Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
The need for professional competence development in the
training of senior nurses
Mekhriniso KOYILOVA
1
Bukhara State Pedagogical Institute
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received August 2023
Received in revised form
15 September 2023
Accepted 25 September 2023
Available online
15 October 2023
Nursing is an important part of the healthcare workforce. The
effective development of the health care system depends largely
on the level of professional training of nurses as the largest
component of medical personnel. One of the concepts that make
up the basic system of training nurses in continuous professional
education is "professional competence" and "professional
mobility of nurses". This article highlights the professional
training of nurses, and the need to develop creative abilities and
professional competence in modern conditions.
2181-
1415/©
2023 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol4-iss8/S-pp304-308
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
professional training of
nurses,
professional competence,
content analysis,
professional mobility
Katta hamshiralarni tayyorlashda kasbiy kompetensiyani
rivojlantirish zarurati
ANNOTATSIYA
Kalit s
o‘zlar:
hamshiralarning kasbiy
tayyorgarligi,
kasbiy kompetentsiya,
kontent tahlili,
kasbiy harakatchanlik
Hamshiralik ishi sog'liqni saqlash xodimlarining muhim
qismidir. Sog'liqni saqlash tizimining samarali rivojlanishi ko'p
jihatdan tibbiyot xodimlarining eng katta tarkibiy qismi sifatida
hamshiralarning kasbiy tayyorgarligi darajasiga bog'liq. Uzluksiz
kasbiy ta'limda hamshiralarni tayyorlashning asosiy tizimini
tashkil etuvchi tushunchalardan biri "kasbiy kompetentsiya" va
"hamshiraning kasbiy harakatchanligi" hisoblanadi. Ushbu
maqolada tibbiyot xodimlarining hamshiralarning kasbiy
tayyorgarligi, zamonaviy sharoitlarda ijodiy qobiliyatlarni va
kasbiy kompetensiyasini rivojlantirish zarurati yoritiladi.
1
Associate Professor, Department of Natural Sciences, Bukhara State Pedagogical Institute.
E-mail: Mehriniso2023@gmail.com
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
08 (2023) / ISSN 2181-1415
305
Необходимость
развития
профессиональной
компетентности при подготовке старших медсестры
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
профессиональная
подготовка медицинских
сестер,
профессиональная
компетентность,
контент
-
анализ,
профессиональная
мобильность
Сестринское
дело
является
важной
частью
медицинского персонала. Эффективное развитие системы
здравоохранения
во
многом
зависит
от
уровня
профессиональной подготовки среднего медицинского
персонала как крупнейшей составляющей медицинского
персонала. Одними из понятий, составляющих базовую
систему подготовки медицинских сестер непрерывного
профессионального
образования,
являются
«профессиональная компетентность» и «профессиональная
мобильность медицинских сестер». В данной статье
освещается профессиональная подготовка медицинских
сестер, необходимость развития творческих способностей и
профессиональной
компетентности
в
современных
условиях.
O‘zbekiston Respublikasi sog‘liqni saqlash konsepsiyasida tibbiyot xodimlarining
kasbiy tayyorgarligi tizimini rivojlantirish bo‘yicha yangi talablar belgilab berildi.
Hamshiralik ishi sog'liqni saqlash xodimlarining muhim qismidir. Sog'liqni saqlash
tizimining samarali rivojlanishi ko'p jihatdan tibbiyot xodimlarining eng katta tarkibiy
qismi sifatida hamshiralarning kasbiy tayyorgarligi darajasiga bog'liq. Uzluksiz kasbiy
ta'limda hamshiralarni tayyorlashning asosiy tizimini tashkil etuvchi tushunchalari
"kasbiy kompetentsiya" va "hamshiraning kasbiy harakatchanligi" dir.
