Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
History of study of the monuments of paleometallic era of
the Tashkent oasis
Orif ERGASHEV
1
National Center of Archeology of the Academy of Sciences of the Republic of Uzbekistan
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received September 2022
Received in revised form
25 September 2022
Accepted 20 October 2022
Available online
25 November 2022
This article is devoted to the history of the study of
archaeological monuments of the Bronze Age and Early Iron
Age of the Tashkent oasis. It highlights the results of the history
of archaeological research carried out from the late XIX
–
early
XXI centuries. The socio-economic problems of these periods
are also partially described.
2181-
1415/©
2022 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol3-iss10/S-pp249-256
This is an open-access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
Bronze Age,
Early Iron Age,
Tashkent oasis,
Andronovo culture,
Burguluk culture,
Tazabagyab culture,
burial mounds,
dwelling house.
Toshkent vohasining paleometall davri yodgorliklarining
o‘rganilish tarixi
ANNOTATSIYA
Kalit so‘zlar
:
bronza davri,
ilk temir davri,
Toshkent vohasi,
Andronov madaniyati,
Burgulik madaniyati,
Tozabo
g‘
yob madaniyati,
qabr-
qo‘rg‘on, yerto‘la uylar.
Ushbu maqola Toshkent vohasining bronza va ilk temir davri
arxeologik yodgorliklarining o‘rganilish tarixiga bag‘ishlangan.
Unda XIX asrning oxiridan XXI asrning boshlarigacha amalga
oshirilgan arxeologik tadqiqot ishlarining natijalari yoritilgan.
Shuningdek, mazkur davrlar ijtimoiy-iqtisodiy masalalari ham
qisman bayon qilingan.
1
National Center of Archeology of the Academy of Sciences of the Republic of Uzbekistan
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
10 (2022) / ISSN 2181-1415
250
История изучения
памятников палеометаллической
эпохи Ташкентского оазиса
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
Бронзовый век,
раннежелезный век,
Ташкентский оазис,
Андроновская культура,
Бургулюкская культура,
Тазабагябская культура,
курганы, жилище
землянки.
Данная
статья
посвящена
истории
изучения
археологических
памятников
эпохи
бронзы
и
раннежелезного века Ташкентского оазиса. В нем освещена
результаты
истории
археологических
исследование
проведенных с конца XIX –
по начало XXI веков. Также
частично описаны
социально
-
экономические проблемы
этих периодов.
O‘rta Osiyo hududida bronza davri jamiyat taraqqiyoti notekis kechganligi bilan
tavsiflanadi. Mintaqaning sug‘orma dehqonchilik erta qaror topgan janubiy o‘lkalarida
bronza davrining ilk bosqichidan sivilizasiya ancha erta qaror topgan Qadimgi Sharq
markazlariga xos ixtisoslashgan ishlab chiqarish, stratifikasiyalashgan jamiyat
taraqqiyotiga ega bo‘lgan ilk shahar (Oltintepa) madaniyatining qaror topishi kuzatiladi
[V.M. Masson 1981]. Bronza davrining keyingi bosqichlarida mazkur jamiyatning yanada
taraqqiy etishi (Gonur, Jarqo‘ton) jaryoni kechgan [V.I.
Sarianidi 2006; A.A. Askarov,
T.Sh.
Shirinov 1993]. Bu davrda O‘rta Osiyoning shimoliy qismida Kaltaminor
madaniyatining inqirozi va uning
o‘rnida bronza davri o‘troq jamoasi madaniyatlarining
vujudga kelishi bilan tavsiflanadi.
Bizga ma’lumki, mil. avv. III
-II ming yillikda Yevrosiyo hududi quruqlashib borishi
natijasida mintaqaning shimoliy qismida yashagan ko‘chmanchi chorvachilik xo‘jali
gi
bilan kun kechirgan Srub-Andronov madaniyatiga mansub aholining janubga tomon
siljishi sodir bo‘ladi. Ushbu jarayon ayniqsa, mil. avv. II ming yillikning ikkinchi yarmidan
kuchayib, Andronov madaniyatiga oid aholining O‘rta Osiyo hududiga ko‘chib kelish
jarayoni jadallashadi.
