Развитие читательной грамотности в группах дошкольной подготовки

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Journal home page:

https://inscience.uz/index.php/socinov/index

The development of reading literacy in preschool
preparation groups

Abbos KHAKIMOV

1

Namangan State Pedagogical Institute

ARTICLE INFO

ABSTRACT

Article history:

Received September 2022
Received in revised form

25 October 2022

Accepted 20 November 2022

Available online

25 December 2022

One of the main directions of the state requirements for the

development of children of preschool age is to develop speech,

reading and literacy. This article provides recommendations on
the development of speech, communication, and writing skills

of children of the preparatory groups.

2181-

1415/©

2022 in Science LLC.

DOI:

https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol3-iss11/S-pp303-310

This is an open-access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)

Keywords:

variation,

dispersion,

constructive,

discourse,

communication,
competence,

development,

self-concept,

integration,

state requirements,
prevention.

Maktabgacha

ta’lim

tayyorlov

guruhida

o‘qish

savodxonligini rivojlantirish

ANNOTATISYA

Kalit

so‘zlar

:

variatsiya,

dispersiya,

konstruktiv,

nutq,

muloqot,

kompitentsiya,

rivojlanish,

men-konseptsiyasi,

integratsiya,

davlat talablari,

profilaktika.

Maktabgacha yoshdagi bolalar rivojlanishiga

qo‘yiladigan

davlat talablarining asosiy

yo‘nalishlaridan

biri nutq,

o‘qish

va savodga tayyorlash hisoblandi. Mazkur maqolada tayyorlov

guruh bolalarining nutq, muloqot, yozish malakalarini

rivojlantirishga doir tavsiyalar berilgan.

1

Lecturer, Namangan State Pedagogical Institute. E-mail: abboshonkhakimov730@gmail.com.

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Special Issue

–

11 (2022) / ISSN 2181-1415

304

Развитие

читательной

грамотности

в

группах

дошкольной

подготовки

АННОТАЦИЯ

Ключевые

слова:

вариативность,

дисперсия,

конструктив,

дискурс,

коммуникация,

компетентность,

развитие,

Я

-

концепция,

интеграция,

требования

состояния,

профилактика.

Одним

из

основных

направлений

государственных

требований

к

развитию

детей

дошкольного

возраста

является

развитие

речи,

чтения

и

грамотности.

В

данной

статье

даны

рекомендации

по

развитию

речи,

коммуникативных

и

письменных

навыков

детей

подготовительных

групп.

O‘zbekiston

Respublikasi Prezidenti Sh.M. Mirziyoyev

“Zamonaviy

maktabgacha

ta’lim

sog‘lom

va barkamol avlodni voyaga yetkazishda muhim

o‘rin

tutadi”

deya

ta’kidlaydi.

Shu asosida 2017-yil 30-sentabrdagi PQ

–

3305-son [1]

“O‘zbekiston

Respublikasi Maktabgacha

ta’lim

vazirligi faoliyatini tashkil etish

to‘g‘risida”gi

qarori [1]

hamda 2016-yil 29-dekabrdagi PQ

–

2707-son

“2017–

2021-yillarda maktabgacha

ta’lim

tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari

to‘g‘risida”gi

qaroriga [2] muvofiq

Vazirlar Mahkamasining 2017-yil 21-noyabrdagi 929-

son “O‘zbekiston Respublikasi

Maktabgacha ta’lim vazirligi to‘g‘risidagi nizomi

[3] Maktabgacha ta’limga bolalarni sifatli

tayyorlash, maktabgacha ta’lim tashkilotlarida moddiy texnika bazasini mustahkamlash,

maktabgacha ta’lim tashkilotlarining davlat va nodavlat tarmog‘ini kengaytirish va shu

orqali maktabgacha ta’limga bola qamrovini oshirish va sohaga ilg‘or xorij tajribal

arini

tatbiq qilish imkonini berdi.

