Педагогические основы развития творческих качеств в личности

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Journal home page:

https://inscience.uz/index.php/socinov/index

Pedagogical principles of development of creative

qualities in a person

Erkin ABDULLAYEV

1

Fergana branch of the Institute of Higher Education

ARTICLE INFO

ABSTRACT

Article history:

Received April 2023

Received in revised form

15 May 2023

Accepted 25 May 2023

Available online

15 June 2023

This article describes the activities of an individual aimed at

creating creativity, innovation creativity, creative abilities,

thinking, communication, emotions, certain types of activities,

talent, and self-formation of an individual.

2181-

1415/©

2023 in Science LLC.

DOI:

https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol4-iss4/S-pp149-155

This is an open access article under the Attribution 4.0 International

(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)

Keywords:

personality,

creativity,

design,

ability,

thinking.

Shaxsda kreativlik sifatlarini rivojlantirishning pedagogik

asoslari

ANNOTATSIYA

Kalit so‘zlar

:

shaxs,

kreativlik,

ijodkorlik,

yaratuvchanlik,

faoliyat,

qobiliyat,

tafakkur.

Ushbu maqolada shaxsning ijodkorlik, yaratuvchanlik, yangilik

yaratishga qaratilgan faoliyati, kreativlik, kreativ qobiliyat,

tafakkur, muloqot, his-

tuyg‘ular, muayyan faoliyat turlari, iste’dod,

shaxsning o‘z

-

o‘zini shakllashtirishi bayon etilgan.

Педагогические основы развития творческих качеств

в личности

АННОТАЦИЯ

Ключевые слова:

личность,

творчество,

креативность,

способность,

мышление.

В данной статье описывается деятельность личности,

направленная на создание творчества, креативности,

инновационного творчества, творческой способности,

мышления,

общения,

эмоций,

отдельных

видов

деятельности, таланта, самоформирования личности.

1

Physical education and sports retraining and qualification of specialists Fergana branch of the Institute of Higher Education.

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Special Issue

–

04 (2023) / ISSN 2181-1415

150

Jahondagi globalla

shuv va ta’limning integratsiyalashuvi jarayonlarida bo‘lajak

mutaxassislarning kasbiy-ijtimoiy tayyorgarligini rivojlantirish masalasi dolzarb
vazifalardan biri sifatida belgilanmoqda.

Zamonaviy dunyoning innovatsiyalariga moslashish, doimiy yangilanuvchi jamiyat

hayotiga yosh avlodni tayyorlash va uni zamon talablariga muvofiq takomillashtirish

jarayonlarida faol ishtirok etish qobiliyatini rivojlantirish oliy ta’lim muassasasi

pedagogining muhim kasbiy vazifasi hisoblanadi.

O‘zbekistonda kadrlar tayyorl

ashning sifat darajasini oshirish, xalqaro standartlar

asosida oliy malakali mutaxassislar tayyorlash uchun zarur shart-sharoitlarni yaratish,

har bir oliy ta’lim muassasasi jahonning yetakchi ilmiy

-

ta’lim muassasalari bilan yaqin

hamkorlik aloqalari o‘rnatishi, o‘quv jarayoniga xalqaro ta’lim standartlariga asoslangan
ilg‘or pedagogik texnologiyalar, o‘quv dasturlari va o‘quv

-uslubiy materiallarini keng

joriy qilish, talabalar, ilmiy-pedagog kadrlarning zamonaviy kasbiy bilimlari va kreativlik
qobiliyatlarini rivojlantirishda innovatsion texnologiyalardan samarali foydalanish
dolzarb masalalardan biridir.

Prezidentimizning “2019–

2021-

yillarda O‘zbekiston Respublikasini innovatsion

rivojlantirish strategiyasini tasdiqlash to‘g‘risida”gi farmonida “

Jamiyat va davlat

hayotining barcha sohalari shiddat bilan rivojlanayotgani islohotlarni mamlakatimizning

jahon sivilizatsiyasi yetakchilari qatoriga kirish yo‘lida tez va sifatli ilgarilashini
ta’minlaydigan zamonaviy innovatsion g‘oyalar, ishlanmalar va

texnologiyalarga

asoslangan holda amalga oshirishni taqozo etadi”, [9] deb alohida ta’kidlangan.

