Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
Duties of prosecutor
’
s supervision over the execution of
land law documents and general issues of organization of
prosecutor
’
s supervision
Murodilla ABDUKHAKIMOV
General Prosecutor
’
s Office
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received December 2023
Received in revised form
15 December 2023
Accepted 20 January 2024
Available online
15 February 2024
This article highlights the responsibilities of prosecutorial
supervision over the execution of land law documents and
organizational issues of its functioning in Uzbekistan. The
historical development and legal basis of prosecutorial
supervision in the field of land management is examined, and its
importance for ensuring the rule of law, especially in the
agricultural sector, is emphasized. Changes in the structures of
the prosecutor's office, their role, and legislative changes aimed
at increasing the efficiency of the implementation of land
legislation are discussed. Particular attention is paid to the need
to create a unified control system using digital technologies and
cooperation between competent authorities to prevent
violations, illegal construction, and unauthorized use of land.
The article proposes measures to improve prosecutorial
supervision by determining the scope and boundaries of
powers to improve the implementation of land legislation and
protect the rights and legitimate interests of citizens in the field
of land use.
2181-
1415/©
2024 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol5-iss1/S-pp277-285
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
enforcement of land law
documents,
prosecutorial oversight,
digital technologies,
agricultural sector,
illegal construction.
1
Doctor of Philosophy in Legal Sciences (PhD), Senior Counselor of Justice, Head of the Department of the General
Prosecutor
’
s Office
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
01 (2024) / ISSN 2181-1415
278
Ер тўғрисидаги қонун ҳужжатлари ижроси устидан
прокурор назоратининг вазифалари ва прокурор
назоратини ташкил этишнинг умумий масалалари
АННОТАЦИЯ
Калит сўзлар:
ер қонун ҳужжатларини
бажариш,
прокуратура назорати,
рақамли технологиялар
,
қишлоқ хўжалиги соҳаси
,
ноқонуний қурилишлар.
Мақола ер қонун ҳужжатларининг ижроси устидан
прокурор назоратининг вазифалари ва Ўзбекистонда
прокурор
назоратини
ташкил
этишнинг
умумий
масалаларига бағишланган. Мақолада ер тузиш соҳасида
прокурор назоратининг тарихий ривожланиши ва ҳуқуқий
асослари
ўрганилиб,
унинг
қонун
устуворлигини
таъминлашда, айниқса, қишлоқ хўжалиги соҳасида
муҳимлиги
таъкидланган.
Прокуратура
органлари
тузилмаларининг эволюцияси, уларнинг роли ва ер
қонунчилигини
амалга
ошириш
самарадорлигини
оширишга
қаратилган
қонунчиликдаги
ўзгаришлар
муҳокама
қилинади.
Рақамли
технологиялардан
фойдаланган ҳолда ягона назорат тизимини яратиш ҳамда
ҳуқуқбузарликлар, ноқонуний қурилишлар ва ердан
ўзбошимчалик билан фойдаланиш ҳолатларининг олдини
олишда ваколатли органлар ўртасидаги ҳамкорлик
зарурлигига
эътибор
қаратилмоқда.
Мақолада
ер
тўғрисидаги
қонун
ҳужжатлари
ижросини
такомиллаштириш, ердан фойдаланишда фуқароларнинг
ҳуқуқ ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш бўйича
ваколатлар доираси ва чегараларини белгилаш орқали
прокурор назоратини такомиллаштириш таклиф этилган.
Обязанности прокурорского надзора за исполнением
документов земельного права и общие вопросы
организации прокурорского надзора
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
исполнение земельных
правовых документов,
прокурорский надзор,
цифровые технологии
,
аграрный сектор
,
незаконное
строительство
.
В
данной
статье
освещаются
обязанности
прокурорского надзора за исполнением документов
земельного права и организационные вопросы его
функционирования в Узбекистане. Рассматривается
историческое развитие и правовая база прокурорского
надзора в сфере управления земельными ресурсами, а
также подчеркивается его важность для обеспечения
законности, особенно в аграрном секторе. Обсуждаются
изменения в структурах прокуратуры, их роль и
законодательные изменения, направленные на повышение
эффективности исполнения земельного законодательства.