Yevrosiyoning bronza davri dasht hududiga xos chorvador qabilalar madaniyati
Amudaryoning Oqchadaryo o‘zani hududida [M.A.
Itina 1977], Farg‘onaning janubi
-
g‘arbida [B.A.
Litvinskiy, A.P. Okladnikov, V.A. Ranov, 1962] Zarafshon vohasida
[A.A. Asqarov 1969, 1970; A.I. Isakov, T.M. Potemkina 1989; S. Bostonguxar
(Bobomulloev) 1998] Murg‘ob vohasining shimoli
-
g‘arbiy yerlarida [V.I.
Sarianidi 1975],
Janubiy Tojikiston hududida [L.T. Pyankova 1989, M.N. Vinogradova 2004;
M.N. Vinogradova, Yu.G. Kutimov 20018] va boshqa joylarda tarqalgan.
Yevrosiyoning shimoliy qismidagi ko‘chmanchi chorvador aholi bilan janubiy
o‘troq dehqonchilik o‘lkalari aholisi chegarasida joylashgan Toshkent vohasi muhim rol
o‘ynagan deb aytsak adashma
ymiz. Ushbu hududda bronza davriga oid moddiy
madaniyat yodgorliklarini turli xilda topilgan moddiy ashyolar, ayrim qabr-
qo‘rg‘onlar
hamda kam sonli aholi uy-joylarida k
o‘
rish mumkin.
Toshkent vohasi joylashuvi va tabiatining qulayligi bu hududda qadimdan insonlar
tomonidan o‘zlashtirilishiga sabab bo‘lgan. Vohadan oqib o‘tuvchi Ohangaron
daryosining qadimda sersuvligi, atrofida unumdor vohalar va turli yovvoyi hayvonlarga
boy to‘qayzorlar bilan o‘ralganligi insonlar uchun qulay sharoitlar yaratgan. Shu sab
abli
bugungi kundagi Tuyabo‘g‘iz suv ombori hududida bronza davriga oid ko‘plab
yodgorliklar o‘rganilgan.
Toshkent vohasining bronza davriga oid moddiy madaniyat
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
10 (2022) / ISSN 2181-1415
251
yodgorliklarini o‘rganish O‘rta Osiyoning Rossiya tomonidan zabt etilganidan keyin
boshlangan.
XIX asrning oxiriga oid Chirchiqning yuqori oqimida oltin mavjudligi to‘g
‘risida xabar topgan Nikolay 1898
-
yilda Chimboyliq va Soyliq qishloqlari o‘rtasida
joylashgan Akrom ovulda amalga oshirgan shurflash ishlari natijasida “Chimboyliq
xazinasi” nomi bi
lan fanga kirgan bolta, bargsimon pichoq, bigiz va 585 gramm bronza
yombisi o‘rin olgan moddiy ashyolarni topgan.
O‘zbekiston xalqlari muzeyida saqlangan mazkur moddiy ashyolarni keyinchalik
M.E.
Vorones o‘rganib chiqib, ularning bronza davriga oidligini a
niqlagan. Xazina
tarkibidagi bolta va bronza yombini E.E. Kuzmina Srub madaniyatining yakuniy bosqichi
bilan sanalab, Toshkent vohasi Qoramozor metall konlariga asoslangan alohida
metallurgiya markazini tashkil etganligini bildirgan.
1927-yilda Toshkentnin
g sharqida o‘z davrida “Nikiforov yerlari” deb yuritilgan
joyda (hozirgi Do‘rmon) yer ishlari mutaxassisi I.A.