Maktabga qabul qilish bolaning hayotida yangi yosh davri

–

boshlang‘ich

maktab

yoshi boshlanishini anglatadi, uning etakchi faoliyati

ta’lim

olishdir. Olimlar,

o‘qituvchilar

va ota-onalar maktab

ta’limi

nafaqat samarali, balki ularga

g‘amxo‘rlik

qilayotgan bolalar

uchun ham, kattalar uchun ham foydali, yoqimli, kerakli

bo‘lishi

uchun barcha

sa’y

-

harakatlarini qiladilar.

–

qat’iy tartibga solingan maktab tipidagi o‘qitishdan voz kechish;

–

turli xil

shakllarda bolalarning jismoniy faolligini ta’minlash;

–

ta’limni tashkil qilishning turli shakllaridan, shu jumladan bolalarning turli xil

maxsus faoliyatidan foydalanish;

–

faoliyatning bolalarning kundalik hayoti, ularning mustaqil faoliyati (o‘yin,

bad

iiy, konstruktiv va boshqalar) bilan o‘zaro bog‘liqligini ta’minlash;

–

ta’sirlikdan foydalanish va o‘quv mazmunini loyihalashtirish;

–

bolalar faoliyati mazmunini funksional ravishda simulyatsiya qiladigan va uni

boshlaydigan rivojlanayotgan mavzu muhitini yaratish;

–

bolalarning fikrlash, tasavvur va qidiruv faoliyatini faollashtiradigan usullardan

keng foydalanish. Muammoli elementlarni, turli xil yechimlarga ega bo‘lgan ochiq turdagi

muammolarni o‘rgatish bilan tanishtirish;

–

o‘yin texnikasi, o‘yinchoq

lardan keng foydalanish;

–

bolalar uchun hissiy jihatdan muhim vaziyatlarni yaratish;

–

bolaning tengdoshlariga e’tiborini qaratish, u bilan muloqot qilish va undan

o‘rganish imkoniyatini berish (va nafaqat kattalardan);

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Special Issue

–

11 (2022) / ISSN 2181-1415

305

–

kattalar va bolalar o‘rtasidagi o‘zaro muloqotning dialogli shaklini ajratib

ko‘rsatish, bu bolalarning faolligi, tashabbuskorligi, kattalarga hurmat va ishonchini

rivojlantirishni ta’minlaydigan ta’lim jarayonida yetakchi sifatida;

–

har bir bolaga qulaylik va muvaffaqiyat hissini beradigan bolalar jamoasini

shakllantirish. Bunday ish bolalarga 6-

7 yoshdagi inqirozni og‘riqsiz ravishda yengishga,

o‘yindan yangi yetakchi faoliyatga –

ta’limga o‘tishga yordam berish uchun mo‘ljallangan.

Hozirgi kunda kimdir tez-tez savolni eshitadi: bolani maktabga kim tayyorlashi kerak,

boshlang‘ich sinflarda muvaffaqiyatli o‘qish uchun kim javobgar –

ota-onalar, bolalar

bog‘chasi o‘qituvchilari va o‘qituvchilari, maktab? Hamma ota

-onalar ham farzandi bilan

o‘qish uchun bo‘sh vaqtga ega emaslar. Ba’zilar buni qanday qilib to‘g‘ri qilishni

bilishmaydi. Bunday hollarda bolani tayyorlashni mutaxassislarga topshirish

yaxshiroqdir. Bir nechta variant mavjud:

–

bolani maktabdagi tayyorgarlik guruhiga yozish;

–

xususiy o‘qituvchining xizmatidan foydalanish;

–

bolan

i bolalar bog‘chasiga yozib qo‘yish;

–

bolalarni rivojlantirish markazlarini izlash.

Shunday qilib, bolalarni maktabga tayyorlashning maqsadi ta’lim faoliyatining har

qanday o‘ziga xos elementlarini o‘zlashtirish emas, balki maktabda o‘qish uchun zarur

shart-sharoitlarni yaratishdir.