Особое внимание уделяется необходимости создания
единой системы контроля с использованием цифровых
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
01 (2024) / ISSN 2181-1415
279
технологий и сотрудничества между компетентными
органами для предотвращения нарушений, незаконного
строительства и несанкционированного использования
земель.
В
статье
предлагаются
меры
по
совершенствованию
прокурорского
надзора
через
определение объема и границ полномочий для улучшения
реализации земельного законодательства и защиты прав и
законных интересов граждан в области использования
земли.
Ўзбекистон Республикаси давлат мустақиллигига эришган дастлабки
кунларданоқ миллий прокуратуранинг шаклланишига алоҳида эътибор қаратилди.
Жумладан, Ўзбекистон Республикаси Президентининг 1992 йил 8 январдаги
“Ўзбекистон Республикаси прокуратура органлари тўғрсида”ги ПФ–
313-
сонли
Фармонига асосан, Собиқ Совет иттифоқи қарамоғидаги Ўзбекистон ССР
прокуратураси Ўзбекистон Республикаси прокуратурасига айлантирилди. Шундан
сўнг, Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан 1992 йил
24 январда “Ўзбекистон Республикаси прокуратура органлари фаолиятини ташкил
этиш масалалари тўғрисида“ги 313
-
сонли қарори қабул қилиниб, унда прокурор
назоратининг асосий масалалари белгилаб берилди.
Прокуратура органларининг тизими, уларнинг фаолият йўналишлари ва
бошқа масалалар мустақилликнинг дастлабки йилларида қабул қилинган ҳамда
2001 йил 29 августда янги таҳрирда қабул қилинган “Прокуратура тўғрисида”ги
Қонунида
ўз аксини топди.
Юридик адабиётларда қонунлар ижроси, шу жумладан ердан фойдала
-
ниш
ва муҳофаза қилиш соҳасидаги қонун ҳужжатлари ижроси устидан
прокурор назоратининг самарадорлиги кўп жиҳатдан прокурорнинг ушбу назорат
соҳасини амалга ошириш бўйича ишини ташкил этиши билан белгиланади.
Ерга оид қонунчилик ижроси устидан назоратни амалга оширишдаги
вазифаларни прокуратура органларига юклатилиши ҳамда прокуратура
органларида таркибий тармоқларнинг ташкил қилиниши ҳақида тўхталадиган
бўлсак, шуни таъкидлаш жоизки, Ўзбекистон
Республикаси Президентининг
2004 йил 11 мартдаги “Қишлоқ хўжалигида ислоҳотларни амалга оширишга
қаратилган
қонунлар ижросини таъминлашга оид қўшимча чора
-
тадбирлар
тўғрисида”ги ПФ–
3406-
сонли Фармонига кўра, Бош прокуратура, Қорақалпоғистон
Республикаси ва вилоятлар прокуратуралари тузилмаларида қишлоқ хўжалиги
соҳасида қонунийликни таъминлаш ва хўжалик юритувчи субъектларнинг
ҳуқуқларини
ҳимоя қилиш бўлимлари ташкил қилиниб, уларга 48 та қўшимча
штат бирлиги ажратилган.
Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2014 йил 24 июлдаги
“Қонунчилик ижросини таъминлаш тизимини янада такомиллаштириш чора
-
тадбирлари тўғрисида”ги ПФ–
4636-
сонли Фармонига кўра, юқорида кўрсатилган
Бош прокуратуранинг қишлоқ хўжалиги соҳасида қонунийликни таъминлаш ва
хўжалик юритувчи субъектларнинг ҳуқуқларини ҳимоя қилиш бўлими Қишлоқ
хўжалиги соҳасида қонунчилик ижроси устидан назорат бошқармасига ҳамда
Қорақалпоғистон
Республикаси ва вилоятлар прокурату
-
раларидаги қишлоқ
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
01 (2024) / ISSN 2181-1415
280
хўжалиги соҳасида қонунийликни таъминлаш ва хўжалик юритувчи
субъектларнинг ҳуқуқларини ҳимоя қилиш бўлимлари қишлоқ хўжалиги соҳасида
қонунчилик
ижроси устидан назорат бўлимларига ўзгартирилган.