Anboev qishloq xo‘jalik yerlarini
tekislash paytida yerdan 1,85 sm. chuqurlikda joylashgan buzilgan qabrga duch kelgan.
Undan marhum bilan birga
qo‘shib ko‘milgan bir dona sopol kosa chiqqan. Sopol buyum
qo‘lda yasalgan, sirtiga taroqsimon naqsh solingan, bo‘g ‘zidan pastida uch qator siniq
chiziqlar va ulardan pastda uchburchak hosil qilgan egri-bugri naqsh chizilgan. Ushbu
sopol buyumi bronza dav
ri Tozabog‘yob madaniyatiga oid yodgorliklardan topilgan
sopollardan shakli jihatdan ham, sirtiga chizilgan naqshiga ko‘ra ham hech qanday farq
qilmaydi.
1937-yili G.V.
Oboldueva Yangiyo‘l shahri yaqinida, Chirchiq daryosi o‘ng
sohilining baland qismida joylashgan bronza davriga oid qabrni (balandligi 3 m, diametri
8-
metr) qazib o‘rgangan. Qabrda yosh bola o‘ng biqini bilan g‘ujanak yotgan holatda
qo‘milgan mayitning bosh qismidan qo‘lda yasalgan chuqur kosa topilgan. Kosa qizg‘ish
-
jigarrang loydan og‘zi ke
ng, tagi yassi qilib yasalgan. Qabrda boshqa topilma uchramagan.
Sopol buyumini tadqiqotchi mil. avv. I ming yillikning birinchi yarmi bilan davrlashtirgan.
1940-yilda A.I. Terenojkin Toshkent kanali qurilish hududining bir nechta joyidan
bronza davriga oid sopol parchalari, bronzadan yasalgan turli xil buyumlarni topib
o‘rgangan. Ulardan O‘rtasaroy qishlog‘i yaqinidagi 7
-
punktidan topilgan keng tig‘li pichoq
va uzun bigizlarni tadqiqiqotchi mil. avv. II ming yillikning birinchi yarimi bilan
davrlashtirgan.
Tadqiqotchi Beshboy qishlog‘i janubidagi 14
-punktida aniqlangan
qabrdan chiqqan ikki dona sopolni, Qoratosh qishlog‘i yaqinidagi 36
-punktidan topilgan
bir dona sopolni, o‘z davrida Orexov nomi bilan yuritilgan qishloqdagi 16
-punktidan
topilgan kelt (bolta
) va Angar qishlog‘idagi 12
-punktidan topilgan kamon paykonini
bronza davrining ikkinchi yarmi bilan davrlashtirib, ularni Andronovo madaniyatining
O‘rta Osiyo turiga mansub, deb hisoblagan. Ulardan 14
-punkt sopollari yasalish usuli va
sirtiga chizilgan naqshlari bilan quyi Amudaryo hududidagi s
o‘
nggi bronza davriga oid
Tozabog‘yob madaniyati yodgorliklaridan topilgan sopollardan unchalik ham farq
qilmaydi.
1945-
yilda Chotqol daryosining o‘ng sohilda joylashgan Obirahmat qishlog‘ida
yerni portlatish paytida geolog G.G.
Grushin yer ustidan to‘rt dona bilakuzuk topib oladi.
Bu paytda Chimboyliqda tekshirish ishlarini olib borayotgan M.E. Vorones va
T.Mirg‘iyosovlar mazkur topilma joyini tekshirib, ustiga tosh terilgan bir nechta qabr
-
q
o‘
r
g‘
ondan odamlarning suyagi, sopol buyumlar va metall buyumlarini aniqlagan.
Topilmalarni M.E.Vorones mil. avv. XII-XI asrlar bilan sanalagan.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
10 (2022) / ISSN 2181-1415
252
Chirchiq daryosining yuqori oqimi
o‘
ng sohilida, Chirchiq temir y
o‘
li b
o‘
yida
Iskandar qishlo
g‘
ida Andronov madaniyatining Fedorov bosqichiga oid bronzadan quyib
yasalgan 5 dona bilakuzuk topilgan. Bilakuzuklar novsimon shaklda yasalib, konussimon
shoxchalariga ega b
o‘
lgan.
