Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
Formation of handouts for foreign language lessons based
on the interests of children
Abror YULDOSHOV
Karshi State University
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received December 2023
Received in revised form
15 December 2023
Accepted 20 January 2024
Available online
15 February 2024
This article discusses the formation of educational material
in foreign language lessons, taking into account the interests of
children, stimulating their activity, encouraging participation,
promoting controlled learning and involvement in the topic, etc.
2181-
1415/©
2024 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol5-iss1/S-pp286-290
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
foreign language,
lesson,
handouts,
children,
motivation, education.
Chet tili darslarida tarqatma materiallarni bolalarning
qiziqishidan kelib chiqqan holda shakllantirish
ANNOTATSIYA
Kalit so‘zlar
:
chet tili,
dars,
tarqatma materiallar,
bolalar,
ra
g‘
batlantirish,
ta
’
lim.
Ushbu maqolada chet tili darslarida tarqatma materiallarni
bolalarning qiziqishidan kelib chiqqan holda shakllantirish,
bolalarlarning faolligini ra
g‘
batlantirish, faol ishtirokni
ra
g‘
batlantirish, nazorat ostidagi ta
’
limga hissa q
o‘
shish, mavzu
b
o‘
yicha ishtirok etish va boshqalar t
o‘g‘
risida yozilgan.
Формирование раздаточного материала на уроках
иностранного языка исходя из интересов детей
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
иностранный язык,
урок,
раздаточные материалы,
дети,
мотивация,
обучение.
В данной статье рассматривается формирование
учебного материала на уроках иностранного языка с
учетом интересов детей, стимулирование их активности,
поощрение
участия,
содействие
контролируемому
обучению и вовлечение в тему и т.д.
1
Teacher, Karshi State University.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
01 (2024) / ISSN 2181-1415
287
O‘qitishda vizualizatsiya printsipi uzoq vaqtdan beri ma’lum. U ko‘
plab taniqli
o‘
qituvchilar, olimlar va pedagoglar tomonidan ishlab chiqilgan va bugungi kunda ham
o‘
z ahamiyatini y
o‘
qotmagan. K
o‘
rgazmali qurollar va tarqatma materiallar bolalarlarda
ijobiy motivatsiyani shakllantirish, aqliy faoliyatni ra
g‘
batlantirish va engillashtirish,
diqqatni rivojlantirish omillari hisoblanadi. Mening ishimda, ingliz tili
o‘
qituvchisi
amaliyotida men vizualizatsiyadan ma’lumotni yodlash va saqlashning qo‘
shimcha
vositasi, bolalarlarning vizual xotirasini rivojlantirishga hissa q
o‘
shadigan yorqin mos
yozuvlar signali sifatida foydalanaman.
Ta’limda vizualizatsiya katta natijalarga olib kelishining sababi quyidagilardan
iborat: boshlan
g‘
ich maktab bolalarlari, shuningdek,
o‘
rta maktab bolalarlari vizual-
majoziy fikrlash bilan ajralib turadi. Bolalar shakllar, ranglar, tovushlar, hislar haqida fikr
yuritadilar. Bola uchun o
g‘
zaki tavsif va tushunchalarni eslab qolish qiyinroq, aniq
ob
’
ektlar va tasvirlarni eslash osonroq.
Maktab bolalarlari uchun o‘rganilayotgan
mavzuni qo‘l bilan ko‘rish, ko‘rish va eshitish muhimdir. Demak, ta’lim jarayoni samarali
b
o‘
lishi uchun insonning barcha sezgi organlarini idrok etishga jalb qilish kerak.
Bu naqsh k
o‘
rinish printsipida aks ettirilgan. K
o‘
rgazmali qurollar orasida maktab
bolalarlarining turli analizatorlariga ta’sir ko‘
rsatadiganlar mavjud [1].
Eshitish vizualizatsiyasi mavjud. Bular turli xil radio dasturlarning audio yozuvlari,
intervyular, monologlar va boshqalar.
O‘
z ishimda bolalarlarning talaffuz k
o‘
nikmalarini
rivojlantirish uchun ushbu turdagi materiallardan muntazam foydalanaman. (bu frazali
ur
g‘
u, t
o‘g‘
ri intonatsiya).