Treningga tayyorgarlikning asosiy tamoyillari:

1. Rivojlanish, o‘qitish va ta’limning birligi;

2. Bolalarning yoshi va individual xususiyatlarini hisobga olish;

3. Integratsiyalashgan yondashuv;

4. Tizimli va izchil;

5. Variatsiya va dispersiya;

6. Ong va ijodiy faoliyat;

7. Ko‘rinish;

8. Mavjudligi va yetarliligi.

O‘yin va samarali faoliyat bolaning yetakchi faoliyati sifatida qaraladi.

Treningga tayyorgarlik ko‘rishning asosiy vazifalari:

–

sog‘liqni saqlash va

mustahkamlash;

–

aqliy funksiyalar va shaxs xususiyatlarini rivojlantirish;

–

o‘qishga tayyorgarlik va maktabda o‘qitish o‘rtasidagi uzviylikni ta’minlash.

Integratsiya quyidagi printsiplarga asoslanadi:

–

san’atning barcha turlarini va turli xil badiiy

-ij

odiy faoliyat turlarini (o‘yin,

musiqa, badiiy nutq, teatr) birlashtirish, turli xil san’at turlarining ekspresivligi vositasida

tasvirlangan obrazni tarbiyalash va tushunish uchun va qobiliyatlarni rivojlantirish

uchun go‘zallikni anglash, ijodiy fikrlash

;

–

bolaning o‘ziga xos vizual

-majoziy xususiyatini hisobga olgan holda atrofdagi

dunyo bilan munosabati;

–

bolalar hayoti va uning atrof-

muhitiga san’at va bolalar ijodiyoti asarlarini keng

kiritish;

–

har xil ortiqcha yuklarni yo‘q qilish maqsadida faol

iyatni tez-tez va sezilmas

o‘zgarishi asosida amalga oshadi.

E.E. Kravtsova [5. 96-b.

] quyidagilarni ta’kidlaydi: “

Bolalarni maktabga tayyorlash

–

bu bola hayotining barcha sohalarini qamrab oladigan murakkab, ko‘p qirrali vazifadir”

.

Maktabga psixologik tayyorgarlik bu vazifaning faqat bitta jihati, haqiqat nihoyatda muhim

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Special Issue

–

11 (2022) / ISSN 2181-1415

306

va ahamiyatlidir. Biroq bitta jihat doirasida turli xil yondashuvlar mavjud va ularni ajratish

mumkin. Ushbu sohadagi tadqiqotlarning barcha xilma-xilligiini hisobga olgan holda, u

ushbu muammoga bir nechta asosiy yondashuvlarni aniqladi va belgilab berdi.

Maktabgacha ta’lim muassasalarida bolalar nutqini rivojlantirish ishlari tegishli

dastur asosida amalga oshiriladi, mazkur dasturda atrof-olam haqidagi bilimlar doirasi,

tegishli lug‘at

hajmi hamda bolalarning har bir yosh bosqichida o‘zlashtirishlari lozim

bo‘lgan nutqiy mahorat va ko‘nikmalari belgilab qo‘yilgan bo‘lib, u muayyan shaxs

sifatlarini tarbiyalashni ko‘zda tutadi (masalan, dialogik nutqni rivojlantirishda dastur

kirishimlil

ik, xushmuomalalik, bosiqlik kabi sifatlarni tarbiyalash zarurligini ta’kidlaydi).

Nutqni rivojlantirish dasturi ham, umuman olganda, xuddi “Maktabgacha ta’lim

muassasalarida tarbiyalash va ta’lim berish dasturi” kabi ilmiy asoslarga qurilgan. U

butun mazm

uni bilan maktabgacha ta’lim nazariyasini amalga oshirishga, ya’ni bola

shaxsini har tomonlama rivojlantirishga yo‘naltirilgan. Dastur asosini psixologiya va

turdosh fanlarning bolaning og‘zaki nutqni egallab olganligi va uning bilish faoliyatining

o‘ziga xosligi haqidagi ma’lumotlar tashkil etadi, bu esa turli yosh bosqichlarida bolalarga

nisbatan talabning hajmi va izchilligini belgilaydi. Shuningdek, dastur bolaning

rivojlanishida faoliyatning yetakchi ahamiyatga ega ekanligi haqidagi muhim pedagogik

qoidani hisobga olgan holda tuzilgan, shuning uchun nutqni rivojlantirish dasturi turli

faoliyat turlari (o‘yinlar, mashg‘ulotlar, mehnat va boshq.) bilan taqqoslangan.

