Вопросы совершенствования порядка стажировки лица, претендующего на получение статуса адвоката

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Journal home page:

https://inscience.uz/index.php/socinov/index

Issues of improving the procedure for the internship of a
person applying for the status of an advocate

Alibek MATMUROTOV

1

Tashkent State University of Law

ARTICLE INFO

ABSTRACT

Article history:

Received December 2022

Received in revised form

15 December 2022
Accepted 20 January 2023

Available online

25 February 2023

This article analyzes the issues of passing an internship, the

procedure for admission to an internship as those put up for

obtaining the status of an advocate, introducing a register of the

head of the internship and an intern advocate, expanding the

list of persons exempted from the internship, and also
expressed opinions on the possibility of introducing their

positive experience into national legislation on basis of the

legislation of foreign states.

2181-

1415/©

2023 in Science LLC.

DOI:

https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol4-iss1-pp118-131

This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)

Keywords:

advocate,

trainee lawyer,

internship,

head of the internship of an

advocate's trainee,
characteristics,

exemption from the
internship.

Ad

vokat maqomiga ega bo‘lishga talabgor shaxsning

stajirovka o‘tash tartibini takomillashtirish masalalari

ANNOTATSIYA

Kalit so‘zlar

:

advokat,

advokat stajyor,

stajirovka,

advokat stajorning
stajirovka rahbari,

tavsifnoma,

stajirovkadan ozod qilish

Ushbu maqolada advokat maqomiga ega bo‘lish uchun

stajirovka o‘tash,, stajirovkaga qabul qilish tartibi, stajirovka

rahbari va advokat stajyor reyestrini yuritish, stajirovkadan

ozod qilinadigan shaxslar ro‘yxatini kengaytirish masalalari

xorijiy davlatlar qonunchiligi asosida tahlil qilingan hamda
ularning ijobiy tajribasini milliy qonunchilikka joriy etish

imkoniyatlari haqida fikr yuritilgan.

1

Acting Associate Professor, Tashkent State University of Law, Tashkent, Uzbekistan.

E-mail: alibekmatmurotov@gmail.com

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Issue

–

4

№

1 (2023) / ISSN 2181-1415

119

Вопросы совершенствования порядка стажировки лица,

претендующего на получение статуса адвоката

АННОТАЦИЯ

Ключевые слова:

адвокат,

стажер адвоката,

стажировка,

руководитель стажировки

стажера адвоката,

характеристика,

освобождение от

стажировки

.

В

данной

статье

проанализированы

вопросы

прохождения стажировки, порядка приема на стажировку в

качестве выставленных для получения статуса адвоката,

введения реестра руководителя стажировки и стажера

адвоката, расширения перечня лиц, освобождаемых от

стажировки, а также высказаны мнения о возможности

внедрения их положительного опыта в национальное

законодательство

на

основе

законодательства

иностранных государств.

KIRISH

Advokat stajyorning samarali stajirovka o‘tashi advokat maqomiga ega bo‘lishda

katta ahamiyatga ega hisoblanadi. Bugungi kunda stajirovka o‘tash bilan bog‘liq amaldagi

qonunchilikni tahlil qilish shuni ko‘rsatmoqdaki, advokat maqomiga ega bo‘lishga

talabgor shaxs tomonidan stajirovkani o‘tash nisbatan oson va sodda, shu bilan birga,

ushbu talabni bajarish uchun nomigagina amalga oshirilmoqda.

Advokat maqomiga ega bo‘lishga talabgor shaxs nazariy bilimlarni egallash bilan

birga yetarlicha amaliy ko‘nikmalarni ham qo‘lga kiritishi lozim bo‘ladi. Mamlakatimizda

advokat stajyorining stajirovka o‘tash bilan bog‘liq faoliyatini tashkil etish “Advokatura

to‘g‘risida”gi Qonun hamda O‘zbekiston Respublikasi Фdliya vazirining buyrug‘i bilan

tasdiqlangan “Advokat stajyorining faoliyatini tashkil etish tartibi to‘g‘risida”gi Nizom [1]

bilan tartibga solinadi.

MATERIAL VA TADQIQOT USULLARI

Ishda mantiqiy, qiyosiy-huquqiy, ilmiy manbalarni aniq tadqiq etish statistik

ma’lumotlar tahlili, qonun hujjatlarini sharhlash, qonunni qo‘llash amaliyotini o‘rganish

kabi usullardan foydalanilgan.

NATIJALAR VA ULARNING MUHOKAMASI

Advokat maqomiga ega bo‘lishga talabgor shaxsning stajirovka o‘tash talabi

bo‘yicha A.V.Ragulin va M.S.Shayxullinlarning fikricha, bo‘lajak advokatning kasbiy

tayyorgarligi aynan stajirovka shaklida bo‘lishi maqsadga muvofiqdir [2].

Y.Soloveva ushbu olimla

rning fikrlarini qo‘llab

-

quvvatlagan holda: “advokatlik

kasbi asoslarini o‘rgatishga qaratilgan stajirovka advokaturaga tayyorgarlikning

majburiy bosqichi bo‘lishi kerak”, –

deb ta’kidlaydi [3].

B.Salomov yuqoridagi olimlarning fikriga o‘xshash “kelajakda ushbu yo‘nalishda

yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan muammolarning oldini olish va advokatlik amaliyoti bilan

shug‘ullanishga jazm qilgan har bir shaxsni advokaturaga oid dastlabki ko‘nikmalarini

hosil qilish uchun sohaga yangi kirib kelgan barcha talabgorlarni majburiy stajirovka

o‘tashni nazarda tutuvchi norma qonun hujjatida belgilab qo‘yilishi lozim” degan nuqtayi

nazarni ilgari surgan [4].

Bir guruh olimlar, xususan, N.Mamedova va V.Golubevlarning “shaxs advokatlik

tuzilmalarida olti oy davomida stajirovka

o‘tagan bo‘lishi lozim, shu bilan birga, yuridik

mutaxassislik bo‘yicha kamida ikki yillik ish stajiga ega bo‘lish yoki advokatlik

tuzilmalarida bir yildan ikki yilgacha stajirovka o‘tashi kerak” [5], degan fikrlariga

qo‘shilamiz.

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Issue

–

4

№

1 (2023) / ISSN 2181-1415

120

A.V.Ragulin, M.S.Shayxullin, Y.Soloveva va B.Salomovlar tomonidan yuqorida

bildirilgan fikrlarga to‘liq qo‘shilib bo‘lmaydi. Fikrimizcha, advokat maqomiga ega

bo‘lishga talabgorga qo‘shimcha imkoniyat berish maqsadida stajirovka talabini qat’iy

zaruriy talab sifatida belgilamaslik

lozim. Ushbu talabning muqobili sifatida ma’lum bir

muddat davomida yuridik mutaxassislik bo‘yicha ish stajiga ega bo‘lish talabini belgilash

maqsadga muvofiq hisoblanadi.

Xorijiy mamlakatlar qonunchiligini tahlil qilish shuni ko‘rsatdiki, stajirovka o‘ta

sh

talabi ayrim davlatlarda (Rossiya Federatsiyasi, Ukraina, Tojikiston, Moldova, Belarus,

Gruziya, Litva, Polsha) advokat maqomiga ega bo‘lishga, Turkmanistonda esa advokatlik

faoliyatini amalga oshirishga ruxsat beruvchi litsenziya olish uchun belgilangan.

