Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
The importance of emotional and communicative
competence for the development of successful work of
future doctors
Shakhlo JAMALDINOVA
1
Samarkand State Medical University
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received June 2023
Received in revised form
15 July 2023
Accepted 15 July 2023
Available online
25 August 2023
Currently, the need for emotional communication skills such
as empathy and effective communication with patients and
their family members is increasing. These skills are essential to
providing high-quality care and meeting patient needs. Today,
emotional-communicative competence is an important
component of education and training in many fields, such as
medicine, psychology, business, and education. Many scientific
studies have been developed that confirm the importance of
emotional-communicative competence for the development of
successful work and personal well-being, as well as methods of
its development and training.
2181-
1415/©
2023 in Science LLC.
DOI:
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol4-iss4-pp114-118
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
emotional and
communicative competence,
higher medical education
institutions,
medical care,
ability.
Bo‘lajak
shifokorlarning
muvaffaqiyatli
faoliyatini
rivojlantirishda hissiy va kommunikativ kompetensiyaning
ahamiyati
ANNOTATSIYA
Kalit so‘zlar
:
hissiy va kommunikativ
kompetensiya,
oliy tibbiy ta’lim
muassasalari,
tibbiy yordam,
qobiliyat.
Mazkur maqolada hozirgi vaqtda tibbiyot xodimlariga nisbatan
bemorlar va ularning oila a’zolari bilan samarali muloqot qilish,
empatiya kabi hissiy muloqot qobiliyatlariga bo‘lgan ehtiyoj ortib
borayotganligi, o‘z o‘rnida ushbu ko‘nikmalar yuqori sifatli
parvarish va bemorning talablarini qondirish uchun zarurligi
haqida fikrlar bildirilgan. Shuningdek, muvaffaqiyatli ish faoliyatini
rivojlantirish va shaxsiy farovonlik uchun hissiy-kommunikativ
kompetensiya muhimligini tasdiqlovchi ko‘plab ilmiy tadqiqotlar,
jumladan, uni rivojlantirish va o‘qit
ish usullari tahlil qilingan.
1
PhD, Associate Professor, Department of Uzbek Language and Literature and Russian Language, Samarkand State
Medical University
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Issue
–
4
№
4 (2023) / ISSN 2181-1415
115
Значение эмоционально
-
коммуникативной компетентности
для развития успешной работы будущих медиков
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
эмоционально
-
коммуникативная
компетентность,
высшие медицинские
учебные заведения,
медицинская помощь.
В настоящее время возрастает потребность в навыках
эмоционального общения, таких как эмпатия и эффективное
общение с пациентами и членами их семей. Эти навыки
необходимы для оказания высококачественной медицинской
помощи и удовлетворения потребностей пациентов. Сегодня
эмоционально
-
коммуникативная компетентность является
важным компонентом образования и обучения во многих
областях, таких как медицина, психология, бизнес и
образование. Разработано множество научных исследований,
подтверждающих значение эмоционально
-
коммуникативной
компетентности для развития успешной работы и личного
благополучия, а также методов её развития и практики.
Mavzuning dolzarbligi.
Oliy tibbiy ta’lim
muassasalari talabalari uchun hissiy va
kommunikativ kompetensiyani rivojlantirish hal qiluvchi ahamiyatga ega, chunki
samarali muloqotning sog‘liqni saqlash sohasida muhim o‘
rin tutishini hisobga oladigan
bo
‘
lsak,, u tibbiyot xodimlariga bemorlar
bilan yaxshi munosabat o‘rnatish va ularga eng
yaxshi yordam ko‘rsatish imkonini beradi. Boshqa tomondan, hissiy kompetensiya
talabalarga o‘zlarining his
-
tuyg‘ularini tushunish, stress holatiga tushmaslik va o‘zini
boshqarishda yordam beradi. Ushbu kompetensiyalarni rivojlantirish orqali talabalar
yaxshi tibbiyot xodimi bo‘lishlari va o‘z bemorlariga ko‘proq mehr bilan yordam
ko‘rsatishlari mumkin [1]
.
Tadqiqotning maqsadi sifatli tibbiy ta’limni ta’minlash va bo‘lajak tibbiyot
mutaxassislari ko‘rsatadigan
tibbiy yordam sifatini oshirishdir.
Kommunikativ kompetensiya
–
bu muvaffaqiyatli muloqot qilish uchun zarur
bo‘lgan bilim va ko‘nikmalar to‘plami. Bu insonning boshqalar bilan samarali
munosabatda bo‘lish, hamdardlik ko‘rsatish, tinglash, ifodali gapirish
, ishontirish va
boshqa odamlarning fikrlarini hisobga olish, shuningdek, ularning his-
tuyg‘ularini
tushunish va nazorat qilish qobiliyatidir.