Dasturni o‘rganishni nutqni rivojlantirishning asosiy vazifalarini eslatib o‘tish bilan

bo

shlash mumkin [3]. So‘ngra bitta guruh misolida ushbu asosiy vazifalarning mazmuni

qandayligini va u dasturning qaysi bo‘limlarida uchrashini ko‘rsatish zarur. Yuqorida

qayd etilgan jamoaviy muhokama singari tarbiyachiga boshqa yosh guruhlari

dasturlarinin

g matnlarini o‘rganib chiqish taklif etiladi [4,

6

–

7 b.]. Navbatdagi

mashg‘ulotda dasturiy materialni alohida vazifalar bo‘yicha qiyosiy tahlil qilish

o‘tkaziladi, materialni yosh guruhlarida izchil ravishda murakkablashtirib borish qayd

etiladi. Maktabgacha tarbiya sohasi xodimiga dasturni yakka tartibda va ayni paytda

jamoa bo‘lib o‘rganishga to‘g‘ri keladi. Maktabgacha ta’lim muassasasi mudirasi yoki

katta tarbiyachi har yili sentabr oyida tarbiyachilarning o‘z yosh guruhlari uchun

dasturning tegishli ta

lablarini ajratib olishlari, ularni o‘zlarining yosh guruhlariga

mo‘ljallangan dasturiy talablar bilan ko‘rgazmali taqqoslash, ularni aralash guruhlar

dasturi bilan ko‘rgazmali taqqoslash uchun nutqni rivojlantirish dasturini tarbiyachilar

ishtirokida jamo

aviy muhokama qilishni o‘tkazishlari lozim.

Maktabgacha yoshdagi bolalar rivojlanishiga qo‘yiladigan davlat talablarining asosiy

yo‘nalishlaridan biri nutq, o‘qish va savodga tayyorgarlikdan iboratdir. “Nutq, muloqot,

o‘qish va yozish malakalari” sohasi kompetensiyalari “Nutq, muloqot, o‘qish va yozish

malakalari” sohasidagi ta’lim va tarbiya jarayoni yakunida 6

-7 yoshli bola [3, 18-19 b]:

•

ona tilini eshitadi va tushunadi;

•

ona tilida to‘g‘ri talaffuz, mos grammatik shakllar va turli gap tuzilmalari

dan

foydalanadi;

•

chet tilini o‘rganishga qiziqish bildiradi;

•

chet tili bo‘yicha dastlabki bilimlarini namoyish etadi;

•

badiiy adabiyotga qiziqish bildiradi;

•

so‘zning lug‘aviy ma’nosi, bo‘g‘inli va fonetik tuzilishi to‘g‘risida

tasavvurgatushunchaga ega bo‘ladi;

•

gapning turli ma’no shakllarini mustaqil ravishda tuzadi va so‘zlab bera oladi;

•

ona tilida yozishning dastlabki malakalari va vositalaridan foydalanishni biladi.

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Special Issue

–

11 (2022) / ISSN 2181-1415

307

Bu umumiy vazifa

–

“Nutq, o‘qish va savodga tayyorgarlik” q

uyidagi maxsus

vazifalardan iborat: [3, 71

–

75 b.]

–

nutqning tovush madaniyatini tarbiyalash,

–

lug‘atini boyitish,

–

mustahkamlash va faollashtirish,

–

nutqning grammatik to‘g‘riligini takomillashtirish,

–

og‘zaki nutqni shakllantirish,

–

ravon nutqni rivojlantirish,

–

savodga tayyorlash.