Nazarimizda, xalqaro tajribani inobatga olib, stajirovka o‘tash talabini advokat maqomiga

ega bo‘lishga qo‘yilgan talab sifatida belgilash kerak.

Milliy qonunchilikda stajirovka o‘tash uchun advokat maqomiga ega bo‘lishga

talabgor shaxs bir nechta talablarga javob berish kerak.

Xususan, O‘zbekiston fuqarosi

bo‘lish, oliy yuridik ma’lumotga ega bo‘lish talablari mavjud. Shu bilan birga, ayrim

shaxslarga cheklovlar belgilangan. Masalan, shaxs muomalaga layoqatsiz yoki muomala

layoqati cheklangan bo‘lsa, sh

uningdek, sudlanganlik holati tugallanmagan yoki

sudlanganligi olib tashlanmagan bo‘lsa, advokat stajyori sifatida ishga qabul qilinmaydi.

O‘zbekiston Respublikasining “Advokatura to‘g‘risida”gi Qonunining

81-

moddasi tahlili shuni ko‘rsatmoqdaki, oliy yuridik ma’lumotga ega bo‘lgan

shaxs advokat stajyori bo‘lish mumkin. Ammo “Advokat stajyorining faoliyatini tashkil

etish tartibi to‘g‘risida”gi nizomning 3

-

bandida “O‘zbekiston Respublikasining fuqarosi”

bo‘lishi kerakligi belgilangan. Mazkur talabni qonunc

hilikda turlicha atamalar

qo‘llanilganligi sababli muvofiqlashtirish kerak.

Bizningcha, O‘zbekiston Respublikasining “Advokatura to‘g‘risida”gi Qonunida

“shaxs” atamasi to‘g‘ri qo‘llanilgan. Mamlakatimizda O‘zbekistonda yashash

guvohnomasiga ega bo‘lgan chet davlat fuqarolari va fuqaroligi bo‘lmagan shaxslarga

advokat bo‘lish imkoniyati yaratilishi kerakligi to‘g‘risida takliflar ilmiy jihatdan

asoslantirilgan.

Yuqorida ko‘rsatilgan talablarga javob beradigan talabgor shaxs o‘zining xohishiga

ko‘ra, stajirovkani o‘tash uchun advokatlik tuzilmasidan biriga ariza bilan murojaat

qiladi. Arizaga quyidagi hujjatlar ilova qilinishi belgilangan: “advokat maqomiga ega

bo‘lishga talabgor shaxs to‘g‘risidagi ma’lumotlardan iborat shaxsiy varaqa, O‘zbekiston

Respublik

asi fuqarosi pasportining nusxasi, tarjimayi hol, oliy yuridik ma’lumot

to‘g‘risidagi diplom (nusxasi olinib, asli qaytariladi), mehnat daftarchasi, birinchi marta

ishga kirayotgan talabgorlar bundan mustasno, o‘qish (avvalgi ish) joyidan tavsifnoma”

[6].

Advokat stajyorining faoliyatini tashkil etish tartibi to‘g‘risidagi nizomning 5

-

bandidagi “O‘zbekiston Respublikasi fuqarosi pasportining nusxasi” so‘zlari “O‘zbekiston

Respublikasi fuqarosi pasportining nusxasi yoki O‘zbekiston Respublikasi hududida

identifikatsiyalovchi ID-

karta nusxasi yoxud chet el fuqarosi va fuqaroligi bo‘lmagan

shaxs tomonidan olingan O‘zbekiston Respublikasida yashash guvohnomasi nusxasi”

so‘zlari bilan almashtirilishi zarur.

2019-yil 31-

oktabrda O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti

ning PQ

–

4502-son

qarori [7] qabul qilingan. Mazkur qarorga muvofiq, 2020-yil 1-

yanvardan ro‘yxatdan

o‘tkaziladigan mehnat shartnomalaridagi ma’lumotlar asosida “YAMMT” IDAKda

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Issue

–

4

№

1 (2023) / ISSN 2181-1415

121

avtomatik tarzda shakllantiriladigan xodimning mehnat faoliyati to‘g‘risidagi

ma’lumotlarni o‘z ichiga oluvchi elektron mehnat daftari joriy etilgan.

Shuningdek, O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019

-yil

5-dekabrdagi 971-

son qarori bilan tasdiqlangan “Yagona milliy mehnat tizimi”

idoralararo dasturiy-apparat kompleksida

mehnat shartnomalarini ro‘yxatdan o‘tkazish,

elektron mehnat daftarchalarini shakllantirish va yuritish tartibi to‘g‘risidagi nizom[8]da

xodimning elektron mehnat daftarchasi tushunchasiga ta’rif berilgan hamda unda

ko‘rsatiladigan ma’lumotlar to‘liq bayo

n qilingan.

Shu munosabat bilan, Advokat stajyorining faoliyatini tashkil etish tartibi

to‘g‘risidagi nizomning 5

-

bandidagi “mehnat daftarchasi, birinchi marta ishga kirayotgan

talabgorlar bundan mustasno” so‘zlari “mehnat daftarchasi yoki xodimning elektr

on

mehnat daftarchasi, birinchi marta ishga kirayotgan talabgorlar bundan mustasno”

so‘zlari bilan almashtirilishi mantiqan to‘g‘ri va maqsadga muvofiq bo‘ladi.

Shundan so‘ng advokatlik tuzilmasida talabgorning nazariy bilimlari va amaliy

ko‘nikmalarining umumiy holati hamda unga stajirovka o‘tash nima uchun zarurligini

aniqlash maqsadida talabgor va advokatlik tuzilmasining (hududiy boshqarmaning)

rahbari o‘rtasida suhbat tashkil qilinadi.

Suhbat natijasiga ko‘ra, quyidagi qarorlardan biri qabul qilinadi h

amda

stajyorlikka qabul qilish va stajirovka rahbarini tayinlashga oid ma’lumotlar advokatlik

tuzilmasining (hududiy boshqarmaning) rahbari tomonidan chiqariladigan buyruqda aks

ettiriladi:

1) talabgorni stajyorlikka qabul qilish haqida qaror;

2) talabgorni stajyorlikka qabul qilishni rad etish haqida qaror.

Stajirovkaning asosiy vazifasi talabgorni advokat maqomiga ega bo‘lish uchun

tayyorlash, uning nazariy bilimlarini oshirish hamda kasbga oid bilim va ko‘nikmalarini

hosil qilishdir. Shundan kelib chiqib, advokat stajyorga rahbar sifatida zarur kasbiy

fazilatlarga ega bo‘lgan, advokatlik faoliyati bilan ma’lum bir muddat davomida uzluksiz

shug‘ullangan, yetarlicha kasbiy bilim va ko‘nikmalarga ega advokatni tayinlash kerak

bo‘ladi. Chunki advokat stajyorn

ing advokat maqomini olish

ш

da stajirovka rahbarining

o‘rni katta ahamiyatga ega. Shu bois, tadqiqot doirasida stajirovka rahbariga qo‘yilgan

talablar hamda unga bog‘liq holatlarni o‘rganish va tahlil qilish muhimdir.