Bugungi kunda ijodkorlik, yaratuvchanlik, yangilik yaratishga qaratilgan faoliyat

kreativ faoliyat deb tushuniladi. Kreativlik so‘zi (inglizcha “create” –

yaratuvchanlik,

ijodkorlik) so‘zidan olingan bo‘lib, shaxsning ijodkorlik qobiliyati, ijodkorlik iste’dod
darajasi, shaxsning an’anaviylik yoki odat tusiga kirgan fikrlash sxemasidan uzoq bo‘lgan,
prinsipial yangi g‘oyalarni yaratishga tayyorlikni xarakterlov

chi, shuningdek,

muammolarni o‘zgacha tarzda bartaraf etish, iqtidorning mustaqil faktori sifatida qabul

qilingan ijodiy qobiliyatlaridir.

Ko‘plab tadqiqotlarda intellekt va kreativlik o‘rtasidagi aloqadorlik xususida

turlicha qarashlar mavjud. Bir guruh t

adqiqotchilar ular o‘rtasida hech qanday bog‘liqlik

yo‘q ekanligini uqtirsalar, ikkinchi guruh vakillari kreativlik va intellekt darajasi bir

-

biriga bog‘liq ekanligini ta’kidlaydilar. “Kreativlik” tushunchasi o‘zida madaniy xilma

-

xillikni aks ettiradi. G‘a

rb kishilari uchun kreativlik, umuman olganda, yangilik sanaladi.

Ular kreativlik negizida noan’anaviylik, qiziquvchanlik, tasavvur, hazil

-

mutoyiba tuyg‘usi

va erkinlik mavjud bo‘lishiga e’tiborni qaratadilar.

Aksariyat o‘qituvchilar ham aslida “kreativlik” tushunchasi qanday ma’noni

anglatishini yetarlicha izohlay olmaydilar. Ayni o‘rinda shuni alohida qayd etib o‘tish
joizki, har bir shaxs tabiatan kreativlik qobiliyatiga ega. Bu o‘rinda xorijlik olim Patti
Drapeau shunday maslahat beradi: “Agarchi o‘zing

izni kreativ emasman deb

hisoblasangiz-da, hozirdanoq kreativ tafakkurni rivojlantirishga qaratilgan darslarni
tashkil eta boshlashingizni maslahat beraman. Aslida, gap sizning ijodkor va kreativ

bo‘lganingiz yoki bo‘lmaganingizda emas, balki darslarni kre

ativlik ruhida tashkil

etishingiz va yangi g‘oyalarni amalda sinashga intilishingizdadir” [3.4].

Patti Drapeau nuqtai nazariga ko‘ra kreativ fikrlash, eng avvalo, muayyan masala

yuzasidan har tomonlama fikrlash sanaladi. Har tomonlama fikrlash talabalarda

n o‘quv

topshirig‘i, masalasi va vazifalarini bajarishda ko‘plab g‘oyalarga tayanishni talab etadi.

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Special Issue

–

04 (2023) / ISSN 2181-1415

151

Bundan farqli ravishda, bir tomonlama fikrlash esa birgina to‘g‘ri g‘oyaga asoslanishni
ifodalaydi. Mushohada yuritishda masala yuzasidan bir va ko‘p tomonl

ama fikrlashdan

birini inkor etib bo‘lmaydi.

Binobarin, bir va har tomonlama fikrlash kreativlikni shakllantirishda birdek

ahamiyat kasb etadi. Ya’ni, topshiriqni bajarish, masalani yechishda talaba yechimning
bir necha variantini izlaydi (ko‘p tomonlama

fikrlash), keyin esa eng maqbul natijani

kafolatlovchi birgina to‘g‘ri yechimda to‘xtaladi (bir tomonlama fikrlash). Ko‘z oldingizga
ta’lim jarayonini yuksak mahorat bilan boshqarayotgan, uni o‘ziga xos va qiziqarli tarzda
jo‘shqinlik, zavq

-u shavq bilan t

ashkil etayotgan o‘qituvchini keltiring.