Ўзбекистон Республикаси Бош прокурорининг 2017 йил 7 ноябрдаги
“Қишлоқ
хўжалиги
соҳасида
қонунчилик
ижроси
устидан
назорат
самарадорлигини янада ошириш тўғрисида”ги 160
-
сонли буйруғининг 1
-
бандига
кўра эса, қишлоқ хўжалиги ерларидан мақсадли ва оқилона фойдаланилиши
устидан назоратни амалга ошириш Бош прокуратуранинг Аграр ва озиқ
-
овқат
соҳаларини ривожлантиришга оид қонунчилик ижроси устидан назорат
бошқармасига юкланган.
Ўзбекистон Республикаси Бош прокурорининг 2021 йил 25 майдаги
233-
сонли буйруғи билан тасдиқланган “Ўзбекистон Республикаси Бош
прокуратурасининг Аграр ва озиқ
-
овқат соҳаларини ривожлантиришга оид
қонунчилик ижроси устидан назорат бошқармаси тўғрисидаги Низом”нинг
7-
бандига кўра, бошқарманинг асосий вазифаларидан бири сифатида ер ва сув
ресурсларидан мақсадли фойдаланилишини таъминлаш, суғориладиган экин
майдонлари қонунга хилоф равишда муомаладан чиқарилишининг олдини олиш
чораларини кўриш каби вазифалар юкланган.
Бугунги кундаги ер ислоҳотлари, айниқса, Ўзбекистон Республикаси
Президентининг 2021 йил 8 июндаги “Ер муносабатларида тенглик ва шаффофликни
таъминлаш, ерга бўлган ҳуқуқларни ишончли ҳимоя қилиш ва уларни бозор
активига айлантириш чора
тадбирлари тўғрисида”ги ПФ–
6243-
сонли Фармонида
белгиланган ер ислоҳотларини амалга оширили
-
шини таъминлаш, ушбу жараёнда
белгиланган вазифаларнинг ижроси устидан назоратни амалга ошириш ҳамда Ер
тўғрисидаги қонун бузилиши ҳолат
-
ларини барвақт аниқлаш ва уларнинг олдини
олишга қаратилган фаолиятни мувофиқлаштириш бўйича Республика кенгаши
фаолияти ташкил этилган.
Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2020 йил 18 мартдаги “Аграр ва
озиқ
-
овқат соҳаларини бошқариш тизимини янада такомил
-
лаштириш чора
-
тадбирлари тўғрисида”ги ПҚ–
4643-
сонли Қарорининг 4
-
бандига кўра, Ўзбекистон
Республикаси Бош прокуратурасининг Қишлоқ хўжалиги соҳасида қонунчилик ижроси
устидан назорат бошқармаси Аграр ва озиқ
-
овқат соҳаларини ривожлантиришга оид
қонунчилик ижроси устидан назорат бошқармаси ҳамда Қорақалпоғистон
Республикаси ва вилоятлар прокуратураларининг қишлоқ хўжалиги соҳасида
қонунчилик ижроси устидан назорат бўлимлари аграр ва озиқ
-
овқат соҳаларини
ривожлантиришга оид қонунчилик ижроси устидан назорат бўлимлари деб қайта
номланган ҳамда уларга қўшимча 145 та штат бирликлари ажратилган.
Шунингдек, мазкур Қарорга кўра, Ўзбекистон Республикаси Бош
прокуратураси тузилмасида қишлоқ хўжалиги ва озиқ
-
овқат хавфсизлиги соҳасида
қонун
ҳужжатлари талабларига риоя этилиши ва уларнинг ижроси устидан
назоратни амалга оширишга масъул бўлган Ўзбекистон Республикаси Бош
прокурорининг ўринбосари ҳамда Қорақалпоғистон Республикаси ва вилоятлар
прокурорларининг
ўринбосарлари,
Ўзбекистон
Республикаси
транспорт
прокурорининг катта ёрдамчиси лавозимлари жорий этилган.
