Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
Methods of studying the ideological meanings of O. Henry
’
s
“Blood Hearts” and Ghafur Ghulam’s “My Thief Child”
Nilufar ZAKIROVA
1
Samarkand State Institute of Foreign Languages
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received January 2021
Received in revised form
30 January 2022
Accepted 20 February 2022
Available online
15 March 2022
In the context of this article, the features of the work of Gafur
Gulyam and O. Henry and the use of stylistic means in their work
are considered. For example, such as beauty, expressiveness,
clarity of understanding and the hidden meaning of the works of
both.
2181-
1415/©
2022 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol3-iss2/S-pp
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
Uzbek literature,
world literature,
fiction,
stylistic means, author
’
s
style,
“
My only child is a thief
”
,
“
Bloody hearts
”
.
O.
Genrining “Qondosh qalblar” va G‘
afur
G‘
ulomning
“Mening o‘g‘rigina bolam” hikoyalaridagi g‘
oyaviy
ma
’
nolarni
o‘
rganish metodikasi
ANNOTATSIYA
Kalit s
o‘
zlar:
o‘
zbek adabiyoti,
jahon adabiyoti,
badiiy adabiyot,
stilistik vositalar,
yozuvchining uslubi,
“Mening o‘g‘rigina bolam”,
“Qondosh qalblar”.
Ushbu maqola doirasida
G‘
afur
G‘
ulom va O. Genri ijodining
o‘
ziga xos xususiyatlari va ularning ijodida stilistik vositalardan
foydalangan holda har ikkala adibning asarlaridagi g
o‘
zallik,
ifodalilik, tushunishning ravshanligi va yashirin ma
’
nosini
k
o‘
rsatish singari
o‘xshash qirralari oʻz ifodasini topgan.
1
Teacher of Samarkand State Institute of Foreign Languages. Samarkand, Uzbekistan.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2022) / ISSN 2181-1415
165
Методика изучения идейных смыслов «Кровавых
сердец» О.
Генри и «Моего воровского ребенка» Гафура
Гулама
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
узбекская литература,
мировая литература,
художественная
литература,
стилистические средства,
авторский стиль,
«Мой единственный
ребенок –
вор»,
«Кровавые сердца».
В контексте данной статьи, рассмотрены особенности
творчества Гафура Гулама и О.
Генри и использование в их
творчестве стилистических средств. Например, таких как
красота, выразительность, ясность понимания и скрытый
смысл произведений обоих
.
“Qondosh qalblar”
hikoyasi Amerikaning eng buyuk yozuvchilaridan biri b
o‘
lgan
yozuvchi O. Genri tomonidan yozilgan. Bu hikoya ham katta ekran uchun moslashtirilgan.
Bu esa,
o‘z navbatida
, hikoyaning ilhomlantiruvchi va yaxshi axloqiy qadriyatga ega
ekanligidan dalolat beradi.
O.
Genrining “Qondosh qalblar” hikoyasida
asosiy e
’
tibor oltita jarayonga
qaratilgan bo‘lib ular quyidagilar: moddiy, munosabat, og‘zaki, aqliy, xulq
-atvor va
ekzistensial.
Ushbu hikoyaning asosiy jarayoni moddiy jarayondir. Moddiy jarayonlar, ya’ni
muallif ushbu hikoyaning rivojlanishi
da qahramonlar bilan nima sodir bo‘lganligi yoki
qahramonlar nima qilayotganini aytish uchun eng ko‘p moddiy jarayonlardan
foydalangan. Muallif, asosan,
moddiy jarayondan foydalangan bo‘lsa
-da, bu hikoyani
rivojlantirish uchun muallifga boshqa turdagi
jarayonlar kerak bo‘ladi.
X
uddi shunday G‘afur G‘ulomning “Mening o‘g‘rigina bolam” hikoyasida ham
asosiy e
‘tibor oltita jarayonga qaratilgan bo‘lib
, ular quyidagilar: moddiy, munosabat,
og‘zaki, aqliy, xulq
-atvor va ekzistensial.
Bu hikoyada ham asosiy jarayon
moddiy jarayondir. Moddiy jarayonlar, ya’ni
muallif ushbu hikoyaning rivojlanishida qahramonlar bilan sodir b
o‘
layotgan voqealarni,
shuningdek, qahramonlar nima qilayotganini aytish uchun eng k
o‘
p moddiy jarayon-
lardan foydalangan. Muallif, asosan, moddiy jarayondan foydalangan b
o‘
lsa-da, bu
hikoyani rivojlantirish uchun muallifga boshqa turdagi jarayonlardan ham mohirona
foydalanishga imkon yaratgan .