U, garchi, o‘zini kreativ shaxs yoki ijodkor deb bilmasa

-da, biroq, kreativlikni

namoyon etuvchi ta’lim jarayonini tashkil etayotganidan, unga imkon beradigan metod,
usullarni qo‘llayotganligidan o‘zi ham mamnun, q

olaversa, talabalarning minnatdor

bo‘lishlariga erishmoqda. O‘qituvchi ta’lim jarayonida kreativ metod, usullardan qancha
ko‘p foydalansa, o‘ziga va o‘zining ijodiy, kreativ imkoniyatlariga nisbatan ishonchi

shuncha ortadi.

Ijodkor shaxsning shakllanishin

i shaxsning o‘zaro mos tarzda bajarilgan ijodiy

faoliyat va ijodiy mahsulotlarni yaratish borasidagi rivojlanishi sifatida belgilash

mumkin. Ushbu jarayonning sur’ati va qamrovi biologik va ijtimoiy omillar, shaxsning

faolligi va kreativ sifatlari, shuningdek, mavjud shart-sharoit, hayotiy muhim va kasbiy

shartlangan hodisalarga bog‘liq.

Amerikalik olim D.

Veksler “Kreativlik fikrning shunday turiki, u shaxsga bir

muammo yoki masala yuzasidan birdaniga bir nechta yechimlar paydo bo‘lishini taqozo

etadi va

shablonli, zerikarli fikrlashdan farq qilib, narsa va hodisalar mohiyatidagi o‘ziga

xoslik, noyoblik sifatlarini anglashga yordam beradi ” [6.81] –

deb ta’rif beradi.

O‘quv mashg‘ulotlarining avvaldan rejalashtirilishidan voz kechish, talabalarda

tanqidiy, kreativ tafakkurni shakllantirish va rivojlantirish, ularni ijodiy fikrlash, yangi

g‘oyalarni o‘ylab topishga majbur qilish ta’lim olishga bo‘lgan munosabatni o‘zgartirish,
ularni yutuqlarga erishishga rag‘batlantirishda asosiy omil bo‘ladi.

Kreativ sha

xs bo‘lish, bizning misolimizda esa, kreativ talaba bo‘lish –

bugungi

dunyoda afzalliklarga ega bo‘lish, masalan, boshqa talabalar ichida ajralib turish,
boshqalarga qaraganda qiziq suhbatdosh bo‘lish, hayotda uchraydigan qiyinchiliklardan

noodatiy tarzda chiqib ketish demakdir.

Kreativ qobiliyatlarni faqat yangi g‘oyalarni yaratish uchungina emas, balki hayot

tarzini yoki alohida olingan aspektlarni yaxshilash uchun qo‘llashda va shaxsning ichki
dunyosini rivojlanishida muhim o‘rin tutadi. Kreativlik axbo

rotni yodda saqlash va

faktlarni yig‘ishga asoslanganligi tufayli an’anaviy ta’lim sistemasi har doim ham

shaxsning, xususan talabaning kreativlik qobiliyatini rivojlantirishga qodir emas.

Kundalik hayot tarzi ko‘pincha shaxsning kreativ xususiyatlarining

pasayishiga sabab

bo‘ladi [12.3].

Kreativlik termini angliya-amerika psixologiyasida 60-

yillarda paydo bo‘ldi.

U individning yangi tushuncha yaratishi va yangi ko‘nikmalar hosil qilish

:

–

yo‘llay olishi;

–

o‘ziga xoslik (originallik);

–

qiziquvchanlik;

–

farazlar yaratish qobiliyati, xislatini bildiradi.

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Special Issue

–

04 (2023) / ISSN 2181-1415

152

Amerikalik olim J.Gilford kreativlikni tavsiflaydigan qator individual qobiliyatlarni

ko‘rsatadi:

–

fikrining ravonligi;

–

fikrni maqsadga muvofiqligi;

–

xayol qila olish, fantastlik (fantaziya) [4].

Talabalarning innovatsiya faoliyati tuzilmasidagi eng muhim komponent bu

refleksiyadir. Shaxsda kreativlik sifatlarini rivojlantirish jarayonining umumiy mohiyatini

to‘laqonli anglash uchun dastlab “kreativlik” tushunchasining ma’noni tus

hunib olish

talab etiladi. “Kreativlik” tushunchasini quyidagicha sharhlash mumkin: Kreativlik (lot.,

ing. “create” –

yaratish, “creative” –

yaratuvchi, ijodkor)

–

individning yangi g‘oyalarni

ishlab chiqarishga tayyorligini tavsiflovchi va mustaqil omil sifatida iqtidorlilikning

tarkibiga kiruvchi ijodiy qobiliyati.