Юқоридагиларнинг барчаси республикамизда ер участкаларидан оқилона ва
мақсадли фойдаланилишини таъминлаш, уларни муҳофаза қилиш, янги ерларни
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
01 (2024) / ISSN 2181-1415
281
ўзлаштириш ҳамда қайта муомалага киритиш борасида тизимли ишлар амалга
оширилганлигини кўрсатади. Бироқ, ҳудудларда ер қонунчилигига риоя
қилмаслик, ер участкаларидан мақсадсиз ва самарасиз фойдаланиш, жумладан
ноқонуний қурилмалар қуриш, шунингдек, ерларни ўзбошимчалик билан эгаллаш
ҳолатлари
учраётганлиги бу борада рақамли технологиялардан кенг фойдаланиш
орқали ягона назорат тизимини жорий этиш ҳамда ваколатли идоралар ўртасида
ҳамкорликни
янада кучайтиришни тақозо этмоқда эди. Айниқса, ер тўғрисидаги
қонун ҳужжатларининг ижроси устидан прокурор назоратини амалга оширувчи
прокуратура органларининг вазифалари, энг аввало, ер майдонларини, айниқса,
суғориладиган ерларни ишончли муҳофаза қилиш, ерларнинг ўзбошимчалик
билан эгаллаб олинишига, ноқонуний қурилишлар қилинишига йўл қўймаслик,
ердан қонуний фойдаланувчи фуқаролар ва юридик шахсларнинг ҳуқуқ ва
қонуний
манфаатларини ҳимоя қилишга ёрдам бериш тамойиллари асосида
ташкил этилишига зарурат пайдо бўлди.
Шу сабабли, Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2022 йил 21 февралдаги
“Ер участкаларидан фойдаланишда давлат назорати самарадорлигини ошириш чора
-
тадбирлари тўғрисида”ги ПҚ–
138-
сонли Қарорига кўра, ер участкаларидан оқилона
фойдаланиш ва муҳофаза қилишда 2022 йил 1 мартдан бошлаб жамоатчилик
назоратини кучайтиришга қаратилган янгича тартиб ўрнатилди.
Мазкур Қарор билан
Бош прокуратурада Ер ресурслари талон –
торож қилинишининг олдини олиш
бошқармаси ташкил этилди, бошқарма мустақил таркибий тармоқ ҳисобланиб, унинг
фаолияти Ўзбекистон Республикаси Бош прокурорининг 2022 йил 10 мартдаги
261-
сонли буйруғи билан тасдиқланган “Ер ресурслари талон –
торож қилинишининг
олдини олиш бошқармаси тўғрисида”ги Низом билан тартибга солинади. Мазкур
Бошқарма ер ресурслари талон
-
торож қилинишининг олдини олишга оид қонунчилик
ижроси устидан назоратни амалга оширади, мазкур соҳага доир норматив
-
ҳуқуқий
ҳужжатлар
ижросини таҳлил қилади, ташкилий
-
услубий, ахборот
-
таҳлилий ва назорат
тадбирларини ташкил этади.
Прокуратура органлари ходимлари ўртасида ўтказилган ижтимоий сўров
жараёнида иштирок этган 1
835 нафар ходимлар ҳам ер тўғрисидаги қонун
ҳужжатларининг ижроси устидан прокурор назорати самарадорлигини янада
кучайтириш мақсадида прокуратура идораларининг мавжуд штат бирликлари
сонини ошириш лозимлигини баён қилишган.