Mualliflar
o‘
z hikoyasi rivojida moddiy jarayondan dominant sifatida foydalangan,
voqea-hodisalar, qahramonlar bilan nima sodir b
o‘
lganligi va syujetning har bir
bosqichida sodir b
o‘
layotgan voqealar haqida hikoya qiladi.U topildi, b
o‘
yaldi, ketdi,
yiqildi, haydab ketdi, oldi, b
o‘
yadi, sotdi va boshqa k
o‘plab fe’
llardan foydalanib,
personajlar nima qilayotganini, qahramonlar bilan nima sodir b
o‘
lganini va qahramonlar
atrofidagi narsalar bilan nima sodir b
o‘
lganligini tasvirlab berdi.
O. Genri biror joy yoki holat va narsalarni moddiy jarayonlar yordamida
tasvirlashni
yoqtiradi. Misol uchun, u “artri
t dan jabrlanuvchini (bu kasallikdan aziyat
chekadigan odamlar) o‘g‘rilikka tushish mumkin bo‘lgan odam” deb ta’riflagan.
G‘afur G‘ulom voqealar jarayonini satira, yum
or, sodda dillik va samimiyat bilan
tasvirlashni ma
‘qul ko‘ra
di.
Jumladan: “Buni qarang
-a, bizning uyimizga
o‘g‘
ri kepti.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2022) / ISSN 2181-1415
166
Bizni ham odam deb y
o‘
qlaydigan kishilar bor ekan-da dunyoda? Ertaga
o‘
rtoqlarimga
toza maqtanadigan b
o‘
ldim-da:
“
Bizning uyga
o‘g‘
ri keldi
”. G‘urur bilan aytilsa bo‘ladi.
Lekin ishonisharmikan?”
Hikoyalarni ishlab chiqishda mualliflar hikoyalarni dinamik qilish uchun bir nechta
jarayonga murojaat qiladi.
O.Genri ham G‘afur G‘ulom ham oʻz hikoyasini rivojlantirish
uchun ogʻzaki jarayondan koʻproq foydalangan.
Misol uchun, O.
Genrining “Qondosh
qalblar” hikoyasida:
“
–
Men buni k
o‘
tarolmayman,
–
dedi alamli qiyshayib.
–
Unga nima bo‘lgan?
–
Yelkada revmatizm.
–
O‘tkirmi?
–
Bu o‘tkir edi. Endi surunkali.”
Yoki b
o‘
lmasa
G‘
afur
G‘ulomning “Mening o‘g‘rigina bolam” hikoyasida ham
uchratishimiz mumkin:
“
–
Gapingiz t
o‘g‘
ri, buvi, tunov kuni Orif sassiqning otxonasidan t
o‘
rtta tovuq, bitta
x
o‘
roz
o‘
margan edim.
–
Tovuq, x
o‘
roz dedingmi? Ha, bu maxluqlari qur
g‘
ur qaqaqlab seni sharmanda
qilmadimi?
–
Hamma ishning ham
o‘
z maromi b
o‘
lar ekan, buvi, tovuq olgani borganda
ch
o‘
ntagimga bir shishaga suv solib olaman. Keyin q
o‘
ndoqning tagiga borib, o
g‘
zimni
suvga t
o‘
ldirib tovuqlarga purkayman. Tovuqday ahmoq jonivor olamda y
o‘
q. Yomg
‘
ir
yo
g‘
yapti, shekilli, deb
o‘
ylab, boshini ichiga tiqib, hap yotaveradi, keyin bitta-bitta
hiqildo
g‘
idan tutib xaltaga solaman.
–
Shunaqa degin, voy tavba-ey. Hamma hunarning ham
o‘
zining murt gardoni
b
o‘
lar ekan-
da.”
Ikka la yozuvchi ham
o‘g‘
ri va jab rlanuvchi
o‘
rtasidagi dialog, hikoyani haqiqiy
his qilish uchun taqdim etishadi. Qahramonlarni s
o‘
zlaridan foydalanib tanishtirmoqchi
edi. Shunday qilib,
o‘
quvchi qahramonlarning xatti-harakatlarini yaxshiroq tushunishi
mumkin. O. Genri va
G‘
afur
G‘
ulom hikoyasini ishlab chiqishda munosabatlar, aqliy, xulq-
atvor va ekzistensial jarayonlar kabi boshqa jarayonlardan ham foydalanishgan.
Qahramonlarning xatti-harakatlarini ularning fikrlarini (aqliy jarayon) k
o‘
rsatish
orqali tasvirlab berdi va ularni shaxsiyatlari (munosabat jarayoni) orqali taqdim etdi.
Ular bu hikoyaga q
o‘
shimcha sifatida boshqa jarayonlardan ham foydalanishgan. Ular
boshqalarga qaraganda kamroq q
o‘
llaniladi, ammo muallifga
o‘
z hikoyasini rivojlantirish
uchun muhim unsur sanaladi.