Ushbu tushunchalarning mohiyatini aniqlash uchun turli ilmiy manbalardan olingan
ushbu tushunchalarning ta'riflarini ko'rib chiqing. Tushuncha mazmunini ochish usuliga
q
arab mantiqda turli xil ta’riflar ajratiladi. Ilmiy tadqiqotlarda eng ko'p qo'llaniladigan
asosiylari quyidagilardir:
–
umumiy ta’rif, u aniqlanayotgan tushunchaga eng yaqin turni va faqat ma’lum
turdagi ob’yektlarda mavjud bo‘lgan va ushbu turga
kiruvchi barcha boshqa turdagi
ob’ektlarda mavjud bo‘lmagan o‘ziga xos xususiyatlarni ko‘rsatadi;
–
irsi tarifi, ki dar asosi ashyo va tarzhoi moddahoi tahsiloti intikhobot;
- obyekt, hodisaning muhim belgilarini aks ettiruvchi va uning o'ziga xos
xususiyatlarini ko'rsatish orqali aniqlangan ob'ektni barcha boshqa ob'ektlardan ajratib
olishni maqsad qilgan haqiqiy ta'rif;
- atamaning ma'nosini ko'pincha boshqa, tanish va shuning uchun tushunarli
atamalar yordamida tushuntiradigan nominal ta'rif;
- ob'ektni unga xos bo'lgan operatsiyalar tavsifi orqali ifodalovchi operatsion ta'rif;
Bunday ta'riflar ko'pincha ma'lum bir ob'ektning xususiyatlarini o'rganishning boshida,
uning muhim va o'ziga xos xususiyatlari hali aniqlanmagan yoki tizimlashtirilmagan
hollarda qo'llaniladi.
"Hamshiraning kasbiy kompetensiyasi" va "hamshiraning kasbiy kompetensiyasi"
tushunchalarining mohiyatini aniqlash uchun biz birinchi navbatda "kompetentlik" va
"kompetentlik" tushunchalarini turli manbalardan ko'rib chiqamiz va ularning
xususiyatlarini ajratib ko'rsatamiz. Keyin biz hamshiraning kompetentsiyalari va
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
08 (2023) / ISSN 2181-1415
306
kompetentsiyalarining ta'riflarini beradigan ilmiy manbalarga ko'ra ushbu
tushunchalarning ta'rifiga to'xtalamiz, shuningdek, ushbu tushunchalarni Soliqni saqlash
tizimi standartlariga muvofiq ko'rib chiqamiz.
Ko'pgina xorijiy va mahalliy ishlar kompetensiyaga asoslangan yondashuv,
kompetentsiya va kompetentsiya muammolariga bag'ishlangan. Jahon amaliyoti va
ta’limda nisbatan yangi uslubiy qo‘llanma bo‘lgan kompetensi
yaga asoslangan
yondashuvning kontseptual asosini ta’limni rivojlantirishdagi qarama
-qarshiliklarni hal
etishning eng samarali usullaridan biri sifatida xorijiy ijtimoiy nazariyada shakllangan
kompetensiyalar va asosiy kompetensiyalar g‘oyasi tashkil etadi
. va jamiyat, bu insonni
faoliyatning ko'plab tegishli sohalarida malakali bo'lish va hayotingiz davomida doimo
bilimingizni yangilash zarurati bilan duch keladi.
Kompetentsiya yondashuvi nazariyasini rivojlantirishga alohida hissa qo'shgan V.I.
Bid
enko va I.A. Zimnyaya, V.A. Bidenko va boshqa olimlar oliy ta’limga kompetensiyaga
asoslangan yondashuvni nazariy tushunish bo‘yicha xorijiy va mahalliy tajribani
umumlashtirdi. Ularning ta'kidlashicha, “Malaka" va "kompetentlik" ko'proq adekvat
ko'rinadi. V.A. Bidenko o'z asarlarida malaka va kompetentsiya yondashuvlarini qiyosiy
tahlil qilib, "kompetentlik - bu shaxsning ma'lum kasbiy va ijtimoiy ahamiyatga ega bo'lgan
vaziyatlarda o'z harakatlarida namoyon bo'ladigan ta'lim muvaffaqiyatining o'lchovidir,
malaka esa shaxsning ta'lim darajasining o'lchovidir" deb ta'kidlaydi [2].
1-jadval
“Kompetensiya” tushunchasining mazmuni
№
Manba
Ta'rif
1
Ozhegov S.I., Shvedova N.Yu. Rus
tilining izohli lug'ati.
–
M., 1993.
–
B.
294.