Xorijiy davlatlarning bu boradagi tajri

basini o‘rganadigan bo‘lsak, Ukraina [9]da

alohida stajirovka rahbarlari reyestri mavjud bo‘lib, ushbu ro‘yxatga kirish uchun

advokat hududiy advokatlar kengashiga murojaat qilishdan oldin uch yil davomida

intizomiy jazoga (ogohlantirish bundan mustasno) t

ortilmagan bo‘lishi lozim.

Litva qonunchiligi[10]da esa belgilangan muddat davomida Litvaning amaliyotchi

advokatlari ro‘yxatidagi advokat stajirovka rahbari bo‘lishi mumkin, shuningdek,

stajirovka rahbari bo‘lish uchun amalda intizomiy javobgarlikka torti

lgan jazoga ega

bo‘lmasligi kerak.

Bu masala bo‘yicha Moldova qonunchiligi[11]da stajirovka rahbarida advokat

stajyori uchun yetarli joy bo‘lishi, qonunchilikda belgilangan muddat davomida

advokatlik faoliyati bilan shug‘ullangan va benuqson obro‘

-

e’tiborga ega bo‘lishi shartligi

belgilangan.

Endi stajirovka rahbari bo‘lish uchun qancha muddat davomida advokatlik

faoliyati bilan shug‘ullangan bo‘lishi kerakligiga to‘xtaladigan bo‘lsak, amaldagi

qonunchilikka ko‘ra, stajirovka rahbari bo‘lish uchun kamida uc

h yillik ish stajiga ega

bo‘lish zarurligi belgilangan.

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Issue

–

4

№

1 (2023) / ISSN 2181-1415

122

Fikrimizcha, qonun chiqaruvchi ushbu ish stajida umumiy ish staj yoki advokatlik

faoliyatiga oid bo‘lgan ish stajlardan qaysi birini nazarda tutganiga aniqlik kiritish hamda

uni qonun darajasida belgilash kerak.

Xorijiy davlatlar, masalan, Rossiya Federatsiyasi[12], Ukraina [13], Belarus [14],

Moldova [15], Qozog‘iston [16], Turkmaniston [17], Armaniston [18], Litva [19]

tajribasini tahlil qilish shuni ko‘rsatdiki, stajirovka rahbari bo‘lish uchun advo

kat sifatida

kamida besh yillik ish stajiga ega bo‘lgan shaxs bo‘lishi mumkin, ushbu muddat Gruziya

[20], Tojikiston [21]da belgilanmagan.

Qayd etish joizki, o‘tkazilgan ijtimoiy so‘rov natijalariga ko‘ra, “Stajirovka rahbari

bo‘lish uchun advokat qancha muddat davomida advokatlik faoliyati bilan shug‘ullangan

bo‘lishi kerak deb o‘ylaysiz?” degan savolga respondentlarning 134 nafari “3 yil”, 16

nafari “4 yil”, 77 nafari “5 yil va undan ortiq” deb, 15 nafari esa “javob berishga

qiynalaman” deb javob berishga

n.

Yuqorida ko‘rsatilgan xorijiy davlatlar tajribasini o‘rganish va ijtimoiy so‘rov

natijalari shuni ko‘rsatmoqdaki, stajirovka rahbari bo‘lish uchun quyidagi asosiy talablar

belgilanishi zarur:

1) benuqson obro‘

-

e’tiborga ega bo‘lishi kerak;

2) advokatning stajirovka rahbari sifatida tayinlanayotgan vaqtida unga nisbatan

qo‘llanilgan intizomiy jazo chorasi bo‘lmasligi lozim;

3) advokat sifatida ma’lum bir muddat ishlagan bo‘lishi zarur;

4) advokat Stajirovka rahbarlari reyestriga kiritilgan bo‘lishi kerak;

5)

advokat stajyor bilan ishlash uchun yetarli joy bo‘lishi lozim.

Nazarimizda, stajirovka rahbarining advokatlik faoliyati bilan shug‘ullanishi

hamda stajyor bilan doimiy ishlashi uchun o‘zining alohida joyi bo‘lishi kerak.

Mamlakatimizda aksariyat advokatl

ar advokatlik byurosi manzili o‘zining yashash

manziliga rasmiylashtirganligi, ushbu manzilda oila bilan birga turishini hisobga olib,

qonunchilikka advokatlik byurosi advokatiga advokat stajyori bilan ishlashi uchun yetarli

joyi bo‘lgan taqdirda stajirovka rahbari bo‘lish mumkinligi to‘g‘risida qoida kiritilishi

lozim.

Qayd etish kerakki, asosiy ishga va doimiy daromadga ega bo‘lgan shaxs ko‘pchilik

holatlarda kam oylik beriladigan advokatlik tuzilmasiga stajyor sifatida ishga kirishni

istamaydi. Amaldagi

qonunchilikka ko‘ra, talabgor stajyor bo‘lish uchun amalda

ishlayotgan asosiy ish joyidan bo‘shashi va advokatlik tuzilmasiga mehnat qonunchiligiga

muvofiq ishga kirishi kerak.

Bu borada Ukraina qonunchiligi[22]ning ijobiy tajribasiga qaraydigan bo‘lsak,

s

tajirovka asosiy ishdan bo‘sh vaqtda olti oy davomida amalga oshiriladi, bunda ish

vaqtining umumiy hisobi va stajirovka rejasi kamida 550 soat bo‘lishi zarur.

S.Abdraxmanova[23] “advokatlik kasbiga talabgorlar uchun bepul stajirovka o‘tash

dolzarb hisobla

nib, pullik stajirovka o‘tash advokat maqomini olish imkoniyatlarini

cheklaydi” degan fikriga to‘liq qo‘shilamiz hamda advokat maqomiga ega bo‘lishga

talabgor advokatlik tuzilmasida stajirovkani asosiy xodim sifatida o‘tashi lozim deb

hisoblaymiz.

Xorijiy davlatlar qonunchiligida (Rossiya, Ukraina, Belarus, Tojikiston,

Turkmaniston, Moldova, Qozog‘iston, Armaniston, Fransiya, Germaniya) stajirovka

o‘tashning muddatlari advokaturaga oid qonunlarida aniq belgilab qo‘yilgan. Millliy

qonunchiligimizda stajirovk

a o‘tash muddati qonunda emas, balki qonunosti hujjatida

uch oydan ikki yilgacha ekanligi belgilangan. Fikrimizcha, ushbu normani O‘zbekiston

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Issue

–

4

№

1 (2023) / ISSN 2181-1415

123

Respublikasining “Advokatura to‘g‘risida”gi Qonunining 81

-moddasida aniq belgilab

qo‘yish zarur.

Endi ushbu davlat

larda stajirovkaning davom etish muddatlari to‘g‘risida to‘xtalib

o‘tsak, misol uchun, Rossiya Federatsiyasi[24], Tojikiston[25], Turkmaniston[26],

Qozog‘iston[27]da olti oydan bir yilgacha belgilangan bo‘lsa, ushbu muddat

Belarus[28]da uch oydan olti oygacha, Armaniston[29]da bir yildan ikki yilgacha,

Moldova[30]da stajirovka ko‘pi bilan yigirma to‘rt oy, bunda talabgor o‘n ikki oydan so‘ng

malaka imtihonini topshirishi mumkin, Fransiya[31], Litva[32] va Germaniya[33],

Ispaniya[34]da ikki yilni tashkil etadi.