Ўзбекистон Республикаси прокуратураси органлари тизимида махсус
прокуратуралар ташкил қилинган бўлиб, улар томонидан ҳам ер тўғрисидаги
қонун
ҳужжатлари ижроси бўйича назорат амалга оширилади. Хусусан, Ўзбекистон
Республикасининг “Прокуратура тўғрисида”ги Қонуни дастлаб қабул қилинган
вақтда, яъни 1992 йил 8 декабрда ҳам прокуратура органлари тизимида, туман
прокуратураларига тенглаштирилган табиатни муҳофаза қилиш прокуратуралари
фаолият кўрсатиши белгилаб қўйилган эди. Ўзбекистон Республикаси Бош
прокурори томонидан 1993 йил 11 октябрь куни тасдиқлаган “Орол табиатини
муҳофаза қилиш прокуратураси тўғрисида”ги Низомга мувофиқ, Орол табиатни
муҳофаза қилиш прокуратурасининг асосий вазифаларидан бири қилиб, Оролбўйи
минтақасида атмосфера ҳавоси, ер ва ер ости, ҳайвонот дунёси, заказниклар,
қўриқхоналар, ўрмон ва ўсимликлар дунёси, табиий ёдгорликлар тўғрисидаги,
корхона, ташкилотлар
-
нинг саноат ва хўжалик чиқиндиларини зарарсизлантириш
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
01 (2024) / ISSN 2181-1415
282
ёки йўқ қилиш тартибини белгиловчи қонунлар бажарилишини назорат қилиш
эканлиги кўрсатиб ўтилган. Мазкур прокуратура, Орол бўйича ҳудудларидаги
ҳудудий прокуратуралар билан биргаликда, ер тўғрисидаги қонун ҳужжатлари
ижроси юзасидан назоратни ҳам амалга ошириб келган.
Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2020 йил 27 августдаги
“Бўстонлиқ туманида бошқарувнинг алоҳида тартибини жорий этиш орқали
туризмни жадал ривожлантириш чора
-
тадбирлари тўғрисида”ги ПФ–
6053-
сонли
Фармонига кўра, Тошкент вилоятида табиатни муҳофаза қилишга оид қонунчилик
ижроси устидан назорат ҳамда ерлардан ноқонуний фойдаланишни бартараф
этиш бўйича ихтисослаштирилган прокуратура ташкил этилган ҳамда табиатни
муҳофаза қилишга оид қонунчилик ижроси устидан назорат ҳамда ерлардан
ноқонуний фойдаланишни бартараф этиш бўйича ихтисослаштирилган
прокуратура Бўстонлиқ тумани ҳудудида жойлаштирилиши белгиланган.
Бош прокурорнинг 2020 йил 14 октябрдаги 1152
-
сонли буйруғига кўра,
Тошкент табиатни муҳофаза қилиш прокуратурасининг асосий вазифалари
этиб,
Тошкент вилояти ҳудудида табиатни муҳофаза қилиш, ер ва табиий
ресурслардан оқилона фойдаланиш,
ер майдонларининг ўзбошимчалик билан
эгаллаб олиниши ҳамда ноқонуний объектлар қурилишининг олдини олиш ва
бошқалар белгиланган.
Бундан ташқари, Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2022 йил
27 апрелдаги “Жиззах вилоятида табиатни муҳофаза қилишга оид қонунчилик
ижросини таъминлашнинг қўшимча чора
-
тадбирлари тўғрисида”ги ПҚ–
226-
сонли
Қарорига асосан, 8 нафар штат бирлигидан иборат бўлган Зомин табиатни
муҳофаза қилишга оид қонунчилик ижроси устидан назорат ва ерлардан
ноқонуний фойдаланишни бартараф этиш бўйича ихтисос
-
лаштирилган
прокуратура ташкил этилган.
Ушбу Қарорнинг 2
-
бандига кўра, мазкур ихтисослашган прокуратурага Жиззах
вилоятининг Зомин ва Бахмал туманлари ҳудудларида табиатни муҳофаза қилиш,
соғломлаштириш ва рекреация мақсадларига мўлжалланган ерлар, ўрмон ва сув
фонди ерлари, шу жумладан Зомин миллий табиат боғи ва Зомин давлат қўриқхонаси
ерларидан оқилона фойдаланиш ҳамда бундай ерларни муҳофаза қилишга
қаратилган қонунчилик ҳужжатлари ижроси устидан доимий назоратни ўрнатиш;
туманлар ҳудудидаги табиатни муҳофаза қилиш, соғломлаштириш ва рекреация
мақсадларига мўлжалланган ерларнинг ўзбошимчалик билан эгаллаб олиниши
ҳамда уларда ноқонуний қурилмалар қурилишининг олдини олиш бўйича доимий
чоралар кўриб бориш ҳамда шунга ўхшаш бошқа вазифалар юкланган. Ушбу Қарор
ижросини таъминлаш мақсадида ҳам Ўзбекистон Республикаси Бош прокурорининг
2022 йил 30 апрелдаги 707
-
сонли буйруғи қабул қилиниб, юқорида кўрсатилган
Президент Қароридан келиб чиққан ҳолда, Зомин табиатни муофаза қилиш
прокуратурасининг асосий вазифалари белгилаб берилган.