A.X.

Maslou kreativlikda o‘z

-

o‘zini shakllantirishning ikki darajasini keltirib o‘tgan:

birinchisi

–

“ixtiyorsiz kreativlik, bunda shaxs birdan aqliga kelish, ruhlanish, qiyin

kechinmalarga eg

a bo‘ladi”, “ikkinchisi –

ixtiyoriy, og‘ir mehnat bilan bog‘liq, uzluksiz

ta’lim, kamolotga intiluvchanlik” [5.108].

A.X. Maslou kreativlikni inson tabiatining fundamental xarakteristikasi sifatida

ko‘radi, ya’ni barcha insonlardagi tug‘ma qobiliyat, lekin hayoti davomida ma’lum

ijtimoiy to‘siqlar natijasida yo‘qolib ketadi, deb hisoblaydi.

T.A. Barisheva va Yu.A.

Jigalovalar pedagogikada kreativlikni tizimli (ko‘p bosqichli,

ko‘p o‘lchamli) psixik (ruhiy) ta’lim sifatida talqin etib, unga faqatgina intel

lektual

potensialni emas, balki motivatsiya, emotsiya, estetik rivojlanish darajasining mavjudligi,

kommunikativ parametrlari, kompetentligi va hokazolarni ham kiritadi [2.16].

P. Torrensning fikricha, kreativlik: muammoga yoki ilmiy farazlarni ilgari surish;

farazni tekshirish va o‘zgartirish; qaror natijalarini shakllantirish asosida muammoni

aniqlash; muammo yechimini topishda bilim va amaliy harakatlarning o‘zaro qarama

-

qarshiligiga nisbatan ta’sirchanlikni ifodalaydi. Amerikalik psixolog P.

Torrens fikricha,

kreativlik muammo yoki ilmiy farazlarni ilgari surish; farazni tekshirish va o‘zgartirish;

qaror natijalarini shakllantirish asosida muammoni aniqlash; muammo yechimini

topishda bilim va amaliy harakatlarning o‘zaro qarama

-qarshiligiga nisbatan

ta’sirchanlikni ifodalaydi. Boshqa har qanday sifat (fazilat) kabi kreativlik ham birdaniga

shakllanmaydi [6.26].

Kreativlik muayyan bosqichlarda izchil shakllantirib va rivojlantirilib boriladi.

Demak, shaxsning kreativligi uning tafakkurida, muloqotida, his-

tuyg‘ularida, muayyan

faoliyat turlarida namoyon bo‘ladi. Kreativlik shaxsni yaxlit holda yoki uning muayyan

xususiyatlarini tavsiflaydi. Kreativlik iqtidorning muhim omili sifatida ham aks etadi.

Qolaversa, kreativlik zehni o‘tkirlikni belgilab beradi, “talabalar e’tiborini ta’lim

jarayoniga faol jalb etish”ni ta’minlaydi.

Adabiyotlarni tahlil qilish shuni ko‘rsatadiki, shaxsning ijodiy salohiyati

muammoga mustaqil qarash, qarama-qarshiliklar, tanqidiy fikrlash, har qanday

muammolarni tahlil qilish qobiliyati, analitik fikrlash, ular uchun yechim topish

qobiliyati, bilim olish, malaka va ta’lim berish usullarini yangi holatga o‘tkazish

imkoniyati, ilgari o‘rganilgan usullarni yangilarga birlashtira olish kabi ko‘nikmalarda

namoyon bo‘lishi mumk

in.

Talabaning ilmiy-tadqiqot ishlari va ilmiy yoki ijodiy loyihalarni amalga oshirish

jarayoni unda kreativlik potensialini yanada rivojlantiradi. Shaxsning mutaxassis sifatida

kasbiy kamol topishi, rivojlanishi o‘z mohiyatiga ko‘ra jarayon tarzida namoyon bo‘ladi.