Yosh bolalarlarga chet tillarini
o‘
rgatish ularni keng doiradagi odamlar bilan
yaxshiroq muloqot qilish va boshqa madaniyatlarga umrbod qadrlashni rivojlantirish
y
o‘
liga kirishishi mumkin. Misol uchun yangi tillarni
o‘
rganish bilan bo
g‘
liq k
o‘
plab
kognitiv afzalliklar mavjud, masalan, kuchli xotira, muammolarni hal qilish va tinglash
qobiliyati. Tarqatma materiallarni bolalarning qiziqishlariga qarab tanlash eng samarali
usul xisoblanadi.
Klassik tarqatma material
o‘
qitishda eng k
o‘
p ishlatiladigan manbalardan biridir.
Lekin yaxshi tarqatma nima qiladi? Bu erda EF xodimi Mark Kets sizni yaxshidan
fantastikgacha olib borish uchun
o‘
zining eng yaxshi 10 ta maslahatini beradi.
Birinchidan, nima uchun biz tarqatma materiallardan foydalanamiz?
Bu biz hamkorlik qilmaydigan nusxa ko‘chirish mashinalari bilan kurashishni yaxshi
ko‘rganimiz uchun emas, to‘g‘rimi? Darhaqiqat, tarqatma materiallar bolalarlarning
o‘rganishini bir necha jihatdan qo‘llab
-quvvatlaydi. Yaxshi foydalanilganda ular:
1. Bolalarlarning faolligini ra
g‘
batlantirish (axir, bolalarlar
o‘
rtasidagi muloqot
asosiy hisoblanadi);
2. Faol ishtirokni ra
g‘
batlantirish (bolalarlarni javoblarni qoshiq bilan t
o‘
ydirishni
kutmaslikka
o‘
rgatish);
3.
Nazorat ostidagi ta’limga hissa qo‘
shish (bolalarlarga savollar, mash
g‘
ulotlar va
yozish uchun joy berish);
4. Sinfning
o‘
quv natijalarini q
o‘
llab-quvvatlang (chal
g‘
itish yoki chal
g‘
itishdan
k
o‘
ra maqsadlar sari harakat qilish orqali);
5. Mavzu b
o‘
yicha ishtirok etish (axborot mantiqiy tarzda tashkil etilgan va taqdim
etilganda);
6. Sinfda
o‘
rgatilgan k
o‘
nikmalarga asoslang (va ishlash uchun qadamlarni
q
o‘
shing) [2. 215-220].
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
01 (2024) / ISSN 2181-1415
288
90-
yillar allaqachon o‘tib ketdi va ular bilan birga kulgiga sabab bo‘ladigan g‘alati
Clip Art rasmlari va boshqa hech narsa yo‘q. Har holda, tarqatma materiallaringizga
rasmlarni qo‘shing –
lekin ulardan samarali va ongli ravishda foydalanishni unutmang:
Matnni yaxshilaydigan va qo‘llab
-quvvatlaydigan rasm va grafiklarni tanlang
Ulardan
o‘
rganishga yordam beradigan tarzda foydalaning (shunchaki k
o‘
ngil
ochish
o‘
rniga)
Zarur b
o‘
lganda diagrammalar va rasmlarni belgilang (yoki bolalarlar uchun b
o‘
sh
joy qoldiring)
Oldinda b
o‘
lganingizda t
o‘
xtang: kamroq (haqiqatdan ham!) k
o‘
proq
Mark Kettning ajoyib tarqatma materiallar uchun 10 ta maslahati
Endi biz tarqatma materiallardan foydalanishning
“
nima uchun
”
ni bilamiz,
"qanday" haqida nima deyish mumkin?
1.
O‘
z auditoriyangizni biling
Xuddi marketologlar kabi, tarqatma materiallarni ishlab chiqishda o‘qituvchilar ham
o‘zlarining maqsadli auditoriyasining batafsil rasmini doimo yodda tutishlari kerak. Sizning
maxsus sinfingiz
–
ularning yoshi, darajasi, qiziqishlari, ehtiyojlari, kuchli va zaif tomonlari
–
siz yaratgan tarqatma material turiga ta’sir qiladi. Ideal holda, sizning tarqatma materialingiz
yosh va darajaga mos bo‘ladi, qiziqish uyg‘otadi, shu darajadagi o‘quv ehtiyojlarini qondiradi,
ko‘nikmalarni oshiradi va qiyinchiliklarni ta’minlaydi [3] [4] [5].