Tadqiqotning asosiy maqsadlari quyidagilardan iborat:
–
Tibbiyot maktablari talabalari o‘rtasida hissiy va kommun
ikativ kompetensiya
darajasini, shuningdek uning rivojlanishiga ta’sir ko‘rsatadigan omillarni aniqlash.
–
Tibbiy ta’limda hissiy
-
kommunikativ kompetensiyani o‘rgatish usullari va
yondashuvlarini ishlab chiqish, bu talabalarga shaxslararo muloqot, empatiya, his-
tuyg‘ularni boshqarish va boshqalar ko‘nikmalarini oshirishga yordam beradi.
–
Hissiy-kommunikativ kompetensiyaning tibbiy yordam sifati va bemorning
qoniqishiga ta’sirini o‘rganish, bu kelajakdagi tibbiyot xodimlari uchun ushbu
kompetensiyani rivojlantirish muhimligini baholashga imkon beradi.
–
Hissiy-kommunikativ kompetensiya sohasidagi mavjud nazariyalar va
tushunchalarni tahlil qilish va ularning tibbiy ta’limga qo‘llanilishi.
Shifokorlar har kuni bemorlar va ularning qarindoshlari bilan muloqot qiladigan
professionallardir. Shu bilan birga, hissiy va muloqot qobiliyatlari shifokorning
muvaffaqiyatli faoliyati uchun zarurdir. Ushbu ko‘nikmalarni yetarli darajada
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Issue
–
4
№
4 (2023) / ISSN 2181-1415
116
o‘zlashtirmaslik noto‘g‘ri tushunish, nizolar, tashxis qo‘yish va davolashdagi xatolar
ga,
bemorlarning ishonchsizligiga olib kelishi mumkin. Shu munosabat bilan bo‘lajak
shifokorlarning hissiy va kommunikativ kompetensiyasini rivojlantirish tibbiyot oliy
o‘quv yurtlari o‘quv jarayonining ustuvor yo‘nalishlaridan biriga aylanishi lozim
[2].
Bo‘lajak shifokorlarning hissiy va kommunikativ kompetensiyasini rivojlantirish
dolzarbligining ba’zi asosiy jihatlari quyidagilardan iborat:
1. Bemorni parvarishlash: Bemorlarning his-
tuyg‘ularini tushuna oladigan va
ularga hamdard bo‘la oladigan tibbiy yordam ko‘rsatuvchi provayderlar ularga o‘zlarini
qulay his qilishlariga hamda o‘ziga bo‘lgan ishonchini mustahkamlashga yordam beradi,
bu esa bemorning natijalarini yaxshilashga xizmat qiladi.
2.
Kasblararo hamkorlik: Yaxshi muloqot ko‘nikmalari sog‘liqni
saqlash sohasi
mutaxassislariga samarali hamkorlik qilish, jamoaviy ishlarni yaxshilash va tibbiy xatolar
yoki davolanishni kechiktirishga olib keladigan tushunmovchiliklarni kamaytirish
imkonini beradi.
3. Hissiy farovonlik va chidamlilik: Tibbiyot xodiml
ari ko‘pincha hissiy jihatdan
qiyin vaziyatlarga duch keladi, jumladan, hayot va o‘lim haqida qaror qabul qilish, yomon
xabarlarni yetkazish va yuqori darajadagi stressni yengish. Hissiy kompetensiya ularga
his-
tuyg‘ularini boshqarishga va sog‘lom ish va h
ayot muvozanatini saqlashga yordam
beradi.
4. Mojarolarni hal qilish: Emotsional va kommunikativ kompetensiyani
rivojlantirish orqali sog‘liqni saqlash xodimlari mojarolarni yaxshiroq boshqarishi,
qo‘llab
-quvvatlovchi ish muhitini yaratishi va
bemorning ehtiyojlari ustuvor bo‘lib
qolishini ta’minlashi mumkin.
5. Madaniy kompetensiya: Tibbiyot mutaxassislari bemorlar va hayotning turli
qatlamlaridagi hamkasblar bilan muloqot qilishlari kerak. Emotsional va kommunikativ
kompetensiya ularga madaniy farqlarni tushunish va hurmat qilishda xizmat qilib, yaxshi
munosabatlar va samarali muloqotni rag‘batlantiradi. [3]
Shifokor va bemor o‘rtasidagi samarali muloqotning bosqichlari.
