Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
Methods and importance of using independent
assignments in elementary mathematics classes
Mohinur SAIDOVA
1
, Aziza RAHMONOVA
2
Pedagogical Institute of Bukhara State University
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received February 2021
Received in revised form
28 February 2022
Accepted 15 March 2022
Available online
25 April 2022
In this article, the importance of using independent
assignments in primary school mathematics lessons,
educational content, the mechanism of preparation are covered
on the basis of various assignments, the expected result and the
process of implementation are indicated.
2181-
1415/©
2022 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol3-iss2-pp
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
independent assignment,
creative assignment,
ability to work
independently,
creative ability,
method,
visualization,
elementary class,
innovative method.
Boshlang‘ich sinf matematika darslarida mustaqil
topshiriqlardan foydalanish usullari va ahamiyati
ANNOTATSIYA
Kalit so‘zlar
:
mustaqil topshiriq,
ijodiy topshiriq,
mustaqil ishlash ko‘nikmasi,
ijodiy qobiliyat,
metod,
ko‘rgazmalilik,
boshlang‘ich sinf,
innovatsion usul.
Ushbu maqolada
boshlang‘ich sinf matematika darslarida
mustaqil topshiriqlardan foydalanishning ahamiyati, tarbiyaviy
mazmuni, tayyorlash mexanizmi turli topshiriqlar asosida
yoritilgan, kutiladigan natija va amalga oshirish jarayoni
ko‘rsatilgan.
1
Associate Professor of
“
Theory and Methods of Primary Education
”
of the Pedagogical Institute of Bukhara State
University, Doctor of Philosophy in Pedagogical Sciences (Phd).
2
1st year master
’
s degree in Theory and Methods of Education and Upbringing (Primary Education).
Pedagogical
Institute of Bukhara State University.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2022) / ISSN 2181-1415
85
Самостоятельных заданий на уроках математики в
начальных классах
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
самостоятельное задание,
творческое задание,
навык самостоятельной
работы,
творческие способности,
метод,
наглядность,
начальный класс,
инновационный метод.
В данной статье освещено значение использования
самостоятельных заданий на уроках математики в
начальных классах, воспитательное содержание, механизм
подготовки на основе различных заданий, показан
ожидаемый результат и процесс выполнения.
Ta’lim jrayonida raqoba
tbardosh kadrlarni tayyorlash bugungi kunning asosiy
talablaridan biridir. Ayniqsa, tamal toshini qo‘yadigan boshlang‘ich ta’lim jarayonidan
boshlab, ta’limni izchil va tizimli tashkil qilish asosiy masala hisoblanadi. Boshlang‘ich
sinf
o‘quvchilari
uchun matematikani puxta o‘zlashtirish, yuqori sinf bo‘lganda
o‘quvchilardagi aktivlik va qiziqishni saqlab qolishga xizmat qiladi. O‘rta ta’limning
boshlang‘ich sinflarida matematika darslarini o‘qitish jarayonida eng to‘g‘ri metod bu
ko‘rga
zmalilik va mustaqil amaliy ishlarni olib borishdir. Matematika haqida
A. Reni
shunday deydi:
“Matematikani o‘qitishdan asosiy maqsad
–
odamni ana shu go‘zallik
bilan tanishtirish va uning yordamida matematikada juda ham zarur bo‘lgan intizomga va
mantiqiy
fikrlashga o‘rgatishdir. Bu juda ham muhim, chunki matematikada mantiqiy
fikrlashga o‘rgangan odam uni hayotning xohlagan sohasida qo‘llay oladi”. Boshlang‘ich
sinf o‘quchilarining fikrlash qobiliyatini o‘stirish bevosita mustaqil topshiriqlarga bog‘liq.
O‘quvchilarni mustaqil faoliyatga o‘rgatish uchun quyidagi topshiriqlardan foydalanish
maqsadga muvofiq.
1-
topshiriq: “Shakl nomi va soni” o‘yini.
Rasmda qanday shakllar berilgan,
ularning nomi, rangi, sonini ayting va yozing.
Shakllar nomi
Shakllar soni
Bu topshiriqlarni nafaqat mavzularga moslab, balki figuralar, ularning nomini,
10 gacha bo
‘
lgan sonlarni raqamlashni o
‘
rganish jarayonida ham foydalanish mumkin.
O‘yin orqali o‘quvchilarning mantiqiy tafakkurini va sezgirligini o‘stirish mumkin.
Matematik innovatsion topshiriqlar o‘quvchida maqsadga intilish, tirishqoqlik, zukkolik,
kabi xislatlarni tarbiyalaydi.
A.N. Kolmogorov
ta’biri bilan aytganda: “Matematikani
bilmay turib na zamonaviy texnika asoslarini, na olimlar tabiiy va ijtimoiy hodisalarni
Shakllar nomi
Shakllar soni
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2022) / ISSN 2181-1415
86
qanday qilib o‘rganayotganlarini anglab bo‘lmaydi”.