2.
O‘z umidlaringiz haqida aniq gapiring
Bolalarlar natija qanday bo‘lishi kerakligini bilsalar, ular bu borada faol harakat
qilishlari mumkin. Har doim o‘z taxminlaringizni sodda tarzda bildiring yoki muqobil
ravishda bolalarlarga maqsad va natijalarni mustaqil ravishda belgilash uchun zarur
ko‘nikmalarga ega bo‘lishga yordam bering.
3.
Bo‘shliqdan samarali foydalaning
Ish bilan band bo‘lgan tarqatma materiallar vizual ravishda charchatadi, qo‘ldagi
materiallarni olib tashlaydi, chalkashliklarni keltirib chiqaradi va bolalarlarning
ko‘zlarini o‘g‘irlab, ularni noto‘g‘
ri elementlarga qaratadi. Sinfingiz diqqatini yozish
mazmuniga
yo‘naltirish uchun bo‘sh joydan o‘zingizning foydangiz uchun foydalaning.
4.
O‘
zaro munosabatlarni ra
g‘
batlantirish
Tarqatma materiallar b
o‘
shliqlarni t
o‘
ldirishdan ancha oshib ketadi. Bolalarlarni
oyoqqa tur
g‘
izish, birgalikda ishlash, bir-birlariga qarshi chiqish va mavzuni muhokama
qilish uchun
o‘
zingiznikidan foydalaning.
5. Tarqatma materiallaringiz bilan nima b
o‘
lishini
o‘
ylab k
o‘
ring
Hech bo‘lmaganda, bir necha marta ishlatilishi mumkin bo‘lgan tarqatma
materiallarni loyihalashga harakat qiling, masalan, sinfda keyin yana uy vazifasi va
keyinroq ko‘rib chiqish uchun.
(Oddiy raqamlash tizimi va formatlashda izchillik katta
yordam beradi).
Tarqatma materiallarga ega bo‘lish uchun ularni yaratmang: agar
kontseptsiya yoki sinf talab qilmasa, uni yaratishingiz kerak deb o‘ylamang. Bir martalik
keraksiz tarqatma materiallar va qo‘shimcha qiymatga ega bo‘lmaganlar tezda yo‘qoladi
yoki tashlab yuboriladi
–
bu yaxshi o‘qitish yoki ekologik amaliyot emas [6] [7] [8.
37-43].
6. O‘rganishni differensiallash
Har qanday sinfda siz kinestetik, eshitish yoki vizual o‘rganishda muvaffaqiyat
qozonadigan bolalarlarga ega bo‘lasiz. Har bir ta’lim turining kuchli tomonlariga mos
keladigan tarqatma materiallar yaratish orqali ularning ehtiyojlarini qondiring. An’anaviy
mash
g‘
ulotlardan
o‘
tish va q
o‘
llanma sifatida tarqatma materialdan foydalangan holda
bolalarlar
o‘
rtasidagi muloqotni ra
g‘
batlantirish orqali dinamizm yarating.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
01 (2024) / ISSN 2181-1415
289
7. Sinf xonasini aylantiring
Bolalarlaringiz navbatma-navbat dars
o‘
tadigan darsni osonlashtirishga harakat
qiling, bunda tarqatma materialdan
“
dars
”
uchun asos sifatida foydalaning.
8. K
o‘
rish va qilish
o‘
rtasidagi farqni y
o‘
q qiling
O‘
qituvchi sizga javob beradi degan umiddan xalos b
o‘
lish orqali bolalarlarga kuch-
quvvat bering. Javoblarni topish uchun ularni til qobiliyatlaridan faol foydalanishga
chaqiring; mustaqil ravishda yoki sherik bilan maslahatlashgan holda.