Qobiliyatlar - ma'lum bir shaxs vakolat, bilim
va tajribaga ega bo'lgan bir qator masalalar,
hodisalar.
2
Bidenko V.I. Oliy kasbiy ta'limdagi
kompetentsiyalar
(malakaviy
yondashuvni
rivojlantirishga
qaratilgan) // Oliy. Rossiyada ta'lim.
–
2004. - No 11.
–
B. 10.
Kompetentsiya - bu shaxsning ma'lum kasbiy
va ijtimoiy ahamiyatga ega bo'lgan
vaziyatlarda o'z harakatlarida namoyon
bo'ladigan
ta'lim
muvaffaqiyatining
o'lchovidir va malaka - shaxsning ta'lim
muvaffaqiyatining o'lchovidir.
3
Zeer
E.F.
Kasbiy
rivojlanish
psixologiyasi.
–
M., 2007.
–
B. 135.
imkoniyatlarini ifodalaydi.
4
Zimnyaya I.A. Asosiy vakolatlar - ta'lim
natijalari uchun yangi paradigma //
Oliy. bugungi kunda ta'lim -
Kompetensiya - bu kasbiy faoliyatning
samarali
bajarilishini
ta'minlaydigan
umumlashtirilgan harakat usullari. Bu
insonning o'zini amalda amalga oshirish
qobiliyatidir
Ushbu jadval kompetentsiya belgilarini ajratib ko'rsatish va "kompetentlik" va
"kompetentlik" tushunchalarini solishtirish imkonini beradi.
Qobiliyat belgilari orasida biz quyidagilarni ajratib ko'rsatamiz: shaxsning ma'lum
bir sohada ishlash qobiliyati, ma'lum bilim va ko'nikmalar tizimiga ega bo'lishi va
shaxsning kasbiy faoliyatga tayyorligi.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
08 (2023) / ISSN 2181-1415
307
“Kompetensiya” va “kompetentlik” tushunchalarini taqqoslash shuni ko‘rsatadiki,
bu atamalarning ikkalasi ham bir-
biriga yaqin, chunki ular inglizcha “kompetentlik” va
“kompetentlik” so‘zlarining bir o‘zagidan kelib chiqqan,
lekin ko‘pincha ruscha versiyada
turli talqinlar bilan tavsiflanadi; Ikkala tushuncha ham bilim, ko'nikma va qobiliyatlardan
ko'ra kengroqdir, chunki ular quyidagilarni o'z ichiga oladi:
- qiymat-motivatsion qobiliyatlarga ega bo'lgan shaxsiy fazilatlar to'plami;
- faoliyatdagi stereotiplarni engishga tayyorlik;
- fikrlashning moslashuvchanligi, mustaqillik va qat'iyatlilik.
Bizningcha, ushbu ta'rifda muallif hamshiraning kasbiy kompetentsiyasining
muhim tarkibiy qismini - kasbiy bilim va ko'nikmalarni hisobga olmaydi, ularsiz
kompetentsiyani amalga oshirish mumkin emas.
J.V. Komarova tibbiyot xodimining kasbiy kompetensiyasida quyidagi tarkibiy
qismlarni belgilaydi: “1) kasbiy bilim (o‘rta kasb
-
hunar ta’limining davlat ta’lim
standartlari bo‘yicha, 2
002 yil); kasbiy faoliyat; kasbiy jihatdan muhim shaxs xususiyatlari.
O'rta darajadagi tibbiyot xodimi shaxsiyatining kasbiy rivojlanishini hisobga olgan
holda, E.A. Bastrakova tibbiy mutaxassisning kasbiy muhim fazilatlari, bilimlari,
qobiliyatlari va ko'nikmalarining bir nechta quyi tuzilmalarini aniqlaydi.
Bizning tadqiqotimiz uchun hamshiraning kasbiy rivojlanishining muhim
ko'rsatkichi uning kasbiy faoliyatga psixologik tayyorligidir. E.A.ning psixologik
tayyorgarligi. Bastrakova buni "shaxsga mavjud tajriba, bilim, shaxsiy fazilatlardan
foydalangan holda o'z kasbiy burchlarini bajarishga, shuningdek, kutilmagan kasbiy
vaziyatlarda o'z faoliyatini qayta qurishga imkon beradigan shaxsning barqaror xususiyati,
maqsadli faoliyatning muhim sharti" deb ta'riflaydi.