Шу ўринда, ҳудудий прокуратуралар ва юқорида санаб ўтилган
ихтисослаштирилган прокуратуралар ўртасида вазифалар чегараси аниқ
қилиб белгиланмаганлиги оқибатида, вазифаларларда бир
-
бирини такрорлаш
ҳолатлари мавжудлиги, прокурорларнинг ушбу соҳадаги аниқ мажбуриятлари
белгилаб берилмаганлиги кўзга ташланади. Чунки, “Прокуратура тўғриси
-
да”ги
Қонуннинг 45
-
моддасига кўра, прокурорлар фаолиятини баҳолашнинг асосий
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
01 (2024) / ISSN 2181-1415
283
мезонлари қонунийликнинг ҳолати ва фуқароларнинг ҳуқуқлари ҳамда
эркинлари, жамият ва давлатнинг қонуний мунфаатларини ҳимоя қилишнинг
таъминланиши ҳисобланиши қатъий белгиланган.
Ерлардан фойдаланиш соҳасида қонунийликни таъминлашда ҳудудий
прокурор ушбу мазмундаги мурожаат ва хабарларни қабул қилиб, ҳал қилади,
ерлардан оқилона ва мақсадли фойдаланилиши соҳасида текширишлар ўтказади,
ушбу соҳага алоқадор бўлган идоралар фаолиятида қонун ҳужжатларига риоя
этилишини ўрганиб, тегишли қарорлар қабул қилади.
Ушбу вазифаларнинг муайян ҳудудларда, махсус прокуратураларга ҳам
умумий вазифа қилиб берилиши, келгусида улар ўртасида, бир
-
бирини такрорлаш
ва бошқа турли хил тушунмовчиликларни келтириб чиқаради. Шу мақсадда
республика, вилоят ва туман прокуратуралари ҳамда ихтисослаштирилган
прокуратураларда ер тўғрисидаги қонун ҳужжатларининг ижроси устидан
назоратни амалга ошириш борасидаги ваколатларнинг доирасини ва чегарасини
белгилаш, улар фаолиятини тўғри ташкил қилиш ҳамда ер тўғрисидаги қонун
ҳужжатлари ижроси устидан прокурор назоратини амалга ошириш борасидаги
масъулиятини кучайтириш орқали ушбу муаммони ҳал этиш мумкин бўлади.
Ш.
Рахимов ўз тадқиқот ишида ихтисослаштирилган прокуратураларни
кучайтириш, улар фаолиятини тартибга солиш бўйича Ўзбекистон Республикаси
“Прокуратура тўғрисида”ги қонунига алоҳида боб киритиш лозимлиги ҳақидаги
қарашларни илгари сурган. О.Калугина эса табиатни муҳофаза қилиш
прокуратуралари ер табиий ресурс бўлганлиги сабабли ушбу соҳада қонун
бажарилишини назорат қилиш учун тўлиқ жавобгар бўлиши керак деб
ҳисоблансада, мазкур назорат соҳасини амалга оширишда асосий юк ҳудудий
прокурорлар зиммасига юкланган, дейди.
Хорижий давлатларда, масалан, Россия Федерацияси Бош прокурори
-
нинг
2008 йил 7 майда “Ҳудудий, ҳарбий ва бошқа ихтисослашган прокурор
-
лар
ваколатларини чегаралаш тўғрисида”ги 84
-
сонли буйруғи қабул қилиниб, унда
ихтисослаштирилган прокуратура ва ҳудудий прокуратураларнинг ваколатлари
тўлиқ чегаралаб берилган.