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Special Issue

–

04 (2023) / ISSN 2181-1415

153

Kasbiy yetuklik inson ontogenezining muhim davrlari kasbiy kamol topish, rivojlanish

g‘oyalarining qaror topishidan (14

-17 yosh) boshlanib, kasbiy faoliyatning

yakunlanishigacha (55-

60 yosh) bo‘lgan jarayonda kechadi.

Ijodkor shaxsning shakllanishi va rivojlanishi uning ichki va tashqi olami

o‘zgarishining o‘zaro mos kelishi, ijtimoiy

-iqtisodiy shart-sharoitlar hamda inson

ontogenezi

–

tug‘ilishidan boshlab to umrining oxiriga qadar uzluksizlik, vorisiylikni

taqozo etadigan faoliyat mazmuniga b

og‘liq.

Ma’lumki, kasbiy tajriba bilim, ko‘nikma va malakalarning integratsiyasi sifatida

aks etadi. Biroq, kasbiy-

ijodiy faoliyat ko‘nikmalarining o‘zlashtirilishi nafaqat amaliy

ko‘nikma va malakalarning integratsiyasi, mutaxassis sifatida faoliyatni sa

marali tashkil

etish usul va vositalarini ishlab chiqishni, balki, shu bilan birga, kasbiy ijodkorlik

metodologiyasidan xabardor bo‘lish, ijodiy tafakkurni rivojlantirish va kreativ xarakterga
ega shaxsiy sifatlarining yetarli darajada o‘zlashtirilishini t

alab etadi [8].

Ijodkor shaxsning shakllanishini shaxsning o‘zaro mos tarzda bajarilgan ijodiy

faoliyat va ijodiy mahsulotlarni yaratish borasidagi rivojlanishi sifatida belgilash

mumkin. Ushbu jarayonning sur’ati va qamrovi biologik va ijtimoiy omillar, s

haxsning

faolligi va kreativ sifatlari, shuningdek, mavjud shart-sharoit, hayotiy muhim va kasbiy

shartlangan hodisalarga bog‘liq.

1.2.1-jadval

KREATIV SHAXSNI SHAKLLANTIRISH BOSQICHLARI

Ijodkorlik

–

muayyan yangilikning ahamiyati va foydali ekanligini belgilovchi

shaxs faoliyati va uning natijasi.

Ijodkor shaxs

–

ijodiy jarayonni muvaffaqiyatli amalga oshira oladigan hamda aniq

ijodiy natijalarga (mahsulot) ega shaxs

Kreativ shaxs

–

jarayon yoki natija sifatida ijodkorlikni namoyon etuvchi,

masalalarni yechishga nostandart usullar bilan yondasha olishga moyil,

o‘ziga xos harakatlarni tashkil etish, yangiliklarni ilgari surishga, ijodiy

mahsulotlarni yaratishga layoqatli va tayyor shaxs.

Bunyodkor shaxs

–

ham jarayon, ham natija sifatida o

b’yektiv ijodkorlikni amalga

oshiradigan va talablar darajasida ijodiy mahsulotlarini yarata oladigan
shaxs.

Kreativ shaxsni

tayyorlash

–

ijodkorlikka o‘rgatish va o‘zini o‘zi ijodiy namoyon etish jarayonida

shaxsda barqaror kreativ sifatlarni shakllantirish va rivojlantirish mazmuni.

Ijod

–

ijtimoiy sub’yektning yangiligi, ahamiyati va foydaliligi, jamiyat yoki

muayyan guruh tomonidan tan olingan faoliyati yoki faoliyati natijasi.

Ijodkor shaxsni

tarbiyalash

–

kasbiy-ijodiy faoliyat tajribalarini qaror toptirish va boyitish asosida

ijodiy g‘oya, ularni amalga oshirish ko‘nikma va malakalarga ega shaxsni

shakllantirish va rivojlantirish.

Kasbiy-ijodiy

faoliyat

–

mutaxassisning kasbiy masalalarni ijodiy hal qilish muvaffaqiyatini

tavsiflovchi faoliyati, innovatsion xatti-harakati.

Ijodiy topshiriqlar

–

muammoli vaziyatlarni tizimli tahlil asosida hal qilishga

yo‘naltirilgan masalalar tizimi

Kasbiy-ijodiy

imkoniyat

–

1) kasbiy kompetensiya, malakaga egalik; 2) kasbiy ijod metodologiyasi

asoslarini o‘zlashtirganlik; 3) ijodiy tafakkurning shakllanganlik darajasi;

4) kasbiy-ijodiy layoqat va shaxsiy sifatlarning rivojlanganligi.

