Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
Transformation of scientific and religious values the
necessity of educating an enlightened generation through
Abdumutal QAMBAROV
1
Fergana State University
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received January 2021
Received in revised form
30 January 2022
Accepted 20 February 2022
Available online
15 March 2022
This article analyzes the innovative changes taking place in
the life of our society. The development of the social life of
young people and the importance of the transformation of
scientific and religious values. In particular, the education of an
enlightened new generation.
Also, it highlights what knowledge is needed for the new
generation. Namely, in the education of the enlightened
generation and what methods should be used to transmit them.
Changes in the system of universal values, harmony of
national and universal values, which constitute transformations
in this system, are determined.
2181-
1415/© 2022 in
Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol3-iss2/S-pp87-91
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
society,
scientific and religious
values,
transformation,
enlightened generation,
innovation,
science and education,
customs and traditions,
morality,
culture,
happiness,
perfection,
perfection and dignity,
kindness,
tolerance,
love.
Илмий ва диний қадриятлар трансформацияси
орқали
маърифатли авлодни тарбиялаш зарурати
АННОТАЦИЯ
Калит сўзлар:
жамият,
илмий ва диний
қадриятлар
,
Мазкур мақолада жамиятимиз ҳаётида рўй бераётган
инновацион ўзгаришлар ёшлар ижтимоий ҳаётининг
юксалиб бориши ва маърифатли авлодни тарбиялашда
1
Associate Professor of Philosophy, Candidate of Philosophical Sciences Fergana State University. Fergana,
Uzbekistan.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2022) / ISSN 2181-1415
88
трансформация,
маърифатли авлод,
инновация,
илм
-
маърифат,
урф
-
одат ва анъаналар,
ахлоқ,
маданият,
бахт,
баркамоллик,
комиллик ва қадр
-
қиммат,
яхшилик,
бағрикенглик,
меҳр
-
муҳаббат.
илмий ва диний қадриятлар трансформациясининг
аҳамияти таҳлил қилинади. Шунингдек, маърифатли авлод
тарбиясида қандай
билимлар зарур ва уларни қандай
услублар асосида узатиш керак, инсон қадриятлари
тизимидаги муайян ўзгаришлар, миллийлик ва умум
-
инсоний қадриятлар уйғунлиги мазкур системадаги транс
-
формацияларни ташкил этиши ёритиб берилади.
Трансформация научных и религиозных ценностей
необходимость воспитания просветленного поколения
через
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
общество, научные и
религиозные ценности,
трансформация,
просвещенное поколение,
новаторство, наука и
просвещение, обычаи и
традиции,
нравственность,культура,
счастье,совершенство,
совершенство и
достоинство,
доброта,терпимость,
любовь.
В
данной
статье,
анализируются
новаторские
изменения, происходящие в жизни нашего общества.
Развитие общественной жизни молодежи и значение
трансформации научных и религиозных ценностей. В
частности, воспитании просвещенного нового поколения.
Также, освещается, какие знания необходимы для
нового поколения. А именно, в воспитании просвещенного
поколения и какие методы, следует использовать для их
передачи.
Определяются, изменения в системе общечеловеческих
ценностей, гармония национальных и общечеловеческих
ценностей, которые, составляют преобразования в данной
системе.
Жамиятнинг янги тараққиёт босқичида илмий ва диний қадриятлар
трансформацияси орқали маърифатли авлодни тарбиялаш зарурати ортиб
бормоқда. Бунинг учун мамлакатимизда барча имконият, шарт
-
шароитлар талаб
даражасида амалга оширилган. Жамиятимиз ҳаётида рўй бераётган инновацион
ўзгаришлар ёшлар ижтимоий ҳаётининг юксалиб бориши ва маърифатли авлодни
тарбиялашдаги муҳим омилдир. Зеро, Ўзбекистонни ривожланган мамлакатга
айлантиришни мақсад қилиб қўйган эканмиз, бунга фақат жадал ислоҳотлар, илм
-
маърифат ва инновация билан эриша оламиз. Илм йўқ жойда қолоқлик, жаҳолат ва
,албатта, тўғри йўлдан адашиш бўлади. Зеро, “Билимли авлод –
буюк келажакнинг,
тадбиркор халқ –
фаровон ҳаётнинг, дўстона ҳамкорлик эса –
тараққиётнинг
кафолатидир” [1
,
29]. Шундай экан, билимли, маърифатли авлодни тарбиялаш
долзарб вазифалардан бирига айланмоқда.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2022) / ISSN 2181-1415
89
Илмий ва диний қадриятлар трансформацияси орқали жамиятда юксак
маърифат муҳитини яратиш жараёнида дунёвий ва диний илм уйғунлигидан, илм
-
фан натижаларидан, ривожланган давлатларнинг таълим ва ўқитиш методо
-
логиясидан, шунингдек, миллий урф
-
одат ва анъаналардан, диний анъана ва
одатлар, қонун
-
қоидалардан унумли фойдаланиш мақсадга мувофиқдир. Миллий
урф
-
одатларимиз, анъаналаримиз ижтимоий ҳаётга сингиб кетган бўлиб, улар
шахснинг қадр
-
қимматини юксалишига ҳизмат қилади. Шундай экан ,бугуннинг
долзарб вазифаси сифатида билимли ва маърифатли авлодни тарбиялаш ва
жамият тафаккурини ўзгартириш эканлигини келиб чиқади.