Muloqotning aloqa bosqichi
. Shifokor va bemor o‘rtasidagi
professional
muloqotning birinchi bosqichidir. Aloqa bosqichida shifokor o‘z bemorini tanib oladi, ular
o‘rtasida psixologik aloqa o‘rnatiladi, bir
-birlari haqida birinchi taassurot shakllanadi va
keyingi shaxslararo o‘zaro ta’sir uchun zarur shart
-sharoitlar shakllanadi. Shifokor uchun
bemorga samarali psixologik “qo‘shilish” muhim ahamiyatga ega.
Orientatsiya bosqichi.
Aloqa bosqichida shifokor bemorni o‘ziga jalb qilishga
intiladi, tabiiy, ochiq pozitsiyani egallaydi, imo-ishoralar va yuz reaksiyalarini, ovoz
intonatsiyasini, nutqning tezligini va ritmini nazorat qiladi.
Argumentatsiya bosqichi.
Fazaning asosiy mazmuni og‘zaki (bemorni so‘roq qilish
shaklida, suhbat davomida paydo bo‘ladigan turli aniqlovchi savollar) va og‘zaki bo‘lmagan
(bemorni tekshi
rish shaklida) bo‘lishi mumkin bo‘lgan qo‘shimcha ma’lumotlarni olishdan
iborat.
Sozlash bosqichi.
Bemor bilan uchrashuv nafaqat professional, balki psixologik
jihatdan ham yakunlanishi kerak. Shifokor suhbatni qaysi so‘zlar bilan yakunlashi muhim [4].
Tal
abalar bemorlar bilan muloqot qilishda duch keladigan ba’zi umumiy
muammolar:
1.
Hissiyotlar bilan ishlash. Bemorlar qo‘rquv, tashvish, qayg‘u yoki g‘azab kabi
turli xil his-
tuyg‘ularni boshdan kechirishi mumkin, bu esa muloqotni
qiyinlashtiradi.
Talabalar bu his-
tuyg‘ularga qanday munosabatda bo‘lishni va to‘g‘ri javob berishni
o‘rganishlari lozim.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Issue
–
4
№
4 (2023) / ISSN 2181-1415
117
2. Tibbiy jargondan amaliyotda foydalanish.
Bemorlarga tibbiy atamalarni tushunish qiyin bo‘lishi mumkin, talabalar esa o‘zlari
bilmagan holda jargondan foydalangan taqdirda, bu chalkashlik va tushunmovchilikka olib
kelishi mumkin.
3.
Vaqtning yetishmasligi. Ish bilan band bo‘lgan klinik sharoitda talabalar tezda
muloqot qilish uchun shoshilish kerakligini his qilishlari, bu esa bemorlar bilan
munosabatlarni o‘rnatish va ularni tashvishga solgan savollariga to‘liq javob
bermaganliklarini tushunishni qiyinlashtirishi mumkin.
4.
Ishonchni shakllantirish. Bemorlar, ayniqsa, o‘tmishda salbiy tajribaga ega bo‘lgan
bo‘lsa, sog‘liqni saqlash mut
axassislariga ishonishda ikkilanishlari mumkin. Talabalar
samarali muloqotni osonlashtirish uchun bemorlar bilan ishonchli munosabatlarni o‘rnatish
uchun ishlashi zarur.
5. Nozik mavzularga murojaat qilish. Talabalar hayotini tugatish, ruhiy salomatlik yoki
giyohvand moddalarni suiiste’mol qilish kabi nozik mavzularni muhokama qilishlariga to‘g‘ri
kelishi mumkin. Ushbu suhbatlar murakkab bo‘lishi bilan bir vaqtda sezgirlik va empatiyani
talab qiladi.
6. Turli aholi guruhlariga moslashish. Bemorlar turli mad
aniyatga ega bo‘lib, ularda
turli xil muloqot uslublari mavjud bo‘lishi mumkin. Talabalar turli populyatsiyadagi
bemorlar bilan muloqot uslublarini qanday moslashtirishni o‘rganishlari kerak bo‘ladi.
7.
Empatiya va professionallik o‘rtasidagi muvozanat. Ta
labalar uchun hamdardlik
hamda kasbiy chegaralarni hurmat qilish o‘rtasidagi muvozanatni saqlash qiyin bo‘lishi
mumkin. Empatik va professional tarzda muloqot qilishni o‘rganish sog‘liqni saqlash
xodimlari uchun muhim mahoratdir [5].
Bo‘lajak shifokorlarda
emotsional va kommunikativ kompetensiyani
rivojlantirish uchun qanday usul va usullardan foydalanish mumkin.