Tahlillar shuni ko‘rsatdiki, ba’zi xorijiy davlatlar qonunchiligida stajirovka o‘tash

oraliq muddat tariqasida emas, balki aniq bir muddat sifatida belgilangan. Masalan, olti

oy, bir yil, ikki yil. Ushbu tajribani Ukraina, Litva, Germaniya, Ispaniya qonunchiligida

ko‘rish mumkin.

Fikrimizcha, aniq bir muddat qilib belgilashning ham ijobiy, ham salbiy jihatlari

mavjud. Misol uchun, qonunchilikda stajirovkaning aniq muddati belgilanishi advokat

maqomiga ega bo‘lishga talabgor shaxs uchun zarur kasbiy bili

m va amaliy

ko‘nikmalarning yetarlicha shakllanishiga olib kelishini ijobiy jihat deb ta’kidlash

mumkin. Biroq talabgor yetarlicha nazariy va kasbiy bilim hamda ko‘nikmalarga ega

bo‘lgan taqdirda ham stajirovkaning belgilangan muddati tugashini kutishga, n

atijada

ushbu shaxsning advokat maqomini olishi ma’lum bir muddat ortga surilishiga olib

kelishini salbiy jihat sifatida ko‘rsatish mumkin.

O‘zbekiston Respublikasi Advokatlar palatasining Toshkent shahar hududiy

boshqarmasi huzurida tashkil etilgan malaka

komissiyasi bergan statistika ma’lumotiga

ko‘ra, 2021

-

yilda jami 351 nafar talabgor shaxs malaka imtihoni topshirgan bo‘lib,

shundan 147 nafari uch oy, qolgan 166 nafari boshqa turli muddatlarda stajirovka

o‘tagan, 38 nafari esa stajirovka o‘tashdan ozod qilingan[35]. E’tiborli jihati shundaki,

2021-

yil holatiga ikki yil davomida stajirovka o‘tagan talabgorlarning soni atigi 30

nafarni tashkil etgan.

Tadqiqot ishi doirasida o‘tkazilgan ijtimoiy so‘rovda “Advokat stajyori tomonidan

advokat maqomiga ega bo‘l

ishga tayyorlanishi hamda advokatlik faoliyati bilan

shug‘ullanishi uchun yetarli kasbiy bilim va ko‘nikmalarga ega bo‘lishi uchun eng kamida

qancha muddat zarur deb hisoblaysiz?” degan savolga respondentlarning 59 nafari “3

oy”, 72 nafari “6 oy”, 56 nafari “1 yil”, 21 nafari “2 yil” muddat yetarli degan fikrni

bildirgan, 34 nafari “stajirovka davomida kasbga oid bilim va ko‘nikmalarni egallash

bo‘yicha muddat belgilamaslik kerak” degan fikrni bildirgan.

Bizning fikrimizcha, xorijiy davlatlar qonunchiligining ijobiy tajribasini inobatga

olib, ijtimoiy so‘rov va statistika ma’lumotlaridan kelib chiqqan holda “Advokatura

to‘g‘risida”gi O‘zbekiston Respublikasi Qonunining 81

-moddasida stajirovka muddati uch

oydan ikki yilgacha davom etishi to‘g‘risidagi norma a

slicha aks etishi lozim.

Amaldagi qonunchilikka ko‘ra, talabgor har uch oyga mo‘ljallangan stajirovka

uchun yakka tartibdagi rejalarini tuzadi va bu reja advokatlik tuzilmasining (hududiy

boshqarmaning) rahbari tomonidan tasdiqlanadi.

Stajirovka muddati davomida kundalik yuritilib, unda stajirovka rahbari

tomonidan berilgan topshiriqlar va boshqa ishlar hisobot shaklida kiritilib boriladi. Shu

bilan birga, stajirovka davrida stajyor tomonidan ikkita referat tayyorlanishi va ular

advokatlik tuzilmasida himoya qilinishi kerak. Fikrimizcha, bugungi kunda referat

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Issue

–

4

№

1 (2023) / ISSN 2181-1415

124

yozishning o‘rniga sud

-tergov amaliyotidagi real kazuslar hamda mantiqiy savollarga

javob topish mexanizmini joriy etish zaruriyati mavjud.

Fransiya qonunchiligi ko‘ra, advokatlik kasbiga kirish uchun juda qat’iy talablar

qo‘yilgan. Advokat maqomini olish uchun talabgorlarning nazariy bilim va amaliy

ko‘nikmalari tayyorgarligi, huquq magistr darajasiga ega bo‘lishidan tashqari,

advokatlarni professional tayyorlash hududiy markazlarida 18 oy davomida o‘qi

sh va

bitiruv imtihonlarini topshirish kerak bo‘ladi[36]. Advokat maqomiga ega bo‘lishga

talabgor maxsus professional tayyorlash markaziga kirish imtihonini ham topshirishi

kerak.

O‘qish davri uch bosqichdan iborat bo‘lib, asosiy fanlarni o‘rganish, nomzod

bilan

individual ishlash va advokat bilan amaliyot o‘tashdan tashkil topgan [37].

Armaniston Respublikasi[38]da advokat maqomini olish tartibi nazariy va amaliy

mashg‘ulotlarni qamrab olgan advokatlik maktabida majburiy o‘qitishni nazarda tutadi.

Talabgor

o‘qishni tamomlaganidan keyin advokatlik faoliyatini amalga oshirishga asos

bo‘luvchi litsenziya olish uchun yagona imtihonni topshiradi.

Nazarimizda, ikkita referat tayyorlash va uni himoya qilish hozirgi kunda

advokatlik faoliyati bilan shug‘ullanishda zarur bo‘lgan nazariy bilim va amaliy

ko‘nikmalarni egallash imkonini bermaydi, shuningdek, stajirovka o‘tashdan kutilayotgan

natijaga erishib bo‘lmaydi. Shu bois, referat tayyorlash tizimidan voz kechish hamda

Advokat stajyorining faoliyatini tashkil etis

h tartibi to‘g‘risidagi nizomning 21

-bandiga

stajirovka rahbari tomonidan har hafta uchun beriladigan moddiy huquq va protsessning

dolzarb masalalari bo‘yicha beshta mantiqiy savol va ikkita muammoli holat(keys)ga

yozma javoblar, shuningdek, holat bo‘yicha

rasmiylashtiradigan hujjatga tegishli

namunalarni tayyorlaydigan hamda ularni advokatlik tuzilmasining rahbar organi oldida

stajirovka yakunlanmasdan oldin himoya qilinishi to‘g‘risidagi normani kiritish

maqsadga muvofiqdir.

Stajyor stajirovka rahbari tomonidan tasdiqlanadigan yakka tartibdagi rejasida

belgilangan yakuniy ishlarni o‘z vaqtida va to‘liq bajarganligi to‘g‘risida hisobot

tayyorlaydi. Shundan so‘ng stajirovka rahbari stajyorga tavsifnoma tayyorlab beradi

hamda ushbu tavsifnoma advokatlik tuzilmasi rahbari imzosi va tuzilma muhri bilan

tasdiqlanadi.