O. Genri ham
G‘
afur
G‘ulom ham jarayon turlaridan tashqari, oʻz maʼnolarini
oʻquvchilarga yetkazishda vaziyatlardan foydalanishni ham yaxshi koʻrardi. Ular bilvosita
joylashuvni boshqalarga qaraganda tez-tez ishlatgan va har bir voqea- hodisaning
kichik detallarigacha alohida e’tibor qaratishgan.Bu esa hikoyalarning yanada o‘
qilishli
b
o‘
lishini ta
‘
minlash bilan bir qatorda ikkala yozuvchining ne cho
g‘
liq s
o‘
z ustasi
ekanligini va yuksak did sohibi ekanligini ham k
o‘
rsatadi.
Demak,adiblar tez-tez voqea joyi va vaqtini tasvirlab berishgan. Shuningdek,
yozuvchilarning ikalasi ham quyidagi foizlar bilan boshqa holatlardan ham foydalangan:
tartib holati (26,14%), daraja holati (13,73%), sabab holati (7,20%), hamrohlik holati
(3,92%), vaziyat (3,27%) va ishning holatlari (1,30%).
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2022) / ISSN 2181-1415
167
O‘quvchilar O.Genrining “Qondosh qalblar” va G‘afur G‘ulomning “Mening o‘g‘rigina
bolam” hikoyasini o‘qish jarayonida o‘z tushunchalari asosida o‘z tasavvurlarini qu
rishda
erkin bo‘lishi uchun voqeani batafsilroq qilish uchun sharoitlardan foydalangan.
O.Genrining “Qondosh qalblar” va G‘afur G‘ulomning “Mening o‘g‘rigina bolam”
hikoyasidagi g‘oyaviy ma’nolar tahlili diskursiv tahlilini o‘qitish va o‘rganish jarayoniga
hissa qo‘sh
gan deya olamiz. Odatda, nutq tahlilining predmeti sifatida sinf
muhokamasi uchun gazeta va reklamalardan foydalanil
adi. Qisqa hikoyadan o‘qitish
vositasi sifatida foydalanish talabalarga nutq tahlili materiallarini, ayniqsa, tranzitivlik
tahlili orqali kon
septual ma’nolarni tushunishni osonlashtiradi.
Ushbu hikoyalarning darsda o‘qitish vositasi sifatida amalga oshirilishini quyida
-
gicha ta’riflash mumkin.
Birinchidan, talabalar 4-5 kishidan iborat kichik guruhlarga
bo‘linadi. O‘qituvchi ularni tasodifiy ravishda ajratishi yoki kichik guruhlarga guruh
-
lashning turli usullaridan foydalanishi mumkin.
Ma’ruzachi ularga har bir guruh uchun ushbu hikoyaning bir yoki ikkita paragrafini
beradi va talabalardan ularni tranzitivlik ta
hlili yordamida tahlil qilishni so‘raydi. Har bir
guruh o‘z materiallarini muhokama qilgandan so‘ng, ma’ruzachi ularni birgalikda ishini
muhokama qilishni taklif qiladi. Har bir guruhdan vakil sinf oldiga chiqadi, o‘z ishini
taqdim etadi va keyin uni navbatma-
navbat barcha o‘quvchilar bilan muhokama qiladi.
Qisqa hikoyadan o‘qitish vositasi sifatida foydalanish nutq tahlilini, xususan,
tranzitivlik tahlili orqali ma’nolarni o‘rgatishning qo‘shimcha yoki muqobil vositasi
bo‘lishi mumkin. Bundan tashqari, ona
tilidagi hikoyadan vosita sifatida foydalanish
talabalarning adabiyot bo‘yicha bilimlarini boyitishi va talabalarning so‘z boyligini
oshirishda ham foydali bo‘lishiga shubha yo‘q.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1.
Mamajonov S., Gafur Gulom prozasi, Toshkent, 1996;
2.
Mastura Isxakova «Gafur Gulyam. Ozornik iz Tashkenta», 2015.
[Elektronniy
resurs].
3.
Yodgor: Qissa va hikoyalar.
–
Toshkent: Adabiyot va san’at, 1983.
–
B. 337.
4.
Henry O., Best short stories, NY: Dover Publication, INC, 1992.
5.
Shukurov N., Gafur Gulomning lirik poeziyadagi maorati, Toshkent, 1986.
G‘.
G‘ulom.
Said Ahmad. Nazm chorrahasida.
–
Toshkent: O‘qituvchi, 1999.
–
B. 128.
6.
Omonulla Madayev
–
O‘zbek adiblari
“O‘qituvchi” nashryoti, Toshkent, 2009, –
B. 112
–
113
7.
O. Henry: A reference Guide, Boston: G.K. Hall and Company.
8.
Widdowson H.G. Stylistics and the teaching of literature, London: Oxford
University Press. (1975).