Psixolog bilan ishlash
. Ta’lim jarayonining bir qismi sifatida talabalarga empatiya,
samarali tinglash, ishontirish kabi ko‘nikmalarni rivojlantir
ishga yordam beradigan,
shuningdek, his-
tuyg‘ularini nazorat qilishni o‘rgatadigan psixolog bilan maslahatlashish
imkoniyatini berish mumkin.
Interaktiv ta’lim.
Guruhlarda ishlash, o‘yinlar, rolli o‘yinlar, bahs
-munozaralar kabi
interfaol o‘qitish usullari
dan foydalanish. Bu talabalarga samarali muloqot qilish
ko‘nikmalarini qo‘llashga yordam beradi va ularning kommunikativ vakolatlarini oshiradi.
Modellashtirish holatlari.
O‘quv jarayonining bir qismi sifatida shifokorning
faoliyatida yuzaga kelishi mumkin
bo‘lgan real vaziyatlarni modellashtirish usulidan
foydalanish. Bu talabalarga bemorning emotsional holatini hisobga olgan holda turli
vaziyatlarga qanday samarali javob berishni, shuningdek, bemorlarning qarindoshlari bilan
muloqot qilishni o‘rganishga y
ordam beradi.
Amaliyot.
Talabalar bemorlarni so‘roq qilish, maslahatlashuvlarda qatnashish va
tajribali shifokorlar bilan ishlarni muhokama qilish kabi haqiqiy sharoitlarda mashq qilish
imkoniyatiga ega bo‘lishi muhimdir.
Natijalarni baholash.
O‘quv jarayonida o‘quvchilar muloqot qobiliyatlari haqida
fikr-
mulohazalarini olishlari zarur. Bu ularga o‘zlarining kuchli va zaif tomonlarini bilishga
yordam beradi va ularning rivojlanishi ustida ishlashni davom ettiradi [6].
Umuman olganda, hissiy va
kommunikativ kompetensiya murakkab va ko‘p qirrali
mavzu bo‘lib, uni turli sohalardagi ko‘plab tadqiqotchilar o‘rganadilar. Shunday qilib, tibbiy
ta’limda mutaxassislarning bemorlarga sifatli yordam ko‘rsatishi uchun hissiy va
kommunikativ kompetensiyani r
ivojlantirish o‘ta muhim va dolzarb masalalardan biri
hisoblanadi.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Issue
–
4
№
4 (2023) / ISSN 2181-1415
118
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1.
Абиева Н. М., Джамалдинова
Ш. О. АКСИОЛОГИЧЕСКИЙ ПОТЕНЦИАЛ
ХУДОЖЕСТВЕННОГО
ТЕКСТА
В
ФОРМИРОВАНИИ
МЕЖКУЛЬТУРНОЙ
КОМПЕТЕНЦИИ ИНОСТРАННЫХ СТУДЕНТОВ МЕДИЦИНСКИХ ОБРАЗОВАТЕЛЬНЫХ
УЧРЕЖДЕНИЙ: УДК 372.881.161.1 // Межкультурная коммуникация в образовании
и медицине, 2023, № 2. С. 46–
52. URL: https://icjournal.ru/icjournal/article/view/589.
2.
Djamaldinova Shakhlo Obloberdiyevna, , JOURNAL OF HEALTHCARE AND LIFE-
SCIENCE RESEARCH: Vol. 2 No. 4 (2023): JOURNAL OF HEALTHCARE AND LIFE-SCIENCE
RESEARCH
3.
Obloberdiyevna, D. S. (2023). Assessing the Development of Emotional and
Communicative Competence in Medical Students: Longitudinal Research. American
Journal of Pediatric Medicine and Health Sciences, 1(2), 22
–
25. Retrieved from
http://grnjournal.us/index.php/AJPMHS/article/view/87
4.
Obloberdiyevna, D. S. (2023). Theoretical and Practical Significance of the
Results of the Study of the Development of Emotional and Communicative Competence of
Future Doctors. American Journal of Pediatric Medicine and Health Sciences, 1(2), 26
–
30.
Retrieved from http://grnjournal.us/index.php/AJPMHS/article/view/88
5.
Obloberdiyevna, D. S. (2023). Studying the Emotional and Communicative
Competence of Students as a Scientific and Pedagogical Problem. American Journal of
Pediatric Medicine and Health Sciences, 1(2), 17
–
21. Retrieved from
http://grnjournal.us/index.php/AJPMHS/article/view/86
6.
Obloberdiyevna, D. S. (2023). Relevance of Studying and Application of
Emotional and Communicative Competence in Medical Education. American Journal of
Pediatric Medicine and Health Sciences, 1(2), 12
–
16. Retrieved from
http://grnjournal.us/index.php/AJPMHS/article/view/85