Fikrimizcha, stajirovka yakuni bo‘yicha advokatlik tuzilmasiga

va stajirovka rahbariga stajyor tomonidan yakka tartibdagi rejasining bajarilish

holati, stajirovka rahbari tomonidan har hafta uchun berilgan huquq va protsessning

dolzarb masalalari bo‘yicha mantiqiy savollar va muammoli holat (keys, kazus)larga

tayyorlangan javoblarni advokatlik tuzilmasining rahbar organi oldida himoya qilganlik

natijalaridan kelib chiqqan holda malaka imtihoni topshi

rishga tavsiya etish to‘g‘risida

qaror qabul qilish vakolati bo‘lishi lozim.

Shu bilan birga, stajirovka muddatini qonunchilikda belgilangan muddatgacha

uzaytirish to‘g‘risida yoxud stajirovka o‘tashning eng oxirgi muddati tugashi munosabati

bilan stajyor bilan tuzilgan mehnat shartnomasi (kontrakt) bekor qilinish va stajyorni

advokatlik tuzilmasidan chiqarish to‘g‘risida qaror qabul qilish vakolatini berish kerak.

Qayd etish kerakki, xorijiy davlatlar qonunchiligida stajirovka rahbari bilan

advokat stajyor

ining birgalikda ishlashlari uchun rahbarni rag‘batlantirish yoki muayyan

huquqdan mahrum qilish mexanizmi yaratilgan.

Shu bois, Advokat stajyorining faoliyatini tashkil etish tartibi to‘g‘risidagi nizomni

advokat stajyori stajirovka rahbari bo‘lgan advoka

tdan ijobiy xulosa olgan va malaka

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Issue

–

4

№

1 (2023) / ISSN 2181-1415

125

imtihonini muvaffaqiyatli topshirgan taqdirda advokat Advokatlar palatasi hududiy

boshqarmasi tomonidan moddiy rag‘batlantirilishi mumkinligi, advokat stajyori

stajirovka rahbari bo‘lgan advokatdan ijobiy xulosa olgan, am

mo malaka imtihonini

muvaffaqiyatli topshira olmasa, aksincha, uni bir yilgacha stajyor olish huquqidan

mahrum etilishi mumkinligi to‘g‘risidagi norma bilan to‘ldirish taklif etiladi.

Yana bir muhim masalalardan biri shuki, O‘zbekiston Respublikasida qabul

qilingan stajirovkaga oid normativ-

huquqiy hujjatlarda hamda O‘zbekiston Respublikasi

Advokatlar palatasining rasmiy veb-sayti[39]da ham advokat stajyorlari reyestri haqida

ma’lumot m

avjud emas.

Bu borada Rossiya Federatsiyasi qonunchiligi[40]ni o‘rganadigan bo‘lsak, 2020

-yil

27-maydagi Rossiya Federatsiyasi Federal Advokatlar palatasi Kengashi qarorining 14-

sonli bayonnomasi bilan tasdiqlangan Stajirovka o‘tash tartibi to‘g‘risidagi n

izomda

advokat stajyorlarini reyestrga kirish tartibi belgilangan. Unga ko‘ra, Advokat stajyorlari

reyestrida reyestrga kiritish uchun taqdim qilinadigan hujjatlar, stajyor

rasmiylashtirilgan raqam, uning familiyasi, ismi, otasining ismi, stajyor maqomini olish

bilan bog‘liq ma’lumotlar, advokat

-rahbarning familiyasi, ismi, otasining ismi va

rasmiylashtirilgan raqami, stajirovka muddati, stajyor haqidagi yozuvni o‘zgartirish va

stajyor maqomini tugatish to‘g‘risida ma’lumotlar hamda reyestrga kiritish va ch

iqarib

yuborish asoslari bo‘lishi lozim[41].

Litva qonunchiligi[42]ga ko‘ra, advokat yordamchisi bu Litva advokat

yordamchilari ro‘yxatiga kiritilgan va advokatlik faoliyatiga tayyorgarlik ko‘rmoqchi

bo‘lgan jismoniy shaxs hisoblanadi. Ma’lumot o‘rnida, ma

zkur davlat qonunchiligida

“advokat stajyori” lavozimi o‘rniga “advokat yordamchisi” tushunchasi qo‘llaniladi.

Polsha[43]da ham advokatlar va advokat stajyorlarining ro‘yxati mavjud bo‘lib,

aynan ularning advokat yoki advokat stajyori ekanligi rasmiy saytdan aniqlanadi. Xuddi

shunday tartib Xorvatiya[44]da ham mavjud.

O‘zbekiston Respublikasi Advokatlar palatasi Toshkent shahar hududiy

boshqarmasining ma’lumotiga ko‘ra, 2021

-yil davomida 87 nafar advokat stajyori, 2022-

yilning yanvar-aprel oylarida 50 nafar advokat stajyori Toshkent shahrida joylashgan

advokatlik tuzilmalarida stajirovka o‘tash uchun ro‘yxatdan o‘tgan[45]. Ammo ushbu

statistika ma’lumotlari Advokatlar palatasi va uning hududiy boshqarmalarining rasmiy

saytlarida ochiqlanmagan[46].

Fikrimizcha, ushbu mexanizmning milliy qonunchilikka kiritilishi advokatlik

tuzilmalarida stajirovka o‘tayotgan va kelajakda advokat maqomiga ega bo‘lish istagida

bo‘lgan talabgor shaxslar hamda stajirovka rahbarlari to‘g‘risida Advokatlar palatasida

aniq tahliliy m

a’lumot bo‘lishiga, qog‘ozbozlikning oldi olinishiga, advokat bo‘lmoqchi

bo‘lgan yosh mutaxassislarning stajirovka rahbarini tanlashda kengroq imkoniyat

bo‘lishiga, shuningdek, tadqiqotchilar tomonidan stajirovka o‘tash bilan bog‘liq holatlar

yetarlicha o‘

rganilishiga va kelgusida asoslantirilgan takliflar ishlab chiqilishiga olib

keladi.

Shu munosabat bilan, Advokat stajyorining faoliyatini tashkil etish tartibi

to‘g‘risidagi nizomni Advokat stajyorlari reyestrini shakllantirish va yuritish tartibi

O‘zbeki

ston Respublikasi Advokatlar palatasi tomonidan belgilanishi haqidagi 301-band

bilan to‘ldirish zarur.

Yana bir tahlil qilinishi kerak bo‘lgan masalalardan biri bu ayrim toifadagi

shaxslarni ma’lum bir shartlarni bajarganidan so‘ng stajirovka o‘tashdan ozo

d qilish

hisoblanadi[47].

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Issue

–

4

№

1 (2023) / ISSN 2181-1415

126

Amaldagi qonunchilikka ko‘ra, quyidagi lavozimlarda uch yil davomida ishlagan

shaxslar advokatlik tuzilmasida stajirovkadan o‘tmasdan malaka imtihonida ishtirok

etishga haqli ekanligi belgilangan:

1) davlat organlari va tashkilotlarining yuridik xizmati xodimi sifatida;

2) sudya, tergovchi, surishtiruvchi yoki prokuror.

Fikrimizcha, ushbu lavozimlarda ishlagan shaxslarni stajirovka o‘tashdan ozod

qilishdan oldin, ularning ishdan bo‘shashining asos va sabablarini sinchkovlik bilan,

har

tomonlama va xolisona o‘rganib chiqish kerak. Masalan, 2021

-yilda Sudyalar oliy

kengashi qarori bilan 38 nafar sudyaning vakolati muddatidan ilgari tugatilgan bo‘lib,

shundan 19 nafari sudyalik qasamyodi va “Sudyalar odobi kodeksi” talablarini

buzgan[4

8]. Mazkur holat bo‘yicha sudyalar salbiy xulosa bilan ishdan bo‘shatilgan

hisoblandi va ularni stajirovkadan ozod qilmaslik mantiqan to‘g‘ridir.

