘
rganish uslublariga
ta
’
sir k
o‘
rsatadigan boshqa jihatlar haqida ham fikr yuritishi kerak. Bu jihatlardan
ba
’
zilari: auditoriya muhiti, motivatsion daraja,
o‘
quvchilarning
o‘
qituvchiga munosabati
va ingliz tilida yangi s
o‘
zlarni oson yodlay olishlari uchun talaffuz qoidalari burchagi va
boshqalar.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1.
Dreyer C. & van der Walt J.L. (1996). Learning and teaching styles: Empowering
diverse learners in tertiary classrooms.
2.
Harmer J. (2005). The practice of English language teaching (3rd Ed.). Essex:
Longman.
3.
Kinsella K. (1995). Understanding and empowering diverse learners in ESL
classrooms. In J.M. Reid (Ed.), Learning styles in the ESL/EFL classroom (PP. 170
–
194).
Boston: Heinle & Heinle.
4.
Tomlinson B. (1998). Materials development in language teaching. Cambridge:
Cambridge University Press.
5.
Ur P. (2002). A course in language teaching. Practice and theory. Cambridge:
Cambridge University Press.