Бизнинг фикримизга кўра, Тошкент ихтисослаштирилган прокуратура
-
сига
“Чорвоқ иқтисодий зонаси”, Тошкент вилоятидаги, Зомин ихтисослаш
-
тирилган
прокуратурасига эса Жиззах вилоятидаги (Айдар
-
Арнасой кўллар тизими қирғоқ
минтақаларидан ташқари) муҳофаза қилинадиган табиий ҳудудлар ҳамда ўрмон
хўжаликлари ҳудудларида ердан фойдаланиш соҳасидаги қонунлар ижроси устидан
назоратни юклаш орқали, туман прокуратураларидан айнан ушбу объектларда
қонунлар ижроси устидан назорат вазифасини олиб ташлаш лозим бўлади.
Ўтказилган ижтимоий сўров натижасига кўра, юқорида қайд этилган
ихтисослаштирилган (Оролбўйи, Бўстонлиқ, Зомин) прокуратуралар ва ушбу
ҳудудларда фаолият кўрсатаётган ҳудудий прокуратураларнинг ерга оид қонун
ҳужжатлари ижроси устидан назоратни амалга ошириш бўйича ваколатларини
мақбуллаштириш кераклиги ҳақида 3
401 нафар респондент фикр билдириб,
ҳудудда соҳадаги қонунийлик ҳолатига фақатгина ҳудудий прокурор
жавобгарлигини кўрсатиб ўтишган.
Хулоса ўрнида шуни таъкидлаш керакки, ер тўғрисидаги қонун
ҳужжатларининг ижроси устидан прокурор назоратини ташкил этиш ер
майдонларини, айниқса, суғориладиган ерларни ишончли муҳофаза қилиш,
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
01 (2024) / ISSN 2181-1415
284
ерларнинг ўзбошимчалик билан эгаллаб олинишига, ноқонуний қурилишлар
қилинишига йўл қўймаслик, ердан қонуний фойдаланувчи фуқаролар ва юридик
шахсларнинг ҳуқуқ ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилишга ёрдам бериш
тамойиллари асосида амалга оширилиши муҳим аҳамият касб этади.
Ўз навбатида мазкур тамойилнинг мамлакатимиз норматив
-
ҳуқуқий ҳужжат
-
ларида мустаҳкамлаб қўйилиши ер участкаларидан оқилона фойдаланиш ва
уларни муҳофаза қилиш соҳасида прокурор назоратни янада кучайтиришни
таъминлашга имкон беради.
Шунингдек, ҳудудлардаги прокуратуралар ҳамда махсус прокуратура
-
ларга
ерлардан фойдаланиш соҳасида қонунийликни таъминлаш каби
вазифа
-
ларнинг
юклатилиши орқали келгусида улар ўртасида, бир
-
бирини такрорлаш ва бошқа
турли хил тушунмовчиликлар келиб чиқишини олдини олиш мақсадида
республика, вилоят ва туман прокуратуралари ҳамда ихтисос
-
лаштирилган
прокуратураларда ер тўғрисидаги қонун ҳужжатларининг ижроси устидан
назоратни амалга ошириш борасидаги ваколатларнинг доира
-
сини ва чегарасини
белгилаш, улар фаолиятини тўғри ташкил қилиш ҳамда ер тўғрисидаги қонун
ҳужжатлари
ижроси устидан прокурор назоратини амалга оширишда масъулиятни
янада кучайтиришни талаб этади.
ФОЙДАЛАНИЛГАН АДАБИЁТЛАР РЎЙХАТИ
:
1.
Ўзбекистон Республикаси Президентининг 1992 йил 8 январдаги
“Ўзбекистон Республикаси прокуратура органлари тўғрисида”ги ПФ
-313-
сонли
Фармони // http://lex.uz/docs/147159
2.
Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 1992 йил 24
январдаги “Ўзбекистон Республикаси прокуратура органлари фаолиятини ташкил
этиш
масалалари
тўғрисида“ги
313
-
сонли
қарори
//
http://lex.uz/docs/386218?ONDATE=24.01.1992%2000#1034773
3.
Калугина О.В. Прокурорский надзор за исполнением земельного
законодатеьства в Российской Федерации. // Диссертация на степени канд
-
а юрид.
наук. Москва. 2013. –
С. 18
4.
Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари тўплами, 2004 й., 10
-
сон, 113
-
модда. [Электрон манба].