Shuningdek, stajirovka o‘tashdan ozod qilinishi nazarda tutilgan shaxslar ushbu

lavozimdan ishdan bo‘shaganidan so‘ng aniq bir cheklangan muddat davomida, masalan

ishdan bo‘shaganidan keyin bir yil davomida, advokat maqomiga ega bo‘lish uchun

malaka komissiyasiga hujjatlarni topshirish shartini ham kiritish kerak deb hisoblaymiz.

Chunki shaxs ma’lum bir vaqt davom

ida yuridik sohada faoliyat yuritmasa, amaliy

ko‘nikmalari bilan birga professionallikni ham yo‘qotishi mumkin.

O‘zbekiston Respublikasi Advokatlar palatasining Toshkent shahar hududiy

boshqarmasida stajirovka o‘tash davomida aniqlandiki, Davlat xavfsizlik

xizmati

tergovchilariga tegishli mehnat daftarchasi o‘zlariga berilmasligi sababli ular vakolatli

organ tomonidan tasdiqlangan ma’lumotnoma asosida stajirovkadan ozod qilinmoqda.

Xuddi shuningdek, ichki ishlar va bojxona organlarining surishtiruvchi va

te

rgovchilariga tegishli bo‘lgan mehnat daftarchalarida ushbu shaxslarning

surishtiruvchi va tergovchi lavozimlarida ishlaganligi yozilmasligi aniqlandi. Amaliyotda

ushbu shaxslar ham malaka komissiyasiga stajirovkadan ozod qilish uchun vakolatli

organ tomon

idan tasdiqlangan ma’lumotnoma taqdim etishmoqda. Bu esa amaldagi

advokaturaga oid qonunchilik hujjatlari talablariga zid hisoblanadi.

Advokatlar o‘rtasida o‘tkazilgan ijtimoiy so‘rovda 187 (12,1) nafar respondent

davlat organlari, xo‘jalik boshqaruvi orga

nlari, davlat korxonalari, muassasalari va

tashkilotlarining yuridik xizmat xodimlari, sudya, tergovchi, surishtiruvchi yoki prokuror

lavozimida kamida uch yil yuridik mutaxassislik bo‘yicha ish stajiga ega bo‘lgan

shaxslarning ham stajirovka o‘tashi shart

degan fikrni bildirgan[49].

Bu borada Moldova qonunchiligi[50]da doktorlik ilmiy darajasiga ega bo‘lgan,

shuningdek, sudya yoki prokuror lavozimida o‘n yildan kam bo‘lmagan ish stajiga ega

bo‘lgan, agar olti oy davomida iste’foga chiqqanidan keyin ular ad

vokatlik faoliyati bilan

shug‘ullanish uchun litsenziya olishga ariza bilan murojaat qilgan shaxs professional

stajirovka o‘tashdan ozod qilinishi belgilangan.

Ukraina qonunchiligi[51]da malakaviy imtihon topshirishga ruxsat so‘rab

murojaat qilgan kun, sha

xs oxirgi ikki yil davomida bir yildan kam bo‘lmagan muddatda

advokat yordamchisi sifatida ish stajiga ega bo‘lsa, stajirovka o‘tashdan ozod qilinadi.

Qozog‘iston qonunchiligida stajirovka o‘tamaydigan ayrim shaxslar ro‘yxati

ko‘rsatib o‘tilgan[52]. Qozog‘iston qonunchiligi bo‘yicha xulosa qiladigan bo‘lsak,

stajirovka o‘tashdan ozod qilinishi belgilangan shaxslar faqatgina sudyalardir.

Shuningdek, pensiya yoshiga to‘lgan yoki sudyalik lavozimini egallashning eng yuqori

yoshiga to‘lgan, tibbiy xulosaga ko‘r

a, professional vazifalarini kelgusida bajarishga

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Issue

–

4

№

1 (2023) / ISSN 2181-1415

127

to‘sqinlik qiladigan salomatlik holatida bo‘lgan sudyalar stajirovka o‘tashdan ozod

qilinishi nazarda tutilgan [53].

Fikrimizcha, ushbu sudyalarni stajirovka o‘tashdan ozod qilish qonunchilikda

belgilanganl

igi ijobiy holat bo‘lishi mumkin, lekin ularning yoshi, sog‘lig‘i hamda malakali

yuridik yordam ko‘rsatish kafolatini ta’minlash nuqtayi nazaridan stajirovka o‘tashdan

ozod qilmaslik masalasini chuqur o‘rganish zarur.

Bu borada Fransiya qonunchiligida hudu

diy professional ta’lim markazlarida

maxsus ta’lim tayyorgarligidan o‘tish majburiydir, shundan keyingina imtihon topshirish

mumkin. Shunisi e’tiborga loyiqki, Fransiyada advokat maqomiga talabgorlarning

hammasi ham hududiy professional ta’lim markazlari kirish imtihonidan o‘ta olmaydilar.

Huquq fanlari doktori ilmiy darajasiga ega bo‘lgan shaxslar hududiy professional ta’lim

markazlarining nazariy va amaliy mashg‘ulotlariga kirish imtihonlarisiz qabul

qilinadi[54].

Ozarbayjonda ilgari advokat (advokatlik f

aoliyati intizomiy jazo chorasi qo‘llash

asosida tugatilgan shaxslar bundan mustasno) bo‘lgan va sobiq sudya yozma test yoki

majburiy ta’limdan o‘tmasdan, og‘zaki suhbatdan o‘tib advokat bo‘lishi mumkin[55].

Belarus qonunchiligi[56]da ilgari uch yil davomida advokatlik faoliyatini amalga

oshirgan shaxsga stajirovka o‘tash talab qilinmaydi, agar advokatlik faoliyati tugatilgan

kundan boshlab besh yildan ortiq vaqt o‘tmagan bo‘lsa, advokatlar uyushmasidan

obro‘sizlantiruvchi holatlar tufayli chiqarilgan (ishdan bo‘shatilgan) shaxslar bundan

mustasno.

Bu borada B.Salomovning “ilgari kamida 3 yil advokatlik faoliyati bilan

shug‘ullanib, o‘z ixtiyoriga ko‘ra, advokaturadan ketgan va oradan 6 yil o‘tmasdan yana

advokatlik maqomini olish istagini bildirgan shaxslar

ga stajirovkani o‘tamasdan malaka

imtihonini topshirishga ruxsat berishni nazarda tutuvchi normalarni sohani tartibga

soluvchi qonun hujjatiga kiritish maqsadga muvofiq” [57] degan fikrga qisman

qo‘shilaman. Nazarimizda, advokatura kasbiga qaytish muddatin

i 6 yil emas, balki

qisqaroq muddatga (masalan, 1, 2, 3 yil) belgilash kerak deb hisoblaymiz.