Shu sababli matematika darslari
muhim ekanligini o‘quvchilar ongiga singdirib, darsni innovatsion texnologiyalar asosida
o‘tishga harakat qilish zarur.
2-
topshiriq: “Yordam ber” o‘yini.
To‘g‘ri javobni strelka orqali topib belgilang! Bu
topshiriq orqali bolalarni qayta xotirlashga chorlash mumkin. O‘quvchilar nafaqat olgan
bilimlarini xotirlab oladilar, balki mantiqiy va topqirlik qobiliyatlarini ham shakllan-
tiradilar.
Misollar
Yashirin son
5 + .....= 6
.....+ 2 = 6
3 + ..... = 6
6 - ..... = 5
.....
–
2 = 4
6 - ..... = 3
6 - ..... = 2
.....
–
5 = 1
2 * 6
6 * 3
6 * 6
3
1
1
4
3
6
6
4
=
<
>
3-
topshiriq: “Tarkibni top o‘yini”.
O‘quvchilar sonlar tarkibini topib, kerakli
katakchaga yozadilar.
Bu o‘yinni guruh yoki individual bo‘lib ishlash mumkin. Tezkorlik muhim
ahamiyatga ega. O‘quvchilarning farqlash, ajratish va xotirlash qobiliyatini o‘stiradi.
4-
topshiriq: “Matematik gullar” metodi.
Bu topshiriqni har bir o‘quvchiga
alohida berilishi maqsadga muvofiq. Bu topshiriqqa mos ifodalarni tezlik bilan topib,
jadvalda qayd etishlari zarur. Bu singari topshiriqni “O‘nlik” konsentrini o‘rganishda bir
necha darslarida ham foydalanish mumkin. Bu singari topshiriqlar o‘quvchilarda mantiqiy
fikrlashi va ifoda tuza olish qobiliyatini shakllantiradi.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2022) / ISSN 2181-1415
87
5-
topshiriq: “Yashirin so‘zni top!” o‘yini.
Tayanch so‘z atrofiga
kerakli so‘zlar
yig‘iladi. Bosh harf bilan yozilgan harflar esa yig‘ilib, so‘z hosil qilinadi.
Bu o‘yindan foydalanish nafaqat o‘quvchilar uchun qiziqarli, qolaversa, o‘quvchi
-
larning mulohaza yuritishi uchun zamin hozirlaydi. O‘quvchilarning abstrakt tushun
-
chalarini o‘stiradi.
6-
topshriq: “Ifoda tuz”o‘yin metodi.
O‘quvchilar bu o‘yinda tarqatilgan topshi
-
riqlar kitobchasida berilgan shakllarning ko‘rinishiga qarab ifoda
tuzib, uni yechishlari
kerak.
Bu topshiriq ham “O‘nlik” konsentri doirasida misol, masala yechish jarayonida
juda foydali sanaladi.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2022) / ISSN 2181-1415
88
7-topshiriq:
“Uyga yetib ol” o‘yini.
O‘quvchilarga format tarqatiladi. Unda
misollar berilgan, lekin
ifodalardagi qaysi bir son noma’lum bo‘lsa, shularni topib, o‘z
o‘rniga yopishtirib qo‘yilsa, bo‘g‘irsoq uygacha yetib oladi. Bu misollarni bo‘g‘irsoqqa
quyon, bo‘ri, ayiq va tulkivoy tayyorlab kelgan. Agar savollardan qaysinidir topishda
xatolikka yo‘l qo‘ysangiz, u uygacha yetib borolmaydi. Shuning uchun, bolajonlar,
birgalikda faqat to‘g‘ri javoblarni topishga harakat qilamiz.
Bu o‘yin orqali o‘quvchilarni sezgirlik, topqirlik ruhida tarbiyalash mumkin.
8-
topshiriq: “Do‘stini top” o‘yini.
O‘quvchilar Mushukvoy tayyorlab kelgan topshi
-
riqni guruh bilan hamkorlikda bajaradilar. Har ikkala qatordagi misollarni yechadilar.
Qolaversa, o‘rin almashgan do‘stini topadilar.
Bu o‘yinlar orqali o‘quvchilarni matematikaga bo‘lgan qiziqishi va ishtiyoqini
o‘stirish mumkin. O‘quvchilar bu singari o‘yin topshiriqlarni sevib bajaradilar.
9-
topshiriq: “Ranglar jilosi”.
O‘quvchilar jadvaldagi kamayuvchi, ayriluvchi,
ayirmani, qo‘shiluvchi, yig‘indini topishlari zarur. Javobga mos ranglar topilib, jadval ichi
bo‘yaladi.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2022) / ISSN 2181-1415
89
10-
topshiriq: “Sonini top” o‘yini.
O‘quvchilar bu o‘yin orqali har bir shakl sonini
va umumiy shakllar sonini topishlari (“ikkinchi o‘nlik” mavzusida ham foydalanis
h
mumkin.) va jadvalda qayd etishlari zarur.