1967-
yilda O‘zR FA Tarix va arxeologiya instituti Bo‘zsuv arxeologik ekspedisiyasi
tomonidan Toshkentdan 20-25 km shimoli-sharqda Qoraqamish anhorining boshlanishi
Yonariq degan joyda joylashgan Serkali makoni topib o‘rganilgan.
Yodgorlikda
tadqiqotchilar jami 14-15 dona bezakli va bezaksiz idishlardan iborat 170 dan ortiq sopol
parchalarini terib olishgan. Ularni tadqiqotchilar Andronov madaniyatining Alakul
bosqichi bilan davrlashtirgan. Sopollar asosan yassi tagli va qisman dumaloq tagli
nusxalari ham uchraydi. Sopollar bronza davriga xos bo‘lgan tasma usulida ishlangan.
Ularning ba’zilarini sirtiga naqsh chizilgan. Na
qshlar besh qator egri-buri chiziqlardan
iborat. Shuningdek,
naqshlar orasida katta tishli shtamp bilan qo‘llaniladigan archa
bezaklari bilan bezatilganlari uchraydi.
Yodgorlikda o‘sha davrga tegishli bironta ham
nafis qilib ishlangan qozonlar uchramaydi. Hayvonlarning suyagi va bronza buyumi,
xususan, taqinchoq bo‘lagi ham topilgan.
Naqshli sopollar mil.avv. II ming yillikning
ikkinchi yarmi bilan davrlashtirilgan.
Sopol buyumlari “Nikiforov yeri” qabridan topilgan
sopol buyumidan unchalik ham farq qilmaydi.
1970-yilning oxirida Chirchiq daryosining yuqori oqimi hududida Chorvoq suv
omborining barpo etilishi munosabati bilan O‘z FA Tarix va arxeologiya instituti va
O‘zbekiston xalqlari tarixi muzeyi yangi qurilish hududida tadqiqot ishlarini olib
borishdi. Tadqiqotlar davomida ushbu hududda 150 dan ortiq qadimiy yodgorliklar shu
jumladan ochiq makonlar topib tekshirildi. Chotqol vodiysining quyi qismi va
Chirchiqning yuqori qismi 1950
–
1951-yillar Toshkent davlat universiteti arxeologiya
kafedrasi t
omonidan o‘rganilgan. 1954 yoki 1955
-
yil O‘zbekiston SSR Fanlar akademiyasi
Arxeologiya va tarix instituti ushbu hududdan bronza buyumlar, shu jumladan nayzaning
uchi, o‘qlar uchlari
va ot jabduqlar topib o‘rganilgan.A. I. Terenojkinning fikriga ko‘ra, bu
topilmalar bronza davrining yakuniy bosqichiga tegishlidir. Shuningdek, ushbu hududda
bir nechta (1-5) qabr-
qo‘rg‘onlar o‘rganilgan. Ulardan 5
-raqamli qabr-
qo‘rg‘onni qazish
natijasida bronzadan yasalgan zeb-ziynat buyumlari topilib, tadqiqot xulosalariga
ko‘ra
ularning Andronov, Karasuk, Amirabod madaniyatlari bilan yaqinligi ta’kidlangan.
1972-yilda Yu.F.
Buryakovning daryoning o‘ng qirg‘og‘ida qazish ishlari olib
borgani uni keyingi o‘rganishga turtki bo‘ldi. Ohangaron yarim qazilma, plani oval boʻlib,
m
adaniy qatlami 1 m chuqurlikka choʻzilgan. Zaminda turli xil dizayndagi foydali
chuqurliklar va o‘choqlar topilgan. Yarim qazilma toʻldirishda Burgulyuk tipidagi sopol
buyumlar parchalari, shlak, bronza oʻroq parchasi topilgan.