Жамиятда илмни қадрлаш ва илмий қадриятларни ижтимоий тарақ
-
қиётдаги ўрнини кўрсатиб бериш учун ҳам таълим тизимида эркинлик ва рақобат
муҳитини яратиш лозим. Ўзбекистоннинг янги тараққиёт босқичида жамият
аъзолари билимли, юксак ахлоқли, маданиятли, чуқур илмий дунёқараш ва
тафаккурга эга бўлишини талаб қилади. Бунда таълим муассасалари тизими
ёшлар илмий дунёқарашининг шаклланишида муҳим восита ҳисобланади. Шу боис
ёшлар дунёқарашининг юксалишида унга объектив таъсир этувчи позитив
омиллар –
қадриятлар тизими, бу тизимда дунёвий билимнинг ўрни, маърифатли
авлод тарбиясида қандай билимлар зарур ва уларни қандай услублар асосида
узатиш, инсон қадриятлари тизимидаги муайян ўзгаришлар, миллийлик ва
умуминсоний қадриятлар уйғунлиги мазкур системадаги трансформацияларни
ташкил этади.
Маънавий
-
ахлоқий ва аксиологик қадриятлар маърифатли инсонни тарбия
-
лашда муҳим омиллар деб кўрсатилса
-
да, бу билан чекланиб қолмаслик зарур.
Чунки маърифатли инсонни тарбиялаш ҳамда жамият тараққиётида уларнинг ҳар
томонлама иштирокини таъминлаш билан намоён бўлади. Жамият
аъзоларини
илм
-
маърифатли қилиб тарбиялашда ижтимоий муҳит ҳолати муҳим аҳамият касб
этади. Бугунги кунда маърифатли авлодни тарбиялашда лозим бўлган маънавий
-
ахлоқий ва аксиологик қадриятларнинг асосий таркибини белгилаб олиш керак.
Шунингдек, белгилаб олинган қадриятларни инсон онгига сингдиришнинг қулай
ва замонавий технологияларини ишлаб чиқиш эса ҳамон долзарб бўлиб турибди.
Дунёвий ёҳуд диний мазмундаги билимга эга бўлиш юксак бахт, баркамол
-
лик, комиллик ва қадр
-
қиммат, эътиборга лойиқлик билан тенглаштирилади.
Зеро, файласуф Афлотун айтганидек, “Оламда билимдан кучли нарса йўқдир.
Билим ҳар қандай ҳузур
-
ҳаловатдан ҳам, бошқа нарсалардан ҳам зарурроқдир”.
Гегель эса, “Инсон билим туфайлигина барҳаётдир. Билим, тафаккур инсон ҳаёти,
барҳаётлиги негизидир”, дейди [2, 13]. Ҳақиқатан ҳам, барча ижтимоий қадрият
-
лар орасида билимга бўлган муносабат юксак бўлиб, инсоннинг жамиятдаги
мавқеи, унинг баркамоллиги бевосита билимга боғлиқдир. Буюк мутафаккир
Имом Бухорий бўлса дунёда илмдан бошқа нажот йўқ ва бўлмаслигини [3, 156]
таъкидлаган эди.
Президентимиз Шавкат Мирзиёев таъкидлаганларидек, “Бизнинг тажри
-
бамиз шуни кўрсатмоқдаки, биринчи галда ёшларни илм
-
маърифатга ўргатиш,
уларга ислом динининг инсонпарварлик моҳияти, ислом маданиятининг асл
қадриятларини
етказиш экстремизмга қарши курашишнинг энг самарали
воситаси ҳисобланади”
[4].
Илмий ва диний қадриятлар уйғунлиги асосида маърифатли авлодни
тарбиялаш орқали ижтимоий онгга ижобий таъсир кўрсатиш мумкин. Теран
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2022) / ISSN 2181-1415
90
тафаккур ва кенг дунёқарашга эга маърифатли ёшларни тарбиялаш жараёнининг
мазмуни ва характерли хусусиятлари, шунингдек, бевосита фуқаролик жамияти
вазифалари билан боғлиқ.
Инсоннинг диний ва дунёвий билим даражаси ривожланиб, такомиллашиб
борса, у шунчалик баркамолликка эришади, унинг онги ва тафаккурида яхшилик,
бағрикенглик, меҳр
-
муҳаббат, узоқ мақсадларни кўра олиш, тезкор фикрлаш каби
юксак хис
-
туйғуларини шаклланиш имкониятлари намоён бўлади.