O‘yin axborot texnologiyasidan foydalanib slaydda berilishi yoki har bir o‘quvchi
uchun alohida berilishi mumkin. Slayd
prezentatsiyaning alohida kadri boʻlib, matnni,
sarlavhalarini grafik va diaggramalarni oʻz ichiga oladi. Bu o‘yin orqali o‘quvchilar ham
shakllar haqida chuqur tasavvurga ega bo‘ladilar ham “birinchi o‘nlik”, “ikkinchi o‘nlik”
mavzularni mustahkamlash jarayonida samarali natijaga erishadilar.
Boshlang‘ich sinf o‘quvchilari matematika darsi jarayonida foydalaniladigan har
qanday innovatsion mustaqil topshiriqlarning natijasi samarali va qiziqarli bo‘ladi.
Topshiriqlarning xilma-xilligi va o
‘quvchilar imkoniyatidan kelib chiqib tanlanishi,
yuksak natijalarga erishish va o‘quvchilarning fanga bo‘lgan qiziqishlarini o‘stirish uchun
poydevor vazifasini o‘taydi. Turli innovatsion texnologiyalardan foydalanish, Milliy
dastur talablarini ta’minlash
da ham yaxshi samara berishiga ishonamiz.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2022) / ISSN 2181-1415
90
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1.
Allaberganova
M.R Informatika fanidan didaktik oʻquv
-majmuasini ishlab chiqish va
amaliyotga tatbiq etish jihatlarini tadqiq etish. Mag.dis.
–
Toshkent, 2011.
–
B. 33
–
34.
2.
Saitov
Y, Matematika va matematiklar haqida T: “O‘qituvchi”, 1992.
–
B. 32.
3.
N. Dilova, M. Saidova., Formative Assessment of
Students’
Knowledge as an
innovative approach to education. The American Journal of social science and education
innovations // The American journal of social SCIENCE and education innovations
(TAJSSEI) SJIF-5.525 DOI-10.37547/TAJSSEI // December 05, 2020 | Pages: 190
–
196.
4.
N. Dilova, M. Saidova. Innovative approach to education is a factor for
developing new knowledge, competence and personal qualities // Publishedby: Transa
sian Research Jou rnals AJMR: Asian Journal of Multidimen sional Research
(ADoubleBlind Refer eed & Peer Revie we dInternational Journ al) // January, 2021.
5.
Dilova N.G., Saidova M.J. Formative assessment of students
’
knowledge as an
innovative approach to education // The American Journal of Social Science and
Education Innovations.
–
2020.
–
Т
. 2.
–
№. 12. –
PP. 190
–
196.
6.
Saidova M. Educate students by solving textual problems // European Journal of
Research and Reflection in Educational Sciences.
–
2019.
–
Т
., 2019.
7.
Saidova M.J. Methods and Importance of Using Innovative Technologies in
Learning Concenter “Decimal” at Teaching Process of Math in Primary Schools //
www.auris-verlag. de.
–
2017.
8.
Jonpulatovna S.M., Qizi I.M.F. An integrated approach to the use of pedagogical
technologies in primary school mathematics // Middle European Scientific Bulletin.
–
2021.
–
Т
. 8.
9.
Saidova Mohinur Jonpulatovna, & Ibrahimova Mohichehra Furkat Qizi. (2021).
Improve Pupils’ Knowledge and Personal Qualities Through Educational Tools in
Elementary Mathematics Classes. Middle European Scientific Bulletin, 8.
10.
Saidova M.J. The Use of Various Forms in Teaching Future Primary School
Teachers Through Distance Learning // Eurasian Journal of Humanities and Social
Sciences.
–
2022.
–
Т
. 5.
–
PP. 103
–
107.
11.
Jonpo
‘
latovna S.M., Komilqizi K.K. The Use of Information Technology in
Solving Problems in Mathematics Lessons in Elementary School // European Journal of
Life Safety and Stability (2660-9630).
–
2021.
–
Т
. 12.
–
PP. 170
–
179.
12.
Saidova M.J. Teaching future primary school teachers to pass mathematics
lessons through innovative technologies // EPRA International Journal of Research and
Development (IJRD).
–
Т
. 5.
–
PP. 254
–
261.
13.
Saidova Mohinur Jonpoʻlatovna, & Fayziyeva Marjona Amonjonovna. (2022). First
Improving the quality of education through the use of individual assignments in classroom
mathematics lessons. Eurasian Journal of Humanities and Social Sciences, 6, 13
–
20.
14.
Saidova M.J. Directions and Content of Educational Information // European
Journal of Life Safety and Stability (2660
–
9630).
–
2021.
–
Т
. 12.
–
PP. 210
–
217.
15.
Jonpolatovna S.M., & Gulomovna U.S. (2021). Effectiveness of the Use of
Information Technologies in Fulfilling Creative Tasks in Primary School Mathematics.
European Journal of Life Safety and Stability (2660-9630), 11, 26.