1974-1977-
yillarda O‘zR FA A
rxeologiya instituti Shosh-Iloq ekspedisiyasi
Tuyabo‘g ‘iz suv ombori hududida tizimli ravishda qazuv ishlari olib borilgan.
1976
–
1977-
yillarda daryoning chap qirg‘og‘ida Ohangaron 1a qazishma joyida ikkita
birlashtiruvchi yarim chuqurchadan iborat ikki xonali turar-joylar topilgan. Amalga
oshirgan qidiruv ishlarida Burgulik madaniyatiga oid 4a ob’yekt yaqinidan taxminan 5 ta
buyumga tegishli 25 dona sopol parchalari terib olingan. Topilmalarga asoslanib bu joy
suv ombor yuvib yuborgan qadimgi manzilgohnin
g o‘rni bo‘lishi mumkin deya taxmin
qilingan. Sopollarning ko‘pchiligi sirtiga tig‘li narsa bilan naqshlar chizilgan. 12X16 m
o‘lchamdagi kichik maydonda topilgan keramika bo‘laklari deyarli barchasi shunchalik
kichikki, ular shaklini tiklashga imkon bermaydi. Sopollar sirtiga chizilgan naqshlarda
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
10 (2022) / ISSN 2181-1415
253
archa nina barglari hamda gorizontal shakldagi zigzaglardan iborat. Tadqiqotchi ushbu
sopol parchalarini quyi Amudaryo yerlarida tarqalgan Tozabog‘yob madaniyati sopollari
bilan bir xilligi va xronologik jihatdan
yaqin bo‘lganligi haqida xulosalar qiladi.
Mingo‘rik manzilgohi yaqinida Chiliduxtarontepa qabristonida Andronovo
madaniyatiga oid uchta chuqur qabr o‘rganilgan. Ulardan yassi tagli sopollar, munchoq va
bronza taqinchoq topilgan. Shoshtepa manzilgohidagi Burgulik madaniyatiga oid sopollar
orasida uchragan sirtiga tishsimon, tirnoqsimon va egri o‘yma naqsh chizilgan sopollarni
tadqiqotchi mil. avv. X-VIII asrlarga oid Begazi-Dandibay madaniyati materiallari bilan
o‘xshashligini ta’kidlagan. S
hoshtepa manzilgohining aralashgan madaniy qatlamidan
sochga taqiladigan aylana shaklli oltindan yasalgan baldoq (diametri 1,9 sm) topilgan. Bu
topilma mil. avv II ming yillikning o‘rtalari va ikkinchi yarmi bilan sanalangan.
XX asrning 60-yillarida Toshke
nt viloyati janubiy tumanlarining qishloq xo‘jalik
yerlarini suv bilan ta’minlash maqsadida qurilgan Tuyabo‘g‘iz suv ombori hududi
Burgulik madaniyatini o‘rganish maydoniga aylanadi. 1971
-yilda V.I. Sprishevskiy
rahbarligidagi O‘zFA Arxeologiya instituti S
hosh-Iloq otryadi suv ombor hududida
joylashgan Kindiktepa manzilgohining arkida qazishma ishlarini olib borib, Burgulik
madaniyatiga oid yarim yerto‘la uylarga duch kelgan. 1972
-yili Yu.F. Buryakov mazkur
manzilgohning arki va shahristonida qazishma ishlarini olib borish jarayonida ularning
pastki qatlamida yarim yerto‘la uy
-
joylarni qazib o‘rgangan. Ulardan sirtiga naqsh
chizilgan dumaloq tagli sopol buyumlar, chumakli qozon va bronza o‘roq topilgan.
Tadqiqotchi moddiy ashyolarni mil. avv.
ИИИ
-
ИИ
asrlarda
o‘troqlashgan
ko‘chmanchilarga tegishli, deb hisoblagan.