9. Muloqotni ra
g‘
batlantirish
Muloqot chet tilini
o‘
rganayotgan bolalarlar uchun asosiy maqsaddir. Tarqatma
materiallar bolalarlarning bir-
biri bilan gaplashishini talab qilib, kommunikativ ta’limni
ra
g‘
batlantirishiga ishonch hosil qiling.
10. Ularni
o‘
zingizga xos qiling
Tarqatma materiallaringizni
o‘
qituvchi sifatida
o‘
zingizga xos qilib q
o‘
ying: qiziqish
va aloqani oshirish uchun ovozingiz bilan yozing, hazildan foydalaning yoki darsni
hazilga q
o‘
shing.
Boshlan
g‘
ich maktablarda diagramma vizualizatsiyasi, shuningdek, mantiqiy-
funktsional diagrammalar va jadvallar k
o‘
rinishidagi tarqatma materiallar faol
q
o‘
llaniladi. (jadvallarga misollar).
Tarqatma materiallar har kimga topshirilgan vazifani, asosan nutqni hal qilish
imkoniyatini beradi.
Zamonaviy sharoitda, chet tillarini
o‘
qitishning asosiy maqsadi talaba shaxsini
rivojlantirish b
o‘
lsa, k
o‘
rish va tarqatma materiallar izchil nutqni qurish uchun asos
b
o‘
lib xizmat qiladi,
o‘
zlashtirilgan material hajmini kengaytiradi, ijodiy tasavvurni
o‘
rgatadi va butun dunyoqarashini osonlashtiradi. chet tilini
o‘
rganish jarayoni [9. 1937-
1943] [10. 206-209] [11. 95-101] [12. 24-29].
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1.
Maxmudov, Q. S. O. G. L., Shayxislamov, N. Z. O. G. L., & Jo, B. B. O. G. L. (2020).
O
‘
zbek va xorijiy tillarda antonimlar tavsifi, o
’
rni va ularnig turli jihatdan tasniflanishi.
Science and Education, 1(Special Issue 3).
2.
J
uraboyev, В. B. (2020). Nemis tilini o‘qitishda kommunikativ yondashuv.
Science and Education, 7(7), 215-220.
3.
Joraboyev, B. B. O. (2021). Using authentic materials in English lessons.
Academic research in educational sciences, 2(2).
4.
Joraboyev, B. (2020). Nemis tilida juft otlar va ularning o
‘
zbek tilida ifodalanishi.
Science and Education, 1(Special Issue 4).
5.
Журабоев, Б. (2020). Мотивированные люди для удовлетворения своих
собственных потребностей. Academic research in educational sciences, (3).
6.
Juraboyev, B. B. U. (2021). Problems and solutions for online teaching and learning
of foreign languages. Academic research in educational sciences, 2(Special Issue 2).
7.
Samarova, S. (2018). Forming Creative Vision of Person as Universal Method
Enhancing Creativity. Eastern European Scientific Journal, (6).
8.
Samarova, S. R. (2019). Methods and technologies for the development of
creative thinking of pupils. European Journal of Research and Reflection in Educational
Sciences, 7(10), 37-43.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
01 (2024) / ISSN 2181-1415
290
9.
Samarova, S. R., & Mirzayeva, M. M. (2020). The problem of the formation of
creative abilities of students in foreign psychology. An International Multidisciplinary
Research Journal, 10(5), 1937-1943.
10.
Рахманова, М. К. (2019). Ёшларнинг маънавий тарбиясида қадимги Ўрта
Осиѐ маънавий
-
маданий меросининг аҳамияти. “Глобаллашув шароитида
ватанпарварлик тарбиясининг маънавий
-
маърифий технологиялари” республика
илмий
-
амалий конференцияси, 206
-209.
11.
Рахманова, М. К. (2019). Изучение стратегии обучения. Приориоритетные
векторы развития промышленности и сельскогохозяйства материалы II
международной научно
-
практической конференции, 7, 95
-101.
12.
Рахманова, М. К. (2019). Талабаларда ижтимоий фаолликни
ривожлантиришнинг назарий методологик асослари. Халк таълими, (1), 24
-29.
13.
https://teacherblog.ef.com/10-tips-for-writing-esl-handouts/
14.
https://blog.education.com/2020/11/19/learn-a-foreign-language-with-
these-literacy-worksheets/