Shuningdek, advokatlar o‘rtasida o‘tkazilgan ijtimoiy so‘rovda 208 (13,4) nafar

respondent ilgari advokat bo‘lgan, lekin o‘z ixtiyoriga ko‘ra (bunda intizomiy yok

i jinoiy

javobgarlikka tortilmagan bo‘lishi kerak) advokatura tizimidan ketgan shaxslarga

advokat maqomini olish uchun stajirovka o‘tmasdan malaka imtihonini topshirishga

ruxsat berish kerak degan fikrni bildirgan[58].

Fikrimizcha, milliy qonunchiligimizga

o‘tkazilgan ijtimoiy so‘rov natijalari,

olimlarning fikrlari hamda Belarus va Ozarbayjon qonunchiligidan kelib chiqib, uch yil

davomida advokatlik faoliyatini amalga oshirgan shaxsga, yurisprudensiya yo‘nalishidagi

oliy ta’lim muassasalari, yuridik kadrla

r malakasini oshirish va qayta tayyorlash

muassasalarining kamida uch yil yuridik mutaxassislik bo‘yicha ish stajiga ega bo‘lgan

pedagog kadrlari stajirovka o‘tashdan ozod qilinadiganlar ro‘yxatiga kiritish maqsadga

muvofiq.

Advokatlar palatasining Toshkent shahar hududiy boshqarmasi huzurida tashkil

etilgan malaka komissiyasi ma’lumotiga ko‘ra, 2021

-yil davomida jami 351 nafar talabgor

shaxs malaka imtihoniga hujjat topshirgan bo‘lib, shulardan 38 nafari stajirovkadan ozod

qilingan. Tahlillarga ko‘ra [59],

stajirovkadan ozod qilinganlarning aksariyati ichki ishlar

organlari tergovchilari hisoblanadi[60].

Qozog‘iston qonunchiligi [61]da ham stajirovka o‘tash bilan bog‘liq o‘ziga xos

xususiyatlari mavjud, jumladan, stajirovkani muvaffaqiyatli o‘taganligi to‘g‘risidagi xulosa

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Issue

–

4

№

1 (2023) / ISSN 2181-1415

128

advokatlar hay’ati prezidumi tomonidan tasdiqlangan kundan boshlab uch yil davomida

haqiqiy hisoblanishi belgilangan. Bundan tashqari, stajirovkadan muvaffaqiyatli o‘tmagan

shaxs yana stajirovka o‘tash uchun umumiy asoslarda ruxsat berilis

hi belgilangan.

Bayon qilinganlardan kelib chiqib, Advokat stajyorining faoliyatini tashkil etish

tartibi to‘g‘risidagi nizomni stajirovkani muvaffaqiyatli o‘tagan advokat stajyorlari

stajirovka muddati tamomlangan vaqtdan boshlab ikki yil ichida advokat maqomini olish

uchun malaka imtihonini topshirishi mumkinligi, ushbu muddat o‘tkazib yuborilgan

taqdirda u umumiy asoslarda yana stajirovkani o‘tishi kerakligi to‘g‘risidagi huquqiy

normani aks ettiruvchi 281-

band bilan to‘ldirish taklif etiladi.

Yuqorida qonunchilikka taklif etilayotgan normalar, birinchidan, stajirovka bilan

bog‘liq munosabatlarni tartibga solishga qaratilgan bo‘lsa, ikkinchidan, advokat

maqomiga ega bo‘lishga talabgor shaxs hamda stajirovka rahbarining huquq va

majburiyatlari aniq belgilanishini nazarda tutadi.

XULOSALAR

1. Advokatura institutini yosh malakali kadrlar bilan to‘ldirish, xuddi shuningdek,

yuridik mutaxassislik bo‘yicha ish stajiga ega malakali kadrlarning huquqlarini

cheklamaslik nuqtayi nazaridan talabgor shaxsg

a yuridik mutaxassislik bo‘yicha ish

stajiga ega bo‘lish yoki stajirovka o‘tash talablaridan birini tanlash huquqini berish kerak

degan xulosa kelindi.

2. Xorijiy davlatlar qonunchiligining ijobiy tajribasini inobatga olgan holda advokat

stajyori va stajir

ovka rahbariga qo‘yilgan talablar, stajirovka muddati, advokat stajyori va

stajirovka rahbarlarining reyestrini joriy etish bo‘yicha takliflar ishlab chiqildi.

3. Xorijiy davlatlar qonunchiligining ijobiy tajribasini inobatga olgan holda

stajirovkani muvaf

faqiyatli o‘tagan advokat stajyorlari stajirovka muddati tamomlangan

vaqtdan boshlab ikki yil ichida advokat maqomini olish uchun malaka imtihonini

topshirishi zururligi, aks xolda umumiy asoslarda yana stajirovka o‘tashi lozimligi,

stajirovka rahbarini ra

g‘batlantirish yoki bir yil muddatga stajirovka rahbari bo‘lish

huquqidan mahrum qilish mumkinligi, stajirovka o‘tashdan ozod qilinadigan shaxslar

ro‘yxatini kengaytirish bo‘yicha takliflar ishlab chiqildi.

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI

:

1.

O‘zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari to‘plami, 2009

-y., 13-son, 152-modda;

Qonun hujjatlari ma’lumotlari milliy bazasi, 08.01.2018

-y., 10/18/1928-1/0520-son,

13.12.2018-y., 10/18/1928-2/2305-son;

2.

Рагулин А.В., Шайхуллин М.С. Современные проблемы и тенденции

профессионального развития адвоката // Евразийская адвокатура, № 5(6) 2013., –

С. 43.

3.

Соловьева Ю. Анализ опыта регулирования правового статуса адвоката в

Федеративной Республике Германия с позиций возможности его использования в

Российской Федерации // Вестник университета имена Кутафина О.Е. (МГЮУ), №

11/2020.

–С.226

-227.

4.

Salomov B., Davlyatov V., Pardayev S., Sayfiyeva G. O

‘

zbekistonda advokatura:

joriy holati va rivojlanish istiqbollari (tahliliy ma

’

lumot). - Toshkent: Baktria press, 2020.

–

B. 52.

5.

Мамедов Н., Голубев В. Порядок приобретения статуса адвоката: опыт

Российской Федерации и зарубежных стран // Юридические науки, Вестник КГУ.,

№ 2, 2017. –С. 197.

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Issue

–

4

№

1 (2023) / ISSN 2181-1415

129

6.

O‘zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari to‘plami, 2009

-y., 13-son, 152-modda;

Qonun hujjatlari ma’lumotlari milliy bazasi, 08.01.2018

-y., 10/18/1928-1/0520-son,

13.12.2018-y., 10/18/1928-2/2305-son

7.

Qonun hujjatlari ma’lumotlari milliy bazasi, 01.11.2019

-y., 07/19/4502/3977-

son

; Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi, 24.07.2021

-y., 06/21/6268/0700-son

8.