Илмий ва диний қадриятлар трансформацияси орқали маърифатли авлодни
тарбиялаш жамиятда тинчлик, миллатлараро тотувлик ва диний бағрикенглик
муҳитини яратишдир. Давлатимиз раҳбари таъкидлаганидек, “Ўзбекистон миллат
-
лараро тотувлик ва диний бағрикенглк соҳасида ўз анъаналарига доимо содиқ
бўлиб, бу йўлдан ҳеч қачон оғишмасдан илгари боради. Мамлакатимизда турли
миллат ва диний конфессиялар вакиллари ўртасида ўзаро ҳурмат, дўстлик ва
аҳиллик муҳитини мустаҳкамлашга биринчи даражали эътибор қаратилади”
[1,
54]. Жамият аъзоларида илм ва динни қадрлаш ва уларга ҳурмат кўрсатиш, илм
ва дин уйғунлигини яратиш орқали диний конфессиялар ўртасида ҳамжиҳатлик ва
диний бағрикенгликни таъминлаш мумкин.
Ислом таъсирида Шарқда шундай маънавий
-
ахлоқий императивлар шакл
-
ланган ва шундай мутафаккирларнинг мероси юзага келган эдики, уларсиз
бугунги тараққиётни, инновацион ўзгаришларни реал воқеликка айлантириш
қийин. Тўғри, ислом дини мазкур маънавий
-
ахлоқий императив ва мутафаккирлар
меросига турлича таъсир этган, дин мутаассиблари эса илмий изланишларга
қарши
чиққан, уларнинг ижтимоий ҳаётдан ўрин олишини исташмаган. Масалан,
ислом тафаккурини махсус тадқиқ этган М.
Хотамий уни турли даврларда турлича
фалсафий, илмий, сиёсий ва ахлоқий ғояларни шакллантирганини очиб беради.
Баъзи бир ғоялар (масалан, Форобийнинг сиёсий фалсафий мероси), умуман
унутилган
[5, 12].
Ўзбекистоннинг илм ва динни бирдай қадрлаш ва уларнинг уйғун ҳолда
ривожланишини таъминлаш сиёсати жаҳон ҳамжамияти томонидан ҳам
тасдиқланмоқда. Хулоса қилганда, жамият янги тараққиёт босқичида илмий ва
диний қадриятлар трансформацияси орқали маърифатли авлодни
тарбиялаш
зарурати диний экстермизм ва халқаро терроризм, ақидапарастлик каби таҳдид
-
ларга қарши курашишдаги муҳим вазифалардан бири бўлиб қолмоқда. Агар ҳар
бир жамиятларда илмли ва диний маърифатли инсонлар яшаса, уларда миллий ва
диний низолар, қарама
-
қаршиликлар мавжуд бўлмайди. Шундай экан, янги
тараққиёт босқичида илмий ва диний
қадриятлар
трансформацияси орқали
маърифатли авлодни тарбиялаш орқали жамиятда тинчлик, миллатлараро
тотувлик ва диний бағрикенглик муҳитини яратиш лозим. Бу борада Давлатимиз
раҳбарининг ўз йўли ва якдил қараши мавжудлигини таъкидлаш жоиздир.
ФОЙДАЛАНИЛГАН АДАБИЁТЛАР РЎЙХАТИ:
1.
Мирзиёев
Ш.М. Нияти улуғ халқнинг иши ҳам улуғ, ҳаёти ёруғ ва келажаги
фаровон бўлади. –
Тошкент.: Ўзбекистон. 3
-
том. 2019. –
Б. 29, 54.
2.
Тошболтаев
М. Олим, илм, кашфиёт ва тараққиёт. –
Тошкент.: Фан. 2012. –
Б. 13.
3.
Абдуллаев
А. Илмдан бошқа нажот йўқ. –
Тошкент.: Тошкент ислом
университети. 2017. –
Б. 156.
4.
Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёевнинг БМТ
шофелигида 2017 йил 10
-11
ноябрь куни Самарқанд шаҳрида бўлиб ўтган
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2022) / ISSN 2181-1415
91
“Марказий Осиё: ягона тарих ва умумий келажак, барқарорривожланиш ва
тараққиёт йўлидаги ҳамкорлик” мавзусидаги халқаро анжуманда сўзлаган нутқи.
5.
Хотамий
М. Ислом тафаккури тарихидан. –
Т.: Минҳож. 2006. –
Б. 12
.
6.
Аслонов
Ш.Ш. (2020). Компьютерная лингвистика и
филология
:
проблемы
и решения
.
Гуманитарный трактат, (84), 17
-19.
7.
Sherzodovich A.S., & Kizi R.Z.D. (2020). Interpretation and Written Translation:
Related Learning. Interpretation, 6(6).
8.
Аслонова
Ш.И. (2020). Проблемы педагогических технологий в обучении
молодёжи в высших учебных заведениях
.
Интернаука, (21
-1), 59
–
60.