Kasbiy ijodkorlik

metodologiyasi

–

ijodkorlikning jarayon va natija sifatida ob

’yektlar hamda muayyan

kasbiy faoliyat turlariga munosabat ko‘rinishidagi tuzilishi, mantiqiy
tashkil etilishi, metod va vositalari haqidagi ta’limot.

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Special Issue

–

04 (2023) / ISSN 2181-1415

154

Ijodiy tafakkur

–

tafakkurning ijod jarayonini tashkil etish va ijod natijalari-ni

(mahsullari) bashoratlashni ifodalovchi turi.

Kreativ qobiliyat

–

shaxsning ijodiy faoliyatni tashkil etish va uning natijalanganligiga

erishishni ta’minlash imkoniyatini belgilovchi individual xususiyati.

Ijodiy qobiliyat

–

ijodiy faoliyatni muvaffaqiyatli amalga oshirish va uning

natijalanganligini baholashda namoyon bo‘ladigan individual xususiyati

o‘zini o‘zi ijodiy faollashtirish –

shaxsning ijodiy faoliyatda o‘z

imkoniyatlarini to‘laqonli namoyon qilishi va rivojlantirishi.

Yuqoridagi jadvaldan ko‘rinib

turibdiki, tabiiy imkoniyatlarga asoslanuvchi

kreativlik individning o‘ziga xos xatti

-harakatlarini ifodalaydi. Birlamchi (umumiy)

kreativlik shaxsning ijodkorligini namoyon etuvchi umumiy qobiliyatdir.

Ixtisoslashgan kreativlik bu

–

ijtimoiy

faoliyatning muayyan turi bo‘yicha

ijodkorlikni namoyon etuvchi qobiliyat (unga ko‘ra kasbiy

-ijodiy faoliyat tajribalariga

tayangan holda, uning ta’sirida umumiy kreativlik yanada rivojlanadi).

Kreativlik turli vaziyatlarda ta’lim va tarbiyaga oid masalala

r yuzasidan qarorlarni

qabul qilishda yaqqol namoyon bo‘lib, u pedagogning ijodiy faolligini tavsiflaydi.

Pedagoglarda kreativlik sifatlarini rivojlantirish ular tomonidan pedagogik, psixologik

hamda o‘qitiladigan fanlar asoslaridan to‘la xabardor bo‘lish,

ular tomonidan

o‘zlashtirilgan bilimlarni amaliyotda faol qo‘llay olish ko‘nikma va malakalarini

shakllantirish hisobiga kechadi.

Psixologiyada P. Torrens tomonidan shaxs kreativligini aniqlovchi test ishlab

chiqilgan. P. Torrensning fikricha, shaxs kreat

ivligi o‘zida quyidagi belgilarni namoyon

qiladi [6.54]:

1) savollar, kamchiliklar yoki bir-

biriga zid ma’lumotlarga e’tiborsiz bo‘lmaslik;

2) muammolarni aniqlash uchun harakat qilish, ilgari surilgan taxminlar asosida

ularning yechimini topishga intilish.

P. Torrens fikricha, kreativlik:

–

muammo yoki ilmiy farazlarni ilgari surish;

–

farazni tekshirish va o‘zgartirish;

–

qaror natijalarini shakllantirish asosida muammoni aniqlash;

–

muammo yechimini topishda bilim va amaliy harakatlarning o‘zaro qara

ma-

qarshiligiga nisbatan ta’sirchanligini ifodalaydi [6.34].

Bugungi kunda psixologiyada shaxs kreativligi uning faoliyatiga xos ikki jihatga

ko‘ra aniqlanmoqda. Bunda faoliyatning ikki jihatini yorituvchi testlardan foydalaniladi.

Ular quyidagilar:

–

shaxsning hayotiy tajribasi va shaxsiy sifatlarini aniqlovchi testlar;

–

ijodiy tafakkur va uning natijalarini (tezkorlik, samaradorlik, mahsuldorlik va b.)

aniqlovchi testlar.

