Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
Effective use of music and songs in foreign language
lessons
Abror YULDOSHEV
Karshi State University
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received November 2023
Received in revised form
15 December 2023
Accepted 25 December 2023
Available online
15 February 2024
This article provides information on effective ways of using
music and songs in German and English language classes, and
how this method helps to achieve skills in the course of the
lesson.
2181-
1415/©
2023 in Science LLC.
DOI:
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol4-iss11/S-pp205-209
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
listening comprehension,
pronunciation,
intonation,
music,
target language.
Chet tili darslarida musiqa va qoʻshiqlardan samarali
foydalanish
ANNOTATSIYA
Kalit so‘zlar
:
tinglab tushunish,
talaffuz, intonatsiya,
musiqa,
maqsadli til.
Ushbu maqolada nemis va ingliz tili darslarida musiqa va
qoʻshiqlardan foydalanishning samarali usullari, bu metodning
dars jarayonida qanday koʻnikma
-malakalarga erishishga
yordam berishi toʻgʻrisida ma’lumotlar keltirilgan.
Эффективное использование музыки и песен на уроках
иностранного языка
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
аудирование,
произношение,
интонация, музыка,
изучаемый язык.
В данной статье представлена информация об
эффективных способах использования музыки и песен на
занятиях по немецкому и английскому языку, а также о
том, как этот метод помогает достигать навыков в ходе
урока.
1
Teacher, Department of German Language and Literature, Karshi State University.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
11 (2023) / ISSN 2181-1415
206
Chet tili darslarida musiqa va qoʻshiqlardan foydalanish til oʻrganishni
osonlashtirishning samarali usuli boʻlishi mumkin. Musiqa va qoʻshiqlar til
oʻrganuvchilarga quyidagilarda yordam beradi:
1. Tinglab tushunish koʻnikmalarini shakllantirish.
2. Talaffuz.
3. Intonatsiyani yaxshilash.
4. Soʻz boyligini oshirish.
5. Grammatik tuzilish va til shakllarini mustahkamlash.
6. Turli xalqlar madaniyat bilan tanishish.
Musiqani chet tilini oʻrganishda qoʻllash nemis va ingliz tilini oʻrganuvchilar uchun
bir necha jihatdan foydali boʻlishi mumkin. Jumladan:
1. Soʻz boyligi. Qoʻshiqlarda odatda kundalik nutqda qoʻllaniladigan soʻzlarning
yuqori chastotasi mavjud. Oʻrganuvchilar kontekstda yangi soʻz boyligini oʻrganishlari va
idiomatik ifodalar, iborali fe’llar va kollokvializmlar haqidagi bilimlarini oshirishlari
mumkin.
2. Talaffuz va intonatsiya. Qoʻshiqlarni maqsadli tilda kuylash oʻrganuvchilarga
talaffuzi va intonatsiyasini yaxshilashga yordam beradi. Bu ularga tilning tovushlari va
ritm shakllarini mashq qilish imkonini beradi.
3. Tinglab tushunish: qoʻshiqlar yordamida savollarni tinglash va javob berish,
she’rlarni oʻrgatish yoki yoʻqolgan soʻzlarni toʻldirish, oʻrganuvchilar oʻzlarining tinglash
koʻnikmalarini maqsadli tilda oshirishlari mumkin.
4. Madaniy konsepsiya: qoʻshiqlarni maqsadli tilda oʻrganish oʻrganuvchilarga
mamlakat musiqasi va urf-odatlari haqida madaniy tushuncha beradi. \
5. Unutilmas oʻrganish: qoʻshiqlar orqali oʻrganish til oʻrganuvchilar uchun zavqli
faoliyat boʻlishi mumkin.
Qisqacha qilib aytadigan boʻlsak, tilning musiqa bilan integratsiyalashuvi soʻz
boyligini
oshirishga,
talaffuz
koʻnikmalarini
takomillashtirishga,
madaniyat
xabardorligini oshirishga, oʻrganuvchining tinglash va eslab qola olish qobiliyatini
rivojlantirishga ijobiy ta’sir koʻrsatadigan qiziqarli oʻquv muhitini yaratadi.
Shuni alohida ta'kidlab o'tish kerakki, chet tilini o'rganishda musiqadan
foydalanish so'z boyligini oshirish, talaffuzni yaxshilash, madaniy bilimlarini oshirish,
tinglashni yanada kuchaytirish, nemis va ingliz tilini o'rganuvchilar uchun unutilmas
o'quv tajribasini yaratishda samarali vosita bo'la oladi. Qo'shiqlar o'rganuvchilarga chet
tilini o'rganish va mashq qilishda juda qiziqarli usul bo'la oladi, albatta. Qo'shiqning
talaffuzi, intonatsiyasi va ritmini o'zlashtirish orqali o'rganuvchilar o'zlarining so'zlashuv
ko'nikmalarini va o'sha tilda so'zlashuvchilarni tushunish qobiliyatini oshirishlari
mumkin bo'ladi. Shuningdek, qoʻshiqlarning madaniy kontseptsiyasi oʻrganuvchilarga
tilini o'rganishni maqsad qilgan mamlakatlarning madaniyati, urf-odatlari haqida
chuqurroq tushuncha bera oladi.