Hamshiralarning kasbiy tayyorgarligi bo'yicha biz o'rgangan ishlarimizda biz
"hamshiraning kasbiy harakatchanligi" tushunchasini ochishga bag'ishlangan biron bir
maxsus tadqiqotlarni topmadik. Tadqiqotchiga ushbu kontseptsiyani ochishga
yo'naltirishga imkon beradigan faqat alohida qismlar mavjud.
Hozirgi vaqtda kasb-
hunar ta’limi shaxsni rivojlantirish g‘oyasiga asoslangan ilg‘or
ta’lim modelini amalga oshirishga asoslangan. Ilg'or ta'lim, an'anaviy ta'limdan farqli
o'laroq, mutaxassislarni tayyorlashda aniq kasbiy faoliyatga emas, balki yangi bilimlarni
o'zlashtirishga, ko'p funktsiyali ko'nikmalarni egallashga tayyorlikni shakllantirishga
qaratilgan.
Yuqoridagi ishlarni tahlil qilish va amaliy tajribamizdan kelib chiqqan holda,
hamshiraning kasbiy harakatchanligi mutaxassisning ajralmas dinamik sifatini ifodalaydi,
uning kasbiy faoliyatga tayyorligi va mutaxassisning yangi sharoit va faoliyat turlariga
moslashishini, qaror qabul qilish va o'z-o'zini rivojlantirish qobiliyati va ishdagi
mas'uliyatini belgilaydi.
Shunday qilib, "hamshiraning professional harakatchanligi" tushunchasida biz bir
nechta muhim tarkibiy qismlarni ajratib ko'rsatamiz. Birinchisi, hamshiraning kasbiy
faoliyatga tayyorligi bilan bog'liq bo'lib, bu mutaxassisning kasbiy malakasida namoyon
bo'ladi. Mobil bo'lish uchun hamshira yangi sharoitlarga moslasha olishi kerak: tibbiy,
ijtimoiy va tibbiy muassasalar, boshqaruv organlari, kasbiy faoliyatda innovatsion
texnologiyalar va jihozlardan foydalana olishi - bu uning moslashuvchanligi bilan
belgilanadi.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
08 (2023) / ISSN 2181-1415
308
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO'YXATI:
1. Zamonaviy ilmiy bilimlar kontekstida pedagogika tili [Matn]: material.
Butunrossiya usuli. konferentsiya-seminar / ch. ed. V.V. Kraevskiy; ed. A.A. Arlamov, R.V.
Kulol. - Volgograd, Krasnodar, M., 2008. - 284 p.
2. Bidenko, V.I. Oliy kasbiy ta'limdagi kompetensiyalar (malakaviy yondashuvni
rivojlantirishga qaratilgan) [Matn] // Oliy. Rossiyada ta'lim. - 2004. - No 11.
–
B. 3-14.
3. Zimnyaya, I.A. Ta'limda kompetensiyaga asoslangan yondashuvning natija-
maqsadli asosi sifatida asosiy kompetensiyalar [Matn] - M.: Tadqiqot. Mutaxassislar
tayyorlash sifati muammolari markazi, 2004.
–
85 b.
4. Shahob Sharofitdinovich Shodiev. Academicia Xalqaro ko'p tarmoqli tadqiqot
jurnali "Falsafiy atamalar va tushunchalarni talqin qilish XX-XX asrlarda lingvistik
tadqiqotlar uchun muhim mavzu sifatida Rossiya va Evropada" 590-98 10.5958/2249-
7137.17140.
5. Shahobiddin Sharofiddinovich Shodiev. Baqoev Najmiddin Bakaevich. ifodalar..
(2020). Lotin tilining jahon davlatchiligi tarixidagi o‘rni. ISJ nazariy va amaliy fanlar, 05
(85),
367-372.
Soi:
http://s-o-i.org/1.1/TAS-05-85-71
Doi:
https://dx.doi.org/10.15863/TAS Scopus ASCC: 1203.