Maktabgacha yoshdagi bolalar rivojlanishiga qo‘yiladigan Davlat talablarining

tayyorlov guruhdagi nutq, o‘qish va savodga tayyorgarlik yo‘nalishining asosiy vazifalari:
bolaning til to‘g‘risidagi tasavvur va bil

imlarga ega (antonim va sinonimlarni topa oladi),

o‘qish va yozish malakalarini shakllantirishdan iborat. Bola o‘z ona tilining fonetik,
grammatik tuzilishini, so‘zlardagi birinchi tovushlarni biladi, bo‘g‘inlab o‘qiydi, alifboni
o‘rgangan, deb belgilangan

. Bu vazifalarni bajarish uchun tayyorlov guruhida yil

davomida jami 72 ta mashg‘ulot o‘tkaziladi [3, 57–

60 b.]. Shulardan 36 tasi bolalarning

og‘zaki nutqini o‘stirish bo‘yicha, 36tasi savodga tayyorlash bo‘yicha bo‘ladi.
Mashg‘ulotlarning davomiyligi 25–

30 daqiqa.

Og‘zaki nutqini o‘stirish bo‘yicha o‘tkaziladigan mashg‘ulotlarda asosan,

bolalarning og‘zaki nutqini o‘stirish bilan birga nutqni grammatik tomondan to‘g‘ri

shakllantirishga:

–

nutqning morfologik va sintaksis tomonlarini shakllantirishni davom ettirish;

–

sodda va qo‘shma gaplar tuzish, bunda barcha so‘z turkumlaridan foydalanishga

o‘rgatish, bolalarni gapirganda sonni otga, sifatni otga, sifatni fe’lga to‘g‘ri ishlatish

malakalarini takomillashtirish,

–

tovush va so‘zlarni to‘g‘ri talaffuz eti

shga, ravon gapirishga,

–

mustaqil hikoya qilishga e’tibor beriladi. Og‘zaki nutqini o‘stirishda mustaqil

hikoya qilishga o‘rgatish katta o‘rin egallaydi: bolalalarni o‘z hayotlarida uchragan

voqealar, suratlarga qarab, tarbiyachining taklif qilgan mavzusi asosida hikoyalar

tuzishga o‘rgatiladi. Tayyorlov guruh bolalarining hikoyalari mazmunan bog‘langan,
ma’lum izchillikda, grammatik tomondan to‘g‘ri tuzilgan bo‘lishi kerak.

Xalqning boy intellektual merosi va umumbashariy qadriyatlar negizida,

zamonaviy madaniyat, iqtisodiyot, fan-texnika va texnologiyalarning yutuqlari asosida

kadrlar tayyorlashning mukammal tizimini shakllantirish O‘zbekiston taraqqiyotining
muhim shartidir. Maktabgacha ta’lim bolaning sog‘lom, har tomonlama kamol topib
shakllanishini ta’minlaydi, unda o‘qishga intilish hissini uyg‘otadi, uni muntazam ta’lim
olishga tayyorlaydi. Maktabgacha ta’lim maqsadi va vazifalarini ro‘yobga chiqarishda

mahallalar, jamoat va xayriya tashkilotlari, xalqaro fondlar faol ishtirok etadi.

Maktabgacha ta’limni rivojlantirish uchun quyidagilarni amalga oshirish lozim bo‘ladi:

–

malakali tarbiyachi va pedagog kadrlarni ustuvor ravishda tayyorlash;

–

maktabgacha ta’limning samarali psixologik

-pedagogik uslublarini izlash va joriy

etish;

–

bolalarni oilada tarbiyalashni tashkiliy, psixologik, pedagogik va uslubiy jihatdan

ta’minlash;

–

zamonaviy o‘quv

-

uslubiy qo‘llanmalar, texnik vositalar, o‘yinchoqlar va o‘yinlar

yaratish hamda ularni ishlab chiqarish;

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Special Issue

–

11 (2022) / ISSN 2181-1415

308

–

maktabgacha yoshdagi bolalarni xalqning boy madaniy-tarixiy merosi va

umumbashariy qadriyatlar asosida ma’naviy

-axloqiy jihatdan tarbiyalash uchun shart-

sharoitlar yaratish;

–

maktabgacha ta’lim muassasalarining har xil turlari uchun turli variantlardagi

dasturlarni tanlab olish, maktabgacha tarbiya

ning barcha masalalari bo‘yicha malakali

konsultatsiya xizmati ko‘rsatish imkoniyatini yaratish;

–

maktabgacha tarbiya va sog‘lomlashtirish muassasalari tarmogini qo‘llab

-

quvvatlash va rivojlantirish mexanizmini ishlab chiqish kabi vazifalarni maqsad qilib

qo‘yadi.