Nima uchun musiqa til o'rganish uchun, xususan nemis va ingliz tilini
o'rganuvchilar uchun samarali vosita bo'lishi mumkinligi haqida qo'shimcha tafsilotlar:
- So'z boyligi samarali boyitish;
- Grammatika qoidalarini yaxshi o'zlashtirish;
- To'g'ri talaffuz va intonatsiyani rivojlantirish;
- O'sha xalqning musiqiy madaniyati bilan yaqinroq tanishish;
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
11 (2023) / ISSN 2181-1415
207
- O'rganuvchining xotirasi va eslab qolish qobiliyatini rivojlantirish, - kabi til
o'rganishda juda muhim bo'lgan faktorlarni bera oladi.
Xorijiy tillarni o'rganish va o'qitishning o'rni to'g'risidagi olimlarning fikr va
qarashlari ham ko'p qirralidir. Quyida ba'zi misollarni keltiramiz:
1. Inson miyasi: Olimlar chet tillarini o'rganishni bolaga ertachiroq yo'lga qo'yish
muhimligi to'g'risida kelishib olishdi, chunki miyada til o'rganish uchun o'zining neyron
tizimlari mavjud bo'lib, ular balog'at yoshida kamaya boshlaydi. Shuning uchun
bolaligidanoq chet tilini oʻrganish va oʻqitishni boshlash foydalidir.
2. Konseptual o'rganish. Tadqiqotlar shuni ko'rsatadiki, tilni kontekst orqali
o'rganish o'rganuvchilarga chet tillarini o'rgatishning yanada samarali usulini
ta'minlaydi. Bu tilni o'qish, musiqa tinglash yoki kino ko'rish kabi kundalik ishlarda
orqali o'rganish demakdir.
3. Motivatsiya: O'rganuvchilarning chet tilini o'rganishga bo'lgan motivatsiyasi va
intilishi uni o'rganish qobiliyatida sezilarli rol o'ynaydi. Tadqiqotlar shuni ko'rsatadiki,
motivatsiya va tilga bo'lgan ichki qiziqishga ega bo'lgan o'rganuvchilar muvaffaqiyatga
erishish ehtimoli ko'proq.
4. So'zlarni yod olish. So'z yod olish - chet tilini o'rganishning hayotiy ahamiyati
hisoblanadi. O'quvchi yoki talabalar so'z boyligini eslash usullari, kontseptual
ma'lumotlar yoki aniq va to'liq ta'lim usullari orqali olishlari mumkin.
5. Amaliyot vaqtida. Chet tilini o'rganishga bag'ishlangan amaliyot vaqtining
miqdori juda muhimdir. O'rganishga sarflangan amaliyot vaqti bilan til bilish o'rtasida
sezilarli bog'liqlik mavjud. Shuning uchun o'rganuvchilar chet tili ko'nikmalarini
amaliyotga tadbiq etish uchun yetarli vaqt ajratishlari kerak.
Tadqiqotchilar kengroq ma'noda chet tilini o'rganish va o'qitish bilan bog'liq turli
mavzularni tadqiq etishgan.
Jumladan:
1. Ikkinchi chet tili o'qitish nazariyalari. Talaba va o'quvchilarga ikkinchi chet tilini
qanday o'rganishini tushuntiruvchi ko'plab nazariy shart-sharoitlar mavjud. Ushbu
nazariyalar orasida xulq-atvor, kognitiv va ijtimoiy-o'zaro ta'sir yo'nalishlari muhim
hisoblanadi.
2. Tilni samarali o'rganish usullari. Tadqiqotchilar grammatika, tarjima,
audiolingual vazifalarga asoslangan va kommunikativ til o'qitish kabi turli tillarni
o'rganish usullarining foydalari va kamchiliklarini o'rganib chiqdilar.
3. Til o'rganishga ta'sir etuvchi omillar. Insonning chet tilini o'rganish qobiliyatiga
ta'sir ko'rsatadigan omillar ko'p. Bularga yosh, motivatsiya, o'quv uslubi, shaxsiyat,
kognitiv qobiliyatlar, madaniy fanlar kiradi.
4. Til o'rganishda texnologiyadan foydalanish. Tadqiqotchilar kompyuter, mobil
qurilmalar, ta'lim dasturiy ta'minoti kabi texnologiyaning chet tilini o'rganishga ta'sirini
o'rganib chiqdilar. Ko'pgina tadqiqotlar shuni ko'rsatdiki, texnologiya til o'rganishni
kuchaytirishi mumkin, bu esa o'rganuvchilarga til ko'nikmalarini qiziqarli va interaktiv
tarzda mashq qilish imkoniyatlarini beradi.