1974
–
1977-yillarda Shosh-
Iloq arxeologik otryadining Tuyabo‘g‘iz guruhi X.Duke
rahbarligida suv ombor hududida muntazam tadqiqot ishlarini olib boradi. Arxeologik
qazish ishlari har yili suv ombor s
uvi pasaygan avgust oyida amalga oshirilgan. To‘rt
yillik qazish ishlari natijasida daryoning o‘ng sohilida 8 ta, chap sohilida 3 ta, jami 11 ta
manzilgohlarda 4 tadan 14 tagacha uylar jamlangan 50 dan ortiq oval, aylana, to‘g ‘ri
t
o‘
rtburchak va kvadrat s
haklli yarim yerto‘la (uzunligi 2,6
-6,5, eni 1,7-
3,5 m.) yerto‘la
uylar ochilgan.
Daryoning chap sohilida joylashgan yirik manzilgohning (Manzilgoh 1) g‘arbiy,
shimoli-
g‘arbiy va janubi
-
g‘arbiy tomonlarida eni 20
-25 m, chuqurligi 2-2,5 m keladigan
handak va 40-
42x24x12 sm o‘lchamli xom g‘ishtdan terilgan 2 metrli mudofaa devor
aniqlanib, mil. avv. IX-VIII asrlar bilan sanalangan va manzilgoh shakllanayotgan shahar
sifatida tavsiflangan.
Lekin tadqiqotchi qayd etgan shakllanayotgan shaharning davomiyligi keyingi
davrda kuzatilmaydi. O‘zbekistonning janubiy tarixiy viloyatlarida (Baqtriya, So‘g‘
d) ilk
temir davri shahar turidagi manzilgohlari
o‘rnida dastlab o‘troq dehqonchilik qishloqlari
shakllanib, keyingi bosqichda, ya’ni mil.avv. VIII
-VII asrlarda
ularning (Ko‘ktepa,
Afrosiyob, Uzunqir) atrofi guvaladan qurilgan mudofaa devori bilan
o‘
rab olinib, qadimgi
shaharning arki shakllangan. Yerto‘la uylardan iborat Tuyabo‘g‘iz qishlog‘
ida janubiy
viloyatlardagi kabi tadrijiylik kuzatilmaydi. Aksincha, o‘lkada yerto‘la uy
-joylar
qurilishining davom etishi va mil. avv. IV asrning oxiri
–
III asrning boshlariga kelib
chetdan shaharsozlik madaniyati an’anasining kirib kelishi namoyon bo‘ladi.
Kavardan manzilgohi hududidan xlorit toshdan yasalgan muhr topilgan. Bunday
muhrlar O‘rta Osiyo va Eronning bronza davri yodgorliklarida ko‘plab uchraydi.
Kavardan manzilgohidan topilgan muhrni S.R.
Baratov Toshkent vohasida O‘rta
Osiyoning janubiy o‘lkalarida faoliyat yuritgan bronza davri Nomozgoh VI madaniyati
an’analarin
ing tarqalishi bilan izohlaydi.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
10 (2022) / ISSN 2181-1415
254
Toshkent vohasining Olmaliq shahri yaqinidagi Quyun qishlo
g‘
i yaqinidagi
makonning quyi qatlamidan yerto‘la uy
-joy aniqlanib, Andronov madaniyatining Fedorov
bosqichiga oid sopol va bronzadan yasalgan buyumlar topib
o‘
rganilgan. Yuqori madaniy
qatlamida joylashgan materiallar Andronov va Burgulik madaniyatlariga oid.