5.
URL: http://lex.uz/docs/110881. (Мурожаат қақти: 22.11.2021 йил).
6.
Ўзбекистон Республикаси Бош прокурорининг буйруқлари [Матн] Т.1. –
Тошкент: «Тасвир». 2018. –
Б. 859
-861.
7.
Қонун
ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси, 19.03.2020 й.,
07/20/4643/0332-
сон. [Электрон манба]. URL: http://lex.uz/docs/4768973.
(Мурожаат қақти: 22.11.2021 йил).
8.
Қонун
ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси, 19.03.2020 й.,
07/20/4643/0332-
сон. [Электрон манба]. URL: http://lex.uz/docs/4768973.
(Мурожаат қақти: 22.11.2021 йил).
9.
Қаранг: Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2022 йил 21
февралдаги “Ер участкаларидан фойдаланишда давлат назорати самарадорлигини
ошириш чора –
тадбирлари тўғрисида”ги ПҚ –
138
–
сонли Қарори //
https://lex.uz/docs/5870331
10.
Прокуратура органлари ходимлари ўртасида ўтказилган “Ер тўғрисидаги
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
01 (2024) / ISSN 2181-1415
285
қонун
ҳужжатларининг ижроси устидан прокурор назорати аҳволи ҳақида
прокуратура ходимларининг фикри” ижтимоий сўров натижалари (диссертацияга
илова қилинган).
11.
Холмўминов Ж.Т. Экология ҳуқуқий жавобгарлик фанидан маърузалар
матни. Раджапов А. Ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органларнинг табиатни муҳофаза
қилиш
соҳасидаги фаолияти. ТДЮИ. 2011. –32 б.
12.
“Халқ сўзи” газетаси. 2020 йил 28 август, №182 (7684). 1
-2-
саҳифалар.
13.
Ўзбекистон Республикаси Бош прокурорининг 2020 йил 14 октябрдаги
“Тошкент вилояти прокуратураси ташкилий–штат тузилмасига ўзгартириш
киритиш ҳақида”ги 1152
-
сон буйруғи //
https://buyruq.prokuratura.uz/
14.
Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2022 йил 27 апрелдаги
“Жиззах вилоятида табиатни муҳофаза қилишга оид қонунчилик ижросини
таъминлашнинг қўшимча чора
-
тадбирлари тўғрисида”ги ПҚ
-226-
сонли Қарори //
URL: http://lex.uz/docs/5984625
15.
Ўзбекистон Республикаси Бош прокурорининг 2022 йил 30 апрелдаги
“Жиззах вилояти прокуратураси ташкилий–штат тузилмасига ўзгартириш
киритиш ҳақида”ги 707
-
сон буйруғи // https://buyruq.prokuratura.uz
16.
Ўзбекистон Республикасининг “Прокуратура тўғрисида”ги Қонуни //
https://lex.uz/acts/106197
17.
Rakhimov Sh.Zh. Legal basis of prosecutor's control over the implementation of
legislation in the sphere of water use // “Ўзбекистон прокуратураси: кеча, бугун ва
эртага” мавзусида халқаро илмий
-
амалий конференция материаллари тўплами/ –
Т.: ““EFFECT
-
D”. 2022. –
Б. 67.
18.
Калугина О.В. Прокурорский надзор за исполнением земельного
законодатеьства в Российской Федерации. Диссертация на степени канд
-
а юрид.
наук. Сепц. 12.00.11. Москва. 2013. –
С. 119.
19.
Приказ Генерального прокурора Российской Федерации от 7 мая 2008
г.№ 84 “О разграничении компетенции прокуроров территориальных, военных и
других специализированных прокуратур”. // [Электронный ресурс]. URL:
https://rulaws.ru/acts/Prikaz-Genprokuratury-Rossii-ot-07.05.2008-N-
84.
(Дата
обращения: 19.11.2021).
20.
Прокуратура органлари ходимлари ўртасида ўтказилган “Ер тўғрисидаги
қонун
ҳужжатларининг ижроси устидан прокурор назорати аҳволи ҳақида
прокуратура ходимларининг фикри” ижтимоий сўров натижалари. (илова
қилинган).