Shuningdek, O‘zbekiston Respublikasida maktabgacha ta’lim to‘g‘risidagi Nizomda

maktabgacha ta’limga alohida urg‘u berilib, maktabgacha ta’lim uzluksiz ta’lim tizimining
boshlang’ich turi hisoblanishi hamda O‘zbekiston Respublikasining “Ta’lim to‘g‘risida”gi

Qonuni, Kadrlar tayyorlash Milliy dasturi talablari asosida tashkil etiladi, deyilgan.

Maktabgacha ta’lim, bola 6

-7 yoshga yetguncha oilada hamda davlat va nodavlat

(davlatga qarashli bo‘lmagan) maktabgacha ta’lim muassasalarida amalga oshiril

adi.

Maktabgacha ta’limning asosiy vazifalari quyidagilar deb belgilanadi:

–

bolalarni xalqning boy milliy, madaniy tarixiy merosi va umumbashariy

qadriyatlar asosida aqliy va ma’naviy

-axloqiy jihatdan tarbiyalash;

–

bolalarda milliy g‘urur, vatanparvarlik

hislarini shakllantirish;

–

maktabgacha yoshdagi bolalarda bilim olish ehtiyojini, o‘qishga intilish

mayllarini shakllantirib, ularni muntazam ravishda ta’lim jarayoniga tayyorlash;

–

bolalarning tafakkurini rivojlantirish, o‘zining fikrini mustaqil va er

kin ifodalash

malakalarini shakllantirish;

–

bolalarning jismoniy va ruhiy sog‘lig‘ini ta’minlash kabilarni o‘z oldiga maqsad

qilib belgilaydi.

Maktabgacha ta’lim muassasalarining yasli va maktabgacha ta’lim yoshidagi

bolalar guruhlariga bir xil yoshdagi, shuningdek, turli yoshdagi bolalar qabul qilinishi
mumkin[4,16-18b].

Guruhlardagi bolalar soni quyidagicha belgilanadi:
2 yoshdan 3 yoshgacha

–

15 ta.

3 yoshdan 6-7 yoshgacha

–

20 ta.

turli yoshdagi guruhlarda 15 ta.

Maktabgacha ta’lim

muassasalari faoliyati hududlarining demografik, ijtimoiy-

iqtisodiy va boshqa xususiyatlarini hisobga olgan holda tashkil etiladi, Maktabgacha

ta’lim muassasalarini tashkil etish va tugatish Qonunga muvofiq ravishda amalga

oshiriladi.

Maktabgacha ta’lim muassasalari yo‘nalishlariga ko‘ra quyidagi turlarga

bo‘linadi[4,16

-18b]:

–

maktabgacha talim tashkiloti, xonadon bolalar bog‘chasi (ham mustaqil

muassasa sifatida, ham filial sifatida);

–

bog‘cha maktab muassasasi;

–

tarbiyalanuvchilarning bir yoki bir nech

a ustuvor yo‘nalishlarda rivojlantiradigan

(til o‘rganish, badiiy estetik, sport va boshqa yo‘nalishlar bo‘yicha) maktabgacha ta’lim

muassasasi;

–

tarbiyalanuvchilarning jismoniy va ruhiy rivojlanishidagi kamchiliklarni bartaraf

etishni ustuvor ravishda am

alga oshiruvchi maxsus maktabgacha ta’lim muassasasi;

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Special Issue

–

11 (2022) / ISSN 2181-1415

309

–

sanitariya-

gigiena, profilaktika va sog‘lomlashtirish tadbirlari hamda muolajalari

ustuvor ravishda amalga oshiriladigan sog‘lomlashtiruvchi maktabgacha ta’lim

muassasasi;

–

aralash turdagi maktabgach

a ta’lim muassasasi.