Toshkent vohasining bronza davriga oid o‘rganilgan barcha turdagi arxeologik
yodgorliklarning tavsifi, qiyosi va qisman ma’lum madaniyatga mansubligi ilmiy
ishla
nmalarda bayon qilingan. XX asrning oxiriga qadar ma’lum bo‘lgan barcha
arxeologik yodgorliklarni E.E. Kuzmina umumlashtirgan holda ularni shartli ravishda
Srub madaniyatining s
o‘
nggi bosqichi va Andronovo madaniyatining Fedorov bosqichiga
ajratgan. Lekin
o‘
lkaning bronza davri ijtimoiy-iqtisodiy munosabati bilan bo
g‘
liq
masalalari nazardan chetda qolgan.
Lekin tadqiqotchi qayd etgan shakllanayotgan shaharning davomiyligi keyingi
davrda kuzatilmaydi. O‘zbekistonning janubiy tarixiy viloyatlarida (Baqtriya, So‘g‘d) ilk
temir davri shahar turidagi manzilgohlari o‘rnida dastlab o‘troq dehqonchilik qishloqlari
shakllanib, keyingi bosqichda, ya’ni mil.avv. VIII
-VII asrlarda ularning (K
o‘
ktepa,
Afrosiyob, Uzunqir) atrofi guvaladan qurilgan mudofaa devori bilan
o‘
rab olinib, qadimgi
shaharning arki shakllangan. Yerto‘la uylardan iborat Tuyabo‘g‘iz qishlog‘
ida janubiy
viloyatlardagi kabi tadrijiylik kuzatilmaydi. Aksincha, o‘lkada yerto‘la uy
-joylar
qurilishining davom etishi va mil. avv. IV asrning oxiri
–
III asrning boshlariga kelib
chetdan shaharsozlik madaniyati an’anasining kirib kelishi namoyon bo‘
ladi.
Qanqa manzilgohi birinchi shahristoni (Shahriston I) hudududida 1-qazilmasining
quyi qatlamidan ham Burgulik madaniyatiga oid sopol buyumlar topilgan. Yuqorida
Tuyabo‘g‘iz suv ombori hududida joylashgan Kindiktepa manzilgohi, xususan uning arki
Burgulik madaniyatiga oid uy-joylarning ustida qurilganligi keltirilgan edi. Toshkent
vohasining qadimgi shaharlarga asos solgan aholi Burgulik jamoasi tashlab ketgan
yert
o‘la uylarining ustiga kelib joylashganligi aniqlashadi.
S
o‘
nggi yillarda ham Toshkent vohasida FA Milliy arxeologiya markazi arxeologlari
tomonidan ham qidiruv-qazuv ishlari olib borilmoqda. Xususan, 2021-yil Surat Kubayev
boshchiligidagi “Piskent otryadi” tomonidan Piskent shahri va uning utrofi o‘
rganilganda,
mahalliy aholi tomonidan tashkil etilgan muzeyda ham Burg
‘
ulik madaniyatiga tegishli
sopol idishlar va tosh qurollar namunlari qayd etilgan (1-rasm).
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
10 (2022) / ISSN 2181-1415
255
1-rasm. Bronza davri tosh va sopol buyumlari
Toshkent vohasining bronza va ilk temir davrlari ijtimoiy-iqtisodiy munosabatlar
yetarlicha
o‘rganilmagan. Faqat Burgulik madaniyatiga xo‘jaligini Yu.F.
Buryakov
sug‘orma dehqonchilik, X.
Duke esa liman usulida su
g‘
orishga asoslangan dehqonchilik
sifatida tavsiflagan. Vohaning mazkur davrlardagi ijtimoiy-iqtisodiy munosabatlari
mavjud materiallarni chuqur ilmiy tahlil qilish, hududning tabiiy-geografik sharoitidan
kelib chiqib, Sirdaryo orti hududi materiallari bilan qiyosiy tahlil qilish asosida
o‘
rganish
talab etiladigan masaladir.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1.
Воронец
М.Э. Браслеты бронзовой эпохи Музея истории АН УзССР, Труды
ИИА АН УзССР, Т I, Ташкент, 1948,
2.
Кузмина
Е.Е. Арии
-
путь на юг. М., “Летний сад”,2008.