Qonun hujjatlari ma’lumotlari milliy bazasi, 06.12.2019

-y., 09/19/971/4114-

son; 24.12.2020-y., 09/20/806/1662-son

9.

https://zib.com.ua/ua/print/23859-

kak_budut_prohodit_stazhirovku_buduschie_advokati.html

10.

https://e-

seimas.lrs.lt/portal/legalAct/lt/TAD/b4a99200249f11e58a4198cd62929b7a?jfwid=nq7

6mm5vj

11.

https://www.legis.md/cautare/getResults?doc_id=126609&lang=ru

12.

https://docs.cntd.ru/document/901819236

13.

https://kodeksy.com.ua/ka/ob_advokature_i_advokatskoj_deyatel_nosti/down

load.htm

14.

https://kodeksy-by.com/zakon_rb_ob_advokature.htm

15.

https://www.legis.md/cautare/getResults?doc_id=126609&lang=ru

16.

https://adilet.zan.kz/rus/docs/Z1800000176

17.

https://www.ilo.org/dyn/natlex/docs/ELECTRONIC/86642/98169/F189525

2782/TKM86642.pdf

18.

https://www.arlis.am/documentview.aspx?docid=78982

19.

https://e-

seimas.lrs.lt/portal/legalAct/lt/TAD/b4a99200249f11e58a4198cd62929b7a?jfwid=nq7

6mm5vj

20.

https://matsne.gov.ge/en/document/download/15472/15/en/pdf

21.

http://ncz.tj/content/закон

-

республики

-

таджикистан

-

об

-

адвокатуре

-

и

-

адвокатской

-

деятельности

22.

https://zib.com.ua/ua/print/23859-

kak_budut_prohodit_stazhirovku_buduschie_advokati.html

23.

Абдрахманова С.Ж. Совершенствование адвокатской деятельности в

Республике Казахстан // Вестник Института законодательства РК, № 4 (45) 2016, –

С.59.

24.

https://docs.cntd.ru/document/901819236

25.

http://ncz.tj/content

/закон

-

республики

-

таджикистан

-

об

-

адвокатуре

-

и

-

адвокатской

-

деятельности

26.

https://www.ilo.org/dyn/natlex/docs/ELECTRONIC/86642/98169/F189525

2782/TKM86642.pdf

27.

https://adilet.zan.kz/rus/docs/Z1800000176

28.

https://kodeksy-by.com/zakon_rb_ob_advokature.htm

29.

https://www.legislationline.org/download/id/7436/file/Armenia_law_advoca

cy_2004_ru.pdf

30.

https://www.legis.md/cautare/getResults?doc_id=126609&lang=ru

31.

Заборовский В.В. Правовая природа квалификационного экзамена на

получение

статуса

украинского

адвоката.

//

Журнал

зарубежного

законодательства и сравнительного правоведения № 1 –

2017.

–С. 91.

32.

https://e-seimas.lrs.lt/portal/legalAct/lt/TAD/TAIS.445415?jfwid=i3h7wi2cr

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Issue

–

4

№

1 (2023) / ISSN 2181-1415

130

33.

https://www.gesetze-im-internet.de/brao/

34.

Система адвокатуры Испании //

Advokat

. 2020 г., №3. –

C. 44-48.

35.

O‘zbekiston Respublikasi Advokatlar palatasining 2022

-yil 17-martdagi 07-08-

425/320-son xati.

36.

Абрамов В.Ю. Порядок приобретения статуса адвоката и его правовой

статус // Научно

-

образовательный журнал для студентов и преподавателей

«

StudNet

» №5/2020. –С. 477

-478.

37.

Морозов

Н.В.

Основы

правового

положения

адвоката

по

законодательству Франции // Адвокат

-

ская практика. –

2006.

–

№ 18.

[Электронный ре

-

сурс]. –

Режим доступа:

http://www.center-bereg.ru/ j2469.html

(дата обращения: 14.01.2017)

38.

Мамедов Н.А., Голубев В. Порядок приобретения статуса адвоката: опыт

Российской Федерации и зарубежных стран. // Юридические науки, Вестник КГУ.,

№ 2, 2017. –С. 197.

39.

https://paruz.uz/posts/stazheru-i-pomoschniku

40.

http://ap-37.ru/dokumenti/polozhenie-o-prohozhdenii-stazhirovki/

41.

Qodiraliyev S. Issues of improving the activities of the chamber of advocates.

–

2021.

42.

https://e-seimas.lrs.lt/rs/legalact/TAD/TAIS.450539/

43.

https://rejestradwokatow.pl/prawnikzagraniczny

44.

Сарычев Д.В. Адвокатура в Республике Хорватия // Евразийская,

адвокатура, № 5 (42) 2019., –С. 33.

45.

O‘zbekiston Respublikasi Advokatlar palatasining 2022

-yil 17-martdagi 07-08-

425/320-son xati.

46.

Kamola K. SPECIFICS OF LEGAL ASSISTANCE UNDER AN AGREEMENT OF

LEGAL AID CONCLUDED BY AN ATTORNEY //World Bulletin of Management and Law.

–

2022.

–

Т. 13. –

С. 130

-131.

47.

Нурумов Д. Адвокат сўровининг назарий

-

ҳуқуқий асослари //Общество и

инновации. –

2022.

–

Т. 3. –

№.

8/S.

–

С. 296

-300.

48.

https://xs.uz/uzkr/72368

49.

Davlyatov V. Advokatura va advokatlik faoliyati bo‘yicha o‘tkazilgan sotsiologik

tadqiqot natijalari tahlili.

–

T.: «Akademnashr» nashriyoti, 2021. –

B.76-77.

50.

https://www.legis.md/cautare/getResults?doc_id=126609&lang=ru

51.

https://kodeksy.com.ua/ka/ob_advokature_i_advokatskoj_deyatel_nosti/down

load.htm

52.

https://adilet.zan.kz/rus/docs/Z000000132_

53.

Давлятов В. Х. ЮРИДИЧЕСКАЯ ПРИРОДА И ОСОБЕННОСТИ ПРАВОВОГО

СТАТУСА АДВОКАТСКИХ ФОРМИРОВАНИЙ //

Review of law sciences.

–

2020.

–

№.

1.

–

С. 188

-191.

54.

Соловьева Ю. Некоторые особенности регулирования правового статуса

адвоката в России и Франции // Журнал

EURASIAN, ADVOCACY, 6(19), 2015.

–С. 32.

55.

Беззащитные

защитники:

Системные

проблемы

адвокатуры

Азербайджана –

Доклад

миссии МКЮ

56.

2016 г. –С. 22

-24.

57.

https://kodeksy-by.com/zakon_rb_ob_advokature.htm

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Issue

–

4

№

1 (2023) / ISSN 2181-1415

131

58.

Salomov B., Davlyatov V., Pardayev S., Sayfiyeva G. O‘zbekistonda advokatura:

joriy holati va rivojlanish istiqbollari (tahliliy ma’lumot).

- Toshkent: Baktria press, 2020.

–

B. 52-53.

59.

Davlyatov V. Advokatura va advokatlik faoliyati bo‘yicha o‘tkazilgan satsiologik

tadqiqot natijalari tahlili.

–

T.: «Akademnashr» nashriyoti, 2021. –

B.79-80.

60.

Matkarimov Q. Q., Xoliqov S. I. O. G. L. XORIJIY DAVLATLARDAGI OILAVIY

MEDIATORLARGA QO

‘YILADIGAN TALABLAR VA ADVOKATNING MEDIATOR

SIFATIDAGI OILAVIY NIZOLARNI HAL ETISH TAJRIBASI //Oriental renaissance:

Innovative, educational, natural and social sciences.

–

2022.

–

Т. 2. –

№. 3. –

С. 58

-71.

61.

O‘zbekiston Respublikasi Advokatlar palatasining

2022-yil 17-martdagi 07-08-

425/320-son xati.

62.

https://adilet.zan.kz/rus/docs/Z1800000176