Maktabgacha ta’lim muassasasi turlari ota

-onalar tomonidan tanlanadi.

Maktabgacha ta’lim muassasasiga bolalarni qabul qilish tartibi, ularni bir muassasadan
ikkinchisiga ko‘chirish, muassasadan chiqarish davlat muassasalarida Maktabgac

ha

ta’lim vazirligi tomonidan belgilangan tartibda, davlatga qarashli bo‘lmagan maktabgacha
ta’lim muassasalarida esa, muassasaning Ustavi bilan belgilanadi. Aqliy va jismoniy
rivojlanishda kamchiliklari mavjud bo‘lgan bolalar uchun maxsus maktabgacha ta’l

im

muassasalari yoki guruhlar tashkil etish ham maktabgacha ta’lim muassasasi to‘g‘risidagi
Nizomda ko‘rsatib o‘tilgan.

Har bir sohada bo‘lganidek, maktabgacha ta’lim tizimida ham maktabgacha ta’lim

muassasalariga tegishli ma’lumotga, kasb tayyorgarligiga

hamda yuksak axloqiy fazilatlarga

ega bo‘lgan shaxslar pedagogik faoliyat bilan shug‘ullanish huquqiga egadirlar. Ta’limni
boshqarish bo‘yicha vakolati davlat organlari tomonidan pedagogik kadrlarni tayyorlash,

qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirish, kasb sifatini raqobatbardoshlik darajada

saqlab turish ta’minlanadi. Maktabgacha ta’lim muassasalari pedagogik kadrlarning o‘quv
pedagogik vazifasi maktabgacha ta’lim muassasaturiga davlat talablaridan kelib chiqqan
holda Xalq ta’limi vazirligi tomonidan belgilanadi. Ilg‘or pedagogik va axborot

texnologiyalari, mutaxassislar tomonidan tavsiya etilgan yangi dasturlar, metodik

qo‘llanmalar, didaktik materiallarni joriy etish uchun shart

-

sharoitlarni ta’minlaydi.

Pedagogik kadrlarning o‘zaro munosabatlari

hamkorlik, demokratiya, hurmat, shaxsning o‘z

qadr-

qimmatini bilishni e’tirof pedagogikasi asosida quriladi.

O‘zbekiston Respublikasining maktabgacha tarbiya konsepsiyasida ham

belgilangan bosh maqsad va vazifalar maktabgacha ta’lim muassasalari uchun yoz

ilgan

yangi dasturlar mazmunini amalga oshirishga qadar aniqlana boradi. Maktabgacha ta’lim
muassasasida bolaning o‘sishidagi psixologik va etnopsixologik xususiyatlarga asoslanib,
ta’lim

-tarbiya tizimida odob estetik, musiqiy-badiiy, jismoniy tarbiyani bi

rinchi o‘ringa

chiqarish, grammatikani bu qadar majburiy o‘rgatmaslik lozim bo‘ladi. Shunday yo‘l bilan

maqsad asosida vazifa va usullar belgilanadi va rivojlantiriladi.

XULOSA

Ma’lumki, maktabgacha ta’lim tashkiloti tarbiyalanuvchilari maktabga bo‘

lgan

moslashishni tayyorlashda ularning pedagagik - psixologik fizologik xususiyatlari katta

o‘rin egallaydi. Shu asosida yuqoridagi nutq, muloqot, o‘qish, yozish malakalarini

rivojlantirish sohasi hamda rivojlantiruvchi kompetensiyalariga asoslanib, ularning
bolalar uchun yondashuvlar, qarashlar va tavsiyalar asosida amalga oshirish zarur,

bundan tashqari bolalarning rivojlanishidagi bilishga bo‘lgan va nutqi faoliyatni amalda
qo‘llash xususiyatlarni o‘rganishga bo‘lgan q