3.
Оболдуева
Т.Г. Погребения эпохи бронзы в Ташкентской области. //
КСИИМК, Вып. №59.
4.
Итина
М.А. История степных племен Южного Приаралья. М., «Наука», 1977.
5.
Тереножкин
А.И. Древнейшие земледельцы Ташкентского оазиса. //
Древняя и средневековая культура Чача. Ташкент «Фан», 1979.
6.
Воронец
М.Е. Отчет археологической экспедиции Музея истории Академия
наук УзССР о раскопах погребальных курганов первых веков н.э. возле ст. Вревская
в 1947 г.
//
Труды Музея история народов Узбекистана, Вып. I. Ташкент, 1951.
7.
Буряков
Ю.Ф., Касымов
М.Р., Растовцев
О.М. Археологические памятники
Ташкентской области. Ташкент «Фан», 1972.
8.
Тереножкин
СА. Клад андроновских бронзовых предметов из с. Бричмула
близ Ташкента, СА № 3, М.
-
Л., 1962.
9.
Рахимов
С. Стоянка эпохи бронза Серкали. //
ЎИФ, №6, Ташкент, 1970.
10.
Древности Чарвака.
Ташкент, 1976.
11.
Дуке
Х. Новая стоянка эпохи бронзы Ташкентской области. ЎММТ,
15-
нашр, Ташкент, “Фан”, 1979.
12.
Алимова
Д.А., Филанович
М.И. История Ташкента. Ташкент “Art Flex”, 2009.
13.
Исломов
У.И, Баратов
С.Р., Алимов
К. Археологические работы в
Паркентском, Бостанлыкском и Ахангаранском районах Ташкентской области. //
Археологические исследования в Узбекистане в 2001 году. Самарканд 2002.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
10 (2022) / ISSN 2181-1415
256
14.
Максудов
Ф.А., Ильясова
С.Р.
Куюн
-
поселение эпохи поздней бронзы
-
раннего железа в Ташкентском оазисе. ЎММТ, 40
-
нашр, Самарқанд 2018.
15.
Тереножкин
А.И.
Памятники материальной культуры на Ташкентском
канале. «Известия УзФАН», 1940 –
№
9.
16.
Григорьев
Г.В
.
Краткий отчет о работах Янгиюльской археологической
экспедиции 1937 г. Ташкент, изд. “ЎзФАН”, 1940.
17.
Тереножкин
А.И. Каунчи
-
тепа. «Известия Уз ФАН СССР». № 8, Ташкент, 1940.
18.
Тереножкин
А.И.
Согд и Чач. КСИИМК, вып. XXXIII. М
-
Л.,1950.
19.
Буряков Ю.Ф., Дадабаев Г. Памятники античного времени Ташкентском
оазисе. ЎММТ №10, Ташкент “Фан”, 1973.
20.
Спришевский.В.И.Археологические памятники на берегах Ташкентского
моря//История и археология Средней Азии.Ашхабад, 1978.
21.
Буряков
Ю.Ф., Алимов
К., Бурякова
Э.Ю. Исследования в зоне Туябугузского
водохранилища.
//
«Археологические открытия 1972 года»,
М., 1973.
22.
Буряков
Ю.Ф. Раскопки в зоне Туябугузского водохранилища.
// ЎИФ,
1973, №1.
23.
Дуке
Х.
Туябугузские поселение бургулюкской культуры.Ташкент. “Фан” 1982.
24.
Дуке
Х.
Бургулюкская культура. //
Древности Туябугуза. Ташкент “Фан”, 1978.
25.
Буряков
Ю.Ф
.
Бассейн среднего Яксарта в древности и раннем средневековье
//
Городская культура Бактрии
–
Тохарисгана и Согда. Ташкент,
1987.
26.
Алимов
К., Буряков
Ю.Ф., Дуке
Х. Древности
Туябугуза. Ташкент. “Фан”
1978.