V.V. Utyomov, M.M. Zinkovkina, P.M. Gorevlarning qayd etishlaricha, kreativ

shaxsni shakllantirish uch bosqichda kechadi.

Shaxsda kreativ fikrlash ko‘nikmalarini

shakllantirish va rivojlantirish o‘ziga xos murakkab jarayon sanaladi. Shu sababli mazkur
jarayonni samarali tashkil etish uni metodik jihatdan to‘g‘ri, oqilona tashkil etishni

taqozo qiladi [12.16].

Shaxsdagi boshqa har qanday sifat (fazilat) kabi kreativlik ham birdaniga

shakllanmaydi. Kreativlik muayyan bosqichlarda izchil shakllantirib, rivojlantirib

boriladi. Kreativ muhitda ta’lim olayotgan talabalarda asta

-sekin kreativ vazifalarni

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Special Issue

–

04 (2023) / ISSN 2181-1415

155

bajarishga nisbatan qiziqish ortadi, shuningdek, kreativ tafakkurga ega o‘qituvchini
kuzatish natijasida kreativ fikrlashga moyil bo‘ladi. Kreativlik xarakteridagi o‘quv

-bilish

muhiti talabalarda ta’lim jarayonida katta ahamiyatga ega bo‘lgan ta

nqidiy va kreativ

fikrlash ko‘nikmasining rivojlanishiga olib keladi.

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:

1.

O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “2019–

2021-

yillarda O‘zbekiston

Respublikasini innovatsion rivojlantirish strategiyasini tasdiqlash to‘g‘risida” 2018

-yil

21-sentabr, PF-5544-son Farmoni.

2.

Барышева Т.А., Жигалов Ю.А. Психолого

-

педагогические основы развития

креативности

-

СПб.: СПГУТД, 2006.

-

С. 16.

3.

Gonobolin Fedor Nikanorovich - Vospitanie shkolnika. - 1971. M.-

№ 2.

4.

Drapeau Patti. Sparking student creativity (practical ways to promote innovative

thinking and problem solving).

–

Alexandria

–

Virginia, USA: ASCD, 2014.

–

p. 4.

5.

Guilford, J.P. (1950) Creativity, American Psychologist, Volume 5, Issue 9, 444

–

454.

6.

Maslou A.G. Motivatsiya ilichnost.

–

SPb, 1999, -78s.,Maslou A.G.

Samoaktualizatsiya // Psixologiya lichnosti: Tekst

ы

.

–

M.:, 1982.

–

s. 108-118.

7.

N.A.Muslimov va boshqalar.

Innovatsion ta’lim texnologiyalari. O‘quv

-metodik

qo‘llanma. –

T.: “Sano

-

standart”, 2015. –

59 b.

8.

Karimova, M. O., & Saidullaeva, A. R. (2020). Pedagogical basis of the use of

universal and national values in the spiritual and moral education of children in the
family PalArch's Journal of Archaeology of Egypt/Egyptology, 17(7), 8547-8555.

9.

Karimova, M., & Tuychieva, R. (2019). THE PEDAGOGICAL BASICS OF TRAINING

STUDENTS FOR PROFESSIONAL, MORAL AND EDUCATIONAL FUNCTION. Scientific
Bulletin of Namangan State University, 1(10), 311-317.

10.

Otajonovna, K. M., & Kizi, A. K. G. (2021). Pedagogical bases of formation of

innovative culture of the educator of the preschool educational institution. ACADEMICIA:
An International Multidisciplinary Research Journal, 11(5), 457-460.

11.

Otajonovna, K. M., Bakhodirovna, N. M., & Kizi, T. R. N. (2021). Pedagogical

bases of the organization of methodical work in professional colleges. ACADEMICIA: An
International Multidisciplinary Research Journal, 11(4), 1095-1098.

12.

Utyomov V.V., Zinkovkina M.M., Gorev P.M. Pedagogika kreativnosti:

prikladnoy kurs nauchnogo tvorchestva / Ucheb.posobie.

–

Kirov: ANOO “Mejreginalnыy

TSITO”, 2013. –

S. 16

13.

Сиротюк Ф.С. Диагностика одарённости / Учебное пособие. –

М.:

ДиректМедиа, 2014. –

1229 с.