5.Til
bilish qobiliyatini
baholash. Tilni
bilish
darajasini
baholash
o'rganuvchilarning til ko'nikmalarini baholash va ularning aniq malaka standartlariga
javob berishini ta'minlash uchun qo'llaniladi. Tadqiqotchilar turli til malakasi
tahlillarining, jumladan, standartlashtirilgan testlar va ijroga asoslangan taʼminotlarning
ishonchliligi va haqiqiyligini oʻrganib chiqdilar.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
11 (2023) / ISSN 2181-1415
208
Umuman olganda, musiqa til oʻrganishni qoʻllab
-quvvatlash uchun qiziqarli va
samarali vosita boʻlishi mumkin. Nemis va ingliz tilini oʻrganuvchilar musiqani oʻz tillarini
oʻrganish vositalari bilan birlashtirishda foyda koʻrishi mumkin.
Xorijiy tillarni oʻrganish va oʻqitishning oʻrni toʻgʻrisidagi olimlarning fikr va
qarashlari ham koʻp qirralidir. Quyida ba’zi misollarni keltiramiz:
Musiqa - bu til to'siqlarini kesib o'tadigan va butun dunyodagi odamlarni
bog'laydigan nutq. Bu madaniyatlar bo'ylab suhbatning universal vositasi va til
o'rganishning ajoyib usullaridan biridir.
Turli xalqlar musiqalari ko'p jihatlarda juda o'xshash va ba'zi jihatlarda ular bir-
biridan farqli, lekin o'zaro bog'liqdir. Ko'plab tadqiqotlar va topilmalar til va musiqa
tuzilmalari bir-biri bilan chambarchas bog'liq va qayta ishlangan degan farazni qo'llab-
quvvatlaydi.
Chet tilini o’qitishda nafaqat morfologik va sintaktikani o'rganish va o'qitish
juda muhimdir, shuningdek, tegishli talaffuz, urg'u, intonatsiya, ohang, so'z
birikmalarining ham o’rni muhim. Tilning bunday uzviylik xususiyatlarini musiqa
yordamida o'rgatish va mashq qilish juda ham ajoyib metod hisoblanadi.
Chet tili o'qitishda musiqaning mavjudligi, keng qo'llanilish doirasiga ega. Bu
kuchli vosita sifatida qaraladi. Bir vaqtning o'zida tahlil qilinadigan va takrorlanadigan
tinglash materiallaridan foydalanadigan a’loqadir. Xorijiy til va musiqa atrofdagi dunyoga
sezgirlikni va o'quvchilar ijodiy imkoniyatlarini rivojlantiradi deb hisoblanadi. Musiqa
yaxshi motivatsiya manbai va u tasalli beruvchi ta'sirga egadir. Til millatlarning bir-birini
yaxshi tushunishini ta'minlaydi, madaniyatlararo qadrlashni targ'ib qiladi va dunyoni
o'rganishga yordam beradi.
Musiqa har tomonlama hayotimizga ta'sir qiladi va shu bilan birga u ta'lim,
shuningdek bo'sh vaqtimizni ham samarali o'tkazish vositasi bo'lib xizmat qilishi
mumkin. Agar o'qituvchilar o'z darslarida musiqani samarali qo'llashni bilsalar, ular
informatsion va shakllantiruvchi ta'lim maqsadlariga yaxshiroq erishishlari mumkin.
Musiqa rag'batlantiradi, o'quvchilarni ko'proq faol va talaffuz, ritm, intonatsiya va
ravonlikni mashq qilish uchun samarali usul bo'lib xizmat qiladi.
Aqlli tanlangan qo’shiqlar hatto til grammatik tuzilmalarni kuchaytirishi yoki
maqsadning lug’at doirasini yaratishi mumkin.
Shunday qilib, biz har qanday musiqa chet tili o'qitishning barcha bosqichlarining
ajralmas qismiga aylanishi kerak deb hisoblaymiz. Shu bilan birga, o'qituvchilarning
musiqaga ijobiy munosabati va uni o'qitishda qo'llash jarayonini alohida ta'kidlab o'tish
kerak.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI
:
1.
Chodrokxra, R. (2000). Prahu nového století II Výuka cizích jazyků na. Ostrava:
Ostravská univerzita.
2.
Kienzler, J.; Kumpf, G. (2004). Jon Brauns doʻstlari. Zahlen von eins bis zehn im
vafot 1. Shuljahr. Yilda: Grundschulmagazin Englisch
3.
Ondrakova, J. (2017). Xatolarni tuzatish va chet tilidan xatosiz foydalanish
qobiliyati. Yilda:
4.
Ijtimoiy va xulq-
atvor fanlari boʻyicha Yevropa materiallari
5.
Patel, A. D. (2008). Musiqa, til va miya. Oksford Universiteti Matbuoti: Oksford,
Nyu-York.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
11 (2023) / ISSN 2181-1415
209
6.
Besedova, P. (2016). Musiqa chet tillarini oʻqitishda madaniyatlararo vosita
sifatida. In: Yevropa Ijtimoiy va xulq-atvor fanlari materiallari
7.
Murphey, T. (1990). Qoʻshiq mening boshimga tushdi hodisa: laboratoriyadagi
ohangdor dinmi? Tizim
8.
Murphey, T. (1992). Musiqa Va Qoʻshiq. Oksford: Oksford Universiteti Matbuoti.
9.
Pietschnig, J., Voracek, M., & Formann, A. K. (2010). Motsart effekti-Shmozart
effekti: meta-tahlil.