iziqishlarini inobatga olagan holatda

savollariga to‘laqonli tushuncha asosida javob berish lozim. Bundan tashqari tarbiyachi

va ota-

ona hamkorligini yo‘lga qo‘yish kerak, tavsiyalar berish lozim, uyda ota

-onalar

bolalari bilan birgalikda amaliy ishlarni o

lib borishi kerak. Bu bolalarni o‘zlariga bo‘lgan

ishonch, irodaviylik xislatlarini shakllantiradi, qolaversa, bolalarni bilish, o‘rganish,

qiziqishlarini yanada oshirib boradi. Shuni inobatga olgan holda, bolalar bilan birgalikda
erkin suhbatlarni amalga oshirish lozim. Bola ruhiyatiga ota-onadan boshqa hech kim
kuchli

ta’sir ko‘rsata olmaydi.

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Special Issue

–

11 (2022) / ISSN 2181-1415

310

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI

:

1.

O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2017

-yil 30-sentabrdagi PQ

–

3305-son

“O‘zbekiston Respublikasi Maktabgacha ta’lim vazir

ligi faoliyatini tashkil etish

to‘g‘risida”gi qarori.

2.

O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2016

-yil 29-dekabrdagi PQ

–

2707-son

“2017–

2021-

yillarda maktabgacha ta’lim tizimini yanada takomillashtirish chora

-

tadbirlarito‘g‘risida”gi

qarori.

3.

O‘zbekist

on Respublikasining ilk va maktabgacha yoshdagi bolalarga

qo‘yiladigan “Davlat talablari”. 2018

-yil 3-

iyul, ro‘yxat raqami 3032.

4. “Ilk qadam” davlat o‘quv dasturi O‘zbekiston

Respublikasi Maktabgacha ta’lim

vazirligining 2018-yil 7-iyuldagi 4-

sonli hay’

at

yig‘ilishi qarori

bilan tasdiqlangan va

nashr etilgan dasturi.

5. Andryushchenko T.Yu., Shashlova G.M. Etti yoshli bolaning rivojlanish inqirozi:

Psixodiagnostik va psixologning tuzatish va rivojlantirish ishlari: O

‘

quv qo

‘

llanma.

Talabalar uchun qo

‘

llanma. yuqori. O

‘

rganish. muassasalar.

–

M.: Ed. "Akademiya"

markazi, 2003.

–

96s.

6. Gutkina N.I.Maktabga psixologik tayyorgarlik.4-nashr; qayta ko'rib chiqilgan va

qo

‘

shing.

–

SPb.: Piter, 2004.

–

208.bet.

7. R.S. NemovPsixologiya: darslik. talaba pedagogik universitetlari uchun: 3kn.

–

3-nashr.

–

M.: Humanit. VLADOS nashriyot markazi, 1999.

–

3-kitob: Psixodiagnostika.

Matematik statistika elementlari bilan ilmiy psixologik tadqiqotlarga kirish.

–

dan. 632.

8. L.V. Mardaxaev Ijtimoiy pedagogika lug

‘

ati: Oliy o

‘

quv yurtlari talabalari u uchun

darslik / Mualliflar. L.V. Mardaxaev.

–

M.:

“

Akademiya

”

nashriyot markazi, 2002-y.

Bogiovich L.I. Tanlangan psixologik asarlar / Ed. D.I. Feldshteyn / Moskva. 1995-yil.

9. Maktabga tayyor / Ed. I.V. Dubrovinka / Moskva. 1995-yil.
10. Muxina V.S. Rivojlanish psixologiyasi: rivojlanish fenomenologiyasi, bolalik,

o'spirinlik: Talaba universitetlari uchun o

‘

quv qo

‘

llanma.

–

3-nashr, Stereotip.

–

M.:

“Akademiya” nashriyot markazi, 1998. –

S. 456.

11. Z. Nishanova, G.

Alimova. Bolalar psixologiyasi va uni o‘qitish metodikasi.

O‘quv qo‘llanma. –

T.,

O‘zbekiston Yozuvchilar uyushmasi Adabiyot jamg‘armasi

nashriyoti, 2